Halyqaralyq tájirıbeden úırenerimiz kóp
ASTANA. QazAqparat - Aldaǵy ýaqytta Qazaqstanda terrorızm jáne ekstremızm baptary boıynsha sottalǵandardyń múlki mindetti túrde tárkilenedi.
Sondaı-aq, ýaqytsha jáne turaqty tirkeýge turmaǵan azamattarǵa qatysty ákimshilik jaza kúsheıtiledi. Bul týraly 8-inshi qyrkúıekte Májiliste «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine ekstremızm jáne terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn tanystyrý barysynda málim boldy.
Zań jobasyn daıyndaýshylar terrorızm men ekstremızm baptary boıynsha sottalǵandardyń múlkin mindetti túrde tárkileýdi usynýda. Aıta ketelik, áli ózgeris engizilmegen eski zań boıynsha sot ekstremıster men terrorshylardyń tek qylmystyq jolmen tapqan múlkin ǵana memleket menshigine qaıtaryp alady. Eger atalǵan zań osy kúıinde qabyldanatyn bolsa, onda ekstremısterdiń qylmystyq jolǵa túskenge deıingi satyp alǵan múlki túgel tárkilenedi.
Zań jobasyn depýtattarǵa tanystyrǵan Іshki ister mınıstriniń orynbasary Ráshıd Jaqypov eshqandaı tirkeýsiz jáne tólqujatsyz baspanany jalǵa alatyndarǵa salynatyn aıyppul mólsherin ulǵaıtý usynylyp otyrǵanyn málim etti. ıAǵnı quzyrly organ baspanasyn jalǵa berýshilerdi jáne ony jalǵa alýshylardy tirkeýge alýǵa mindetteýdi, oǵan baǵynbasa iri aıyppul salýdy usynýda.
«Biz tirkeýsiz jáne tólqujatsyz baspanada turý merzimin qysqartýdy usynyp otyrmyz. Bul merzim 1 aıǵa deıin qysqartylady. Qazirgi qoldanystaǵy Ákimshilik kodeks boıynsha, páterdi jalǵa alyp, 10 kúnnen 3 aıǵa deıin tirkeýsiz turǵan azamattarǵa eskertý jasalady. Biz bul merzimdi 1 aıǵa deıin qysqartýdy usynamyz. Aldymen sanktsııany eskertý túrinde qaldyramyz. Odan keıin, arada 1 aı ótkende aıyppul sala bastaımyz. Mundaı norma azamattardyń quqyqtyq saýatyn arttyryp, elimizdegi kóshi-qon tártibin qamtamasyz etedi»,- dep túsindirdi jańashyldyqty R. Jaqypov.
Atap aıtarlyǵy, halyqaralyq terrorızm men ekstremızmnen saqtaný úshin kóptegen memleketter osyndaı zańdar qabyldaýda. Sonyń ishinde birqatar elderde terrorlyq qyzmetke qatysy bar tulǵalardy azamattyqtan aıyrý tájirıbesi qoldanylady. Máselen, 2015 jyldyń qarashasynda Parıjde bolǵan teraktilerden keıin Frantsııanyń Ulttyq jınalysy 2016 jyldyń naýryzynda konstıtýtsııalyq reformalardyń jobasyn qarastyrý barysynda terrorlyq qyzmetke qatysy bar tulǵalardy azamattyqtan aıyrý máselesin talqylady. Aıtarlyǵy, Ulttyq jınalystyń depýtattary terrorızm baby boıynsha sottalǵandardyń barlyǵyn azamattyqtan aıyrýdy jaqtap daýys berdi. Alaıda, Senat otansyzdyqtyń oryn alýyna jol bermes úshin tek eki tólqujaty bar tulǵalardy azamattyqtan aıyrýǵa kelisim berdi.
Shveıtsarııanyń Ulttyq Keńesi de Shveıtsarııada jáne odan tys jerlerde terrorlyq qyzmetpen aınalysqan jáne urystarǵa qatysqan eki tólqujaty bar adamdardy azamattyqtan aıyrýdy jaqtady. Qazirgi qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, terrorlyq toptarmen baılanysy bar dep kúdikke ilingen sheteldiktiń Shveıtsarııada turýǵa qaqysy joq. Al qos azamattyǵy barlar tólqujatynan aırylady. Jalpyǵa ortaq deklaratsııanyń erejesinde qarastyrylǵandaı, basqa eldiń tólqujatyn almaǵan Shveıtsarııa Konfederatsııasynyń azamatyn ol eldiń ulttyq múddesine qaýip tóndiretin jaǵdaıda da otansyz qaldyrýǵa bolmaıdy. Ózbekstannyń da osy baǵyttaǵy tájirıbesinen úırenerimiz kóp. Máselen, ózbek elinde 1992 jyly 2-inshi shildede qabyldanǵan «Ózbekstan Respýblıkasynyń azamattyǵy týraly» zańnyń 21-inshi baby boıynsha, sheteldiń múddesine qyzmet etip, qoǵam men memlekettiń múddesine aıtarlyqtaı zalal keltirgen nemese eldegi beıbitshilik pen qaýipsizdikke qarsy qylmys (olardyń qataryna terrorızm de jatady) jasaǵan adamdar Ózbekstan azamattyǵynan aırylady.
Reseı Federatsııasy da azamattyq týraly zańdy túzetýdi usynyp otyr. Sebebi ol zańdy azamattyqtan aıyratyn bappen tolyqtyrǵysy keledi. Mysaly, jalǵan qujattar usyný nemese málimetter berýmen qatar (bul fakti sotta anyqtalady) bir ǵana terrorlyq sıpattaǵy qylmysy úshin sottalǵan adamdy azamattyqtan aıyrý máselesi talqylanýda. Eger ol adam basqa eldiń azamattyǵyn almaǵan jaǵdaıda mundaı bap qoldanylmaıdy. Germanııada terrorızmge qarsy zańnama deklaratsııasynyń jobasyna: nıkab pen páránji kııýge tyıym salý; mıgranttardy deportatsııalaýdy shıratý, jasy 14-ke tolǵandardy qylmystyq jaýapkershilikke tartý múmkindigi; terakti oryn alǵan kezde Qarýly Kúshterdiń el ishindegi operatsııalarǵa qatysýyna tyıym salý sııaqty usynystar engizildi. Oǵan qosa, dárigerlik qupııany shegerý máselesi qyzý talqylanýda. Óıtkeni zań jobasyn daıyndaýshylar dárigerlerdi qylmys jasaýǵa nıettengeni jóninde áńgimelegen óz naýqastary týraly quqyq qorǵaý organdaryna habarlaýdy mindettemekshi.
