HDM-elementi jáne jańa dızaın: Vızasyz álemge jol ashqan qujat
ASTANA. KAZINFORM – Keıingi ýaqytta memlekettiń qýatyn pasport kúshimen esepteıtin úrdis bar. Vızasyz kirý múmkindigi, ǵalamdyq reıtıngtegi orny esepke alynady. Bul oraıdaǵy Qazaqstan Henley & Partners kórsetkishinde 61-orynǵa turaqtap, pozıtsııasyn kúsheıtip keledi. Kazinform tilshisi tólqujattyń mańyzy men mártebesine úńildi.
2025 jyly mıllıon tólqujat berildi
Jańa Konstıtýtsııa jobasynda syrtqy saıasatqa kóńil bólingenin bilemiz. Onyń ishinde halyqaralyq arenada el bedelin arttyrý, ulttyq kodty jańǵyrtý qamtylǵan bolatyn. Aldaǵy ýaqytta Qazaqstan pasportynyń halyqaralyq deńgeıde moıyndalýyna Ata zańnyń kómegi kóp tımek.
Qazaqstanda tólqujattyń 3 túri qoldanylady: jalpy azamattyq, qyzmettik jáne dıplomatııalyq. Zań sheńberinde árbiriniń ózindik quzyreti men múmkindigi qarastyrylǵan. Túsi men aqparynda aıyrmashylyq bar. Halyq arasynda shetelge shyǵý úshin alǵashqysy qoldanylsa, sońǵy ekeýi iskerlik saparda qajet.
Keıingi jyldary qazaqstandyqtar arasynda tólqujat alý údegen. Este bolsa, ótken jyly tólqujat pen jeke kýálik berý suranystaǵy memlekettik qyzmetter qatarynda bolǵan edi. Nátıjesinde, mıgratsııalyq qyzmet komıteti 1 mıllıonnan asa azamatqa QR pasportyn tabystapty.
Rasynda, qazaqstandyqtardyń basym deni saıahat pen saparda azamattyq kók tústi tólqujatty paıdalanady. Ol – azamattyqty rastaıtyn ári shetelge shyǵýǵa múmkindik beretin qujat. Kók tústi, jazý memlekettik jáne aǵylshyn tilinde jazylǵan. Pasportta qajetti bazalyq málimetter kórsetilip, shekara asý kezinde keń qoldanylady. Tólqujat qazaqstandyqtarǵa jasyna qaramastan olardyń qalaýy boıynsha beriledi. Tólqujattyń jaramdylyq merzimi – 10 jyl. Alý tártibi de shegelengen. Arnaıy baj tólemin jasap, merzimdi kútý qajet.
Mysaly, bıyldan bastap balalarǵa 24 bettik pasport jasatý úshin memlekettik baj 4 AEK (17 300 teńge) boldy. Eresekter 36 betten turatyn standartty pasport úshin 8 AEK (34 600 teńge), 48 bettik qujat úshin 12 AEK (51 900 teńge) tóleıdi. Eskeretin jaıt, arnaıy áleýmettik topqa jatatyn azamattar úshin aqy alynbaıdy.
Qorǵanys elementi kúsheıtildi
Ótken jyly 1 mıllonnan astam adam pasport ıelendi dedik. Mıgratsııalyq qyzmet komıtetiniń dereginshe, sonyń 5 myńnan astamyna jańa qorǵanys elementteri engizilgen. Sebebi 2025 jyldyń shilde aıynyń ortasynan bastap pasport jańa qorǵanys elementterimen jabdyqtala bastady.
Bul nendeı qorǵanys? Qazaqstan azamatynyń pasporty men azamattyǵy joq adamnyń kýáliginiń 2-betine qorǵanysh golografııalyq plenkaǵa salynǵan barys beınesi bar HDM-elementi (joǵary ajyratymdylyq metaldandyrý elementi) ornalastyrylady. HDM – zamanaýı tehnologııaǵa negizdelgen, qujattardyń qoldan jasalýynan qorǵaý deńgeıin aıtarlyqtaı kúsheıtetin sheshim. Bul element vızýaldy turǵyda tanymal ári tanýǵa ońaı, sol arqyly qujattyń túpnusqalyǵyn jyldam anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Іshki ister mınıstrliginiń málimetinshe, ózgeris azamattardyń jeke derekterin qorǵaý deńgeıin arttyrý, qujattardy qoldan jasaýdan saqtaý maqsatynda engizilgen kórinedi. Shara «Jeke basty kýálandyratyn qujattar týraly» zańnyń 26-babyna sáıkes júrgizilgen. Quzyrly organ jańa qorǵanys tásiliniń ulttyq qaýipsizdikke áseri joq, teris áleýmettik-ekonomıkalyq nemese quqyqtyq keleńsizdikke ákelmeıdi dep otyr.
Jańa qorǵanys elementi bar pasporttardy alýdyń birneshe joly bar: pasporttyń merzimi aıaqtalǵan kezde, qujat jaramsyz bolǵan jaǵdaıda nemese azamat óz erkimen aýystyrý týraly ótinish bergende qolǵa tıedi. Jaramdylyq merzimi áli bitpegen qujattar óz kúshinde qala bermek jáne olardy aýystyrý mindetti emes.
Mamandardyń aıtýynsha, jańa qorǵanys elementinen qorqýtyń qajeti joq. Onyń ústine saqtyqqa arnalǵan arnaıy sıpter buryn da bolǵan. Mysaly, tólqujattyń tehnıkalyq sıpattamasyn alaıyq. Qazirgi pasport mólsheri - 88x125 mm, buryshy jumyrlanǵan muqaba. Muqabada pasport ıesi týraly elektrondyq aqparat tasymaldaýǵa arnalǵan mıkroshema, ıaǵnı chıp bar. Ol chıpte keskindemelik jáne mátindik aqparat qana saqtalady, baılanys ınterfeısi joq. Demek, eshqandaı baqylaý bolýy múmkin emes.
Sonymen qatar ótken jyly jaýapty mınıstrlik jańa úlgidegi pasportyń dızaınyn tanystyrǵan edi. Endi pasporttyń ishinde barys tańba (ıaǵnı, arnaıy belgisi) retinde qujat nómiriniń astynda ornalasady. Mundaı belgi jalǵan pasport jasaýdyń jolyn kesýge jáne azamattardyń jeke málimetterin qorǵaýǵa kómektespek. Al tólqujattyń dástúrli kók túsi saqtalady.
Qanshama jańarý kezeńi ótse de pasporttyń túsine qatysty ustanym ózgerissiz qalyp keledi. Bul jaıdan-jaı tańdalǵan sheshim emes, halyqaralyq norma men ıdeologııalyq ıshara sanalady. Sebebi dúnıejúzi elderiniń halyqaralyq tólqujattary tórt túspen shekteledi: kók, qyzyl, jasyl jáne qara. 1920 jyly Ulttar Lıgasynyń konferentsııasynda Halyqaralyq pasporttyń standarttalǵan túri týraly kelisim qabyldandy. Ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótse de, memleketter ortaq mánde qadam jasaýdy quptaǵan. Keıbir el memlekettik týdaǵy tústiń birin tańdasa, basqasy dinı-saıası ahýaldyń sımvolıkalyq reńkin alǵan. Jalpy kók tús memlekettik rámiz – tý men eltańbada da keń qoldanylǵan. Qazaqstan da kók týmen mándes kók tólqujatty tańdaý arqyly sabaqtas sheshim shyǵardy desek, artyq emes.
Reıtıngte 61-oryn
Jaqynda Henley & Partners kompanııasy jyl saıyn jarııalaıtyn pasporttar ındeksinde Qazaqstan pozıtsııasyn jaqsartty. Jańa reıtıngte qazaqstandyq tólqujat 61-orynǵa kóterildi. Buǵan deıin Qazaqstan 64-orynda bolǵan edi. Osylaısha, Ortalyq Azııa elderi arasynda qazaqstandyq pasport eń «myqty» qujat sanalady.
Jalpy ótken jyly Qazaqstan vızasyz elder sany jaǵynan Ortalyq Azııada birinshi orynǵa shyqty. Qazir el azamattary 79 memleketke vızasyz saparlaı alady. Bul tólqujattyń dárejesi men dıplomatııalyq baılanys deńgeıin kórsetse kerek.
Aıta keteıik, 2026 jyly eń tıimdi tólqujattar Sıngapýr, Japonııa jáne Ońtústik Koreıa azamattaryna tıesili. Mysaly, Sıngapýr azamattary 227 el men aýmaqtyń 192-sine vızasyz kire alady. Japonııa men Ońtústik Koreıa azamattary 188 elge vızasyz barý múmkindigine ıe. Úshinshi orynǵa bes eýropalyq el – Danııa, Lıýksembýrg, Ispanııa, Shvetsııa jáne Shveıtsarııa birdeı deńgeıde ıe boldy. Bul elderdiń azamattary 186 memleket pen aýmaqqa vızasyz bara alady. Qazaqstan atalǵan reıtıngte joǵary kóterilgenin atap óttik.
Sonymen qatar, byltyr ótken avıatsııalyq qaýipsizdik aýdıti Qazaqstan pasportyna degen senim kórsetkishin taǵy bir naqtylap berdi. Tekserý nátıjesinde Qazaqstan 95,7% sáıkestik kórsetken. Álemdik ortasha kórsetkish – 72%, Eýropadaǵy ortasha deńgeı – 87,9%. Bul kórsetkishter qujattyń jalǵan jasalýynan joǵary deńgeıde qorǵalǵanyn jáne halyqaralyq talaptarǵa tolyq saı ekenin bildiredi.
