Hantavırýstyń Qazaqstanda taralý qaýpi bar ma

Teńiz saparynan bastalǵan indet

Bıyl sáýirdiń basynda nıderlandtyq MV Hondius krýızdik laıneri Argentınanyń Ýshýaııa portynan Atlant muhıty baǵytyna saparǵa shyqty. Bortta 23 elden kelgen shamamen 150 jolaýshy men ekıpaj múshesi boldy. Marshrýt Antarktıda men Ońtústik Atlantıkadaǵy birneshe aral arqyly ótip, sapar Kanar araldarynda aıaqtalýy tıis edi.

Alaıda uzaq sapar barysynda birneshe jolaýshydan aýyr respıratorlyq aýrý belgileri anyqtaldy. Alǵashqy naýqas retinde Nıderlandtan kelgen 70 jastaǵy er adam tirkeldi. Ókinishke qaraı ony aman alyp qalý múmkin bolmaı, ol keme ústinde kóz jumdy. Keıin onyń ornıtolog ekeni belgili boldy.

Boljam boıynsha, ol jubaıymen birge naýryz aıynyń sońynda Argentınanyń Ýshýaııa qalasyndaǵy ǵalymdar jıi baratyn qoqys polıgonynda bolǵan. Associated Press habarlaǵandaı, argentınalyq mamandar erli-zaıyptylar qaýipti ınfektsııany sol jerden juqtyrýy múmkin dep esepteıdi.

Ǵalymnyń jubaıy 24 sáýirde laınerden túsip, keıin Iohannesbýrg qalasyndaǵy aýrýhanada qaıtys boldy. Keıinnen odan hantavırýs rastaldy. Osy oqıǵadan keıin indet halyqaralyq deńgeıde keńinen talqylana bastady.

Mamyr aıynyń basynda DDU uıymy laınerdegi hantavırýs órshýi týraly resmı málimdep, qozdyrǵyshtyń «Andes» shtamy ekenin habarlady.

Osy ýaqytqa deıin Germanııa azamaty bolǵan úshinshi jolaýshy da kóz jumdy. Al rastalǵan jáne boljamdy juqtyrý jaǵdaılarynyń sany 11-ge jetti. Soǵan baılanysty Kabo-Verde bıligi kemeniń jaǵalaýǵa toqtaýyna tyıym saldy.

10 mamyrda laıner Ispanııa jandarmerııasynyń baqylaýymen Tenerıfe mańyna jetkenimen, portqa kirgizilmedi. Keıin jolaýshylar men ekıpaj músheleriniń bir bóligi shaǵyn toptarmen jaǵaǵa shyǵarylyp, arnaıy reıster arqyly óz elderine jóneltile bastady. Qazir olar karantınde, dárigerlerdiń baqylaýynda.

Sonymen qatar hantavırýsty juqtyrý jaǵdaılary Shveıtsarııa, Izraıl, Germanııa, Ulybrıtanııa, Frantsııa, Ispanııa jáne AQSh elderinde de rastaldy. Osyǵan baılanysty tórt qurlyqtaǵy 19 memleket shuǵyl áreket etý sharalaryn qabyldady.

BBC jazǵandaı, DDU ınkýbatsııalyq kezeń uzaqtyǵyn eskere otyryp, taǵy da jańa jaǵdaılar tirkelýi múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy.

Kóktemgi qaýip: vırýs qalaı juǵady?

Hantavırýs – tabıǵı ortada kemirgishter arqyly taralatyn vırýstar toby. Tyshqandar men egeýquıryqtar ózderi aýyrmaıdy, biraq adamǵa ınfektsııa tasymaldaıdy.

Mamandar hantavırýstyń klınıkalyq kórinisi ártúrli eki negizgi aýrý týdyratynyn aıtady. Onyń taralýy geografııalyq aımaqqa baılanysty erekshelenedi.

Onyń biri – búırek sındromymen ótetin gemorragııalyq qyzba. Bul forma búırek pen qan tamyrlaryn zaqymdap, ishki aǵzalarda qan quıylýǵa ákelýi múmkin.

Ekinshisi – hantavırýstyq kardıopýlmonarlyq sındrom. Ol áldeqaıda qaýipti, sebebi ókpeniń isinýine jáne tynys alý jetkiliksizdigine ákeledi.

Juqtyrý negizinen kemirgishterdiń nájisi, zári nemese silekeıimen baılanysty. Adam vırýspen lastanǵan shań-tozańdy tynys alý arqyly juqtyrady.

Infektsııanyń belsendiligi kóbine kóktemde artady. Sebebi dál osy ýaqytta adamdar saıajaı, jertóle, aýla men shatyrlardy tazalaı bastaıdy. Osy kezde sypyrǵysh nemese shańsorǵysh qoldaný nátıjesinde qys boıy jınalǵan lastanǵan shań aýaǵa kóterilip, vırýs tynys joldary arqyly aǵzaǵa túsýi múmkin.

Hantavırýs geografııasy

DDU dereginshe, álemde jyl saıyn hantavırýs juqtyrýdyń shamamen 10 myńnan 100 myńnan astamǵa deıingi jaǵdaıy tirkeledi. Aýrýdyń eń kóp taralǵan aımaqtary – Azııa men Eýropa. Ásirese ol uzynquıryqty kúrish tyshqany mekendeıtin Argentına men Chılı aýmaǵynda taralǵan.

Qytaıda da jıi kezdesedi. Munda jyl saıyn 50 myńǵa deıin gemorragııalyq qyzba men búırek sındromy túrindegi jaǵdaı tirkeledi.

Reseıde jyl saıyn 5-7 myń jaǵdaı anyqtalady. Kóbine Oral mańy, Ýlıanov oblysy, Samara oblysy, Orynbor oblysy jáne Habarovsk ólkesi aýmaqtarynda anyqtalady.

Ońtústik Koreıada jyl saıyn 1000-2000 jaǵdaı anyqtalady. Eýropalyq Odaq elderi men Eýropalyq ekonomıkalyq aımaq memleketterinde jylyna 1500-5000 jaǵdaı tirkeledi. Aýrý ásirese Fınlıandııa, Shvetsııa jáne Germanııada jıi kezdesedi.

AQSh-ta jyl saıyn 30-50 jaǵdaı tirkeledi. Munda da kóbine ókpemen baılanysty sındrom túri baıqalady.

Vırýs Qazaqstanda taralýy múmkin be?

QR DSM Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń basqarma basshysy Albına Ótemuratova Qazaqstanda hantavırýs tirkelmegenin jáne onyń taralý qaýpi tómen ekenin málimdedi. Onyń aıtýynsha, bul ınfektsııa jańa aýrýlar qataryna jatpaıdy jáne qosymsha kúsheıtilgen epıdemıologııalyq baqylaýdy qajet etpeıdi.

– Infektsııanyń negizgi kózi – adam emes, kemirgishter. Ońtústik Amerıkadaǵy keıbir shtamdarǵa qatysty adamnan adamǵa juǵý týraly derekter bar, biraq ol tek óte tyǵyz jáne uzaq baılanys kezinde ǵana kezdesedi. Kóp jaǵdaıda hantavırýs adamnan adamǵa berilmeıdi, – dedi spıker.

Mamannyń sózinshe, aýrý kóbine bastapqy kezeńde aıqyn belgisiz ótýi múmkin. Inkýbatsııalyq kezeń 7-42 kún aralyǵynda bolady. Al alǵashqy kezeńde bas aýrýy, álsizdik, bulshyqet aýyrýy, júrek aıný, qusý, ish ótý, jótel jáne entigý sııaqty sımptomdar baıqalýy múmkin. Keıin aýyr jaǵdaılarda tynys jetispeýshiligi men ókpeniń isinýi damýy yqtımal.

Vedomstvo ókili Qazaqstanda asa qaýipti ınfektsııany anyqtaý, oqshaýlaý jáne baqylaý júıesi tolyq jumys isteıtinin atap ótip, halyq arasynda alańdaýǵa negiz joqtyǵyn jetkizdi.

Pandemııa qaıtalana ma?

Qoǵamda pandemııanyń qaıta qaıtalanýy múmkin degen qaýeset aıtylǵanmen, mamandar men DDU hantavırýstyń jahandyq taralý qaýpin tómen dep baǵalaıdy. Sarapshylardyń pikirinshe, ol COVID-19 sııaqty tez juǵatyn ınfektsııalarǵa jatpaıdy.

– Hantavırýstyń COVID-19 sııaqty jappaı epıdemııaǵa aınalý yqtımaldyǵy tómen. COVID óte juqpaly bolyp, adamnan adamǵa aýa-tamshy jáne aerozol arqyly ońaı taralýymen erekshelendi. Bul onyń búkil álemge lezde taralýyna sebep boldy. Al Andes orthohantavirus juqpalylyǵy tómen, – dedi Albına Ótemuratova.

Mamannyń aıtýynsha, táýekeldi tolyq joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Ásirese saıahat kezinde saqtyq sharalaryn saqtaý mańyzdy.

– Týrıst retinde biz barǵan jerdiń ekojúıesin bilmeýimiz múmkin. Sondyqtan sapar aldynda aqparat jınaý óte mańyzdy. Shetelge shyqqan jaǵdaıda kemirgishterden aýlaq bolý, olardyń yqtımal meken etý oryndaryna barmaý qajet. Stıhııalyq saýda oryndarynda tamaqtanýdan bas tartý kerek. Sapardan oralǵannan keıin 1-8 apta ishinde joǵary temperatýra, qatty álsizdik, bulshyqet aýyrýy, jótel nemese entigý sııaqty belgiler paıda bolsa, shetelde bolǵanyńyzdy mindetti túrde habarlap, jaqyn jerdegi medıtsınalyq uıymǵa dereý júginý mańyzdy, – dedi DSM ókili.

Ol sonymen qatar aldyn alý úshin qarapaıym saqtyq sharalarynyń mańyzyn atap ótti. Olardyń qatarynda úıdi taza ustaý, kemirgishterden qorǵaý, taǵamdy jabyq saqtaý, tazalaý kezinde qolǵap pen maska qoldaný, shań kótermeý jáne qoldy jıi jýý bar.

Qazirgi tańda hantavırýsqa qarsy arnaıy vaktsına, lıtsenzııalanǵan vırýsqa qarsy em qarastyrylmaǵan.

– Emdeý negizinen qoldaýshy sıpatta júrgiziledi jáne tynys alý, júrek jáne búırek asqynýlaryn muqııat klınıkalyq baqylaý men emdeýge baǵyttalady, – dedi ol.

Mamandar der kezinde medıtsınalyq kómekke júginý jáne aýrýdy erte anyqtaý jaǵdaıynda naýqastyń saýyǵý múmkindigi aıtarlyqtaı artatynyn eskertedi.

Eske salaıyq, buǵan deıin DSM medıtsınadaǵy jemqorlyq 3 esege tómendegenin habarlady.