Halyq Úkimet maquldaǵan Ult birligi ıdeıasynyń sapaly oryndalǵanyn kútedi

Qujatta qarastyrylǵan qaǵıdattardy ary qaraı júzege asyrý joldaryn árbir mınıstrlik ózderi josparlap, belgileıdi. Qajet bolatyn bolsa zańnamalyq deńgeıde de qamtý júrgiziledi. Eń bastysy keleshek eldik damýdyń basty joly aıqyndaldy. Endeshe, azamattyq qoǵam men bılik organdary birlese, kelisip-pishe jasaǵan bundaı qujattyń el birligin arttyrýdaǵy salmaǵy da zor bolatyny sózsiz.

Saıası túsindirme quralyna júginetin bolsaq, «doktrına» - latynnyń ilim, ǵylym degen maǵynasyn bildiredi. Doktrına - is áreket jasaýǵa baǵyt beretin naqtyly nusqaýlar prıntspteriniń jıyntyǵy. Saıası doktrına saıası is-áreketterdi uıymdastyrýǵa jáne saıası qubylystardy qarastyrýǵa arnalǵan ózara kelisilgen qaǵıdattar jıyntyǵy, birizdilikpen qurylǵan tujyrymdama bolyp tabylady. Al álemdegi tájirıbede doktrınalar kóbinese bılik úshin kúrestiń saıası qozǵalys múshelerin yqpaldastyrý quralyna da aınalady. Máselen, doktrınalyq sıpatta kezinde fashıstik qujattar da jazylǵan. Al AQSh-tyń ózinde kúni búginge deıin túrli baǵyttardaǵy 40-tan astam doktrınany dúnıege keltirgen eken. Budan bólek, álemde belgili orys doktrınasy, panıslamızm, pantúrkızm sekildi doktrınalar da qabyldanǵan.

Al búgingi kúni Úkimet maquldaǵan Qazaqstannyń El birligi doktrınasyn bılik pen qoǵam arasyndaǵy syndarly kelisim negizinde dúnıege kelgen qujat dep te ataýǵa bolady. Óıtkeni, qujatty ázirleýge qoǵam men azamattyq ınstıtýttar tolyqtaı atsalysty, QR Prezıdenti Ákimshiliginiń maquldaýynan ótti. Este bolsa, doktrına jobasyn 2009 jylǵy qazannyń 26-synda Qazaqstan halqy Assambleıasynyń 15-shi sessııasynda Memleket basshysy N. Nazarbaev jalpyhalyqtyq talqylaýǵa usynǵan bolatyn. Al ondaı jalpyhalyqtyq talqylaýlar barysynda saıası uıymdar ózderiniń balama jobalar da jarııalady. Keıinnen qoǵam tarapynan qoıylǵan talaptardan keıin El birligi doktrınasynyń jańa mátinin jazý jóninde arnaıy jumys toby quryldy. Arnaıy jumys tobyna Qazaqstan halqy Assambleıasy Tóraǵasynyń orynbasary Eraly Toǵjanov, qoǵam qaıratkeri Dos Nur-Ahmet, Eýrazııa Ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Baqytjan Ábdiraıym, professor Vladımır Kochenov pen zańger Eńlik Nurǵalıeva, tarıhshy Georgıı Kan, «Ult taǵdyry» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Dos Kóshim, A. Sársenbaev atyndaǵy qoǵamdyq qordyń basshysy Aıdos Sarymdar qatysyp, tórt aıdan astam eńbek etti. Jumys barysynda qoǵamdyq, saıası, úkimettik emes uıymdar men azamattar tarapynan 500-den astam usynystar, sondaı-aq jeke jobalar kelip túsken. Solardyń barlyǵy saralaýdan ótkennen keıin jasalyp shyqqan jańa doktrına mátinin M. Shahanov, A. Áshimov, D. Isabekov, Q. Sultanov sekildi 12 músheden, elge belgili qaıratkerlerden turatyn qoǵamdyq komıssııa biraýyzdan maquldady. Sondyqtan da, bul doktrınany osyndaı deńgeıdegi kez-kelgen qujattardan talap etiletin barlyq standarttarǵa tolyq sáıkes keledi dep aıtýǵa tolyq negiz bar.

Doktrına negizinde Elbasy Joldaýynda jarııalanǵan halyqtyń eń basty qundylyǵy retinde Táýelsizdik ıdeıasy qalanǵan. Bul rette qujatta «...el damýynyń jańa kezeńinde, strategııalyq basymdyq retinde, qoǵamnyń barlyq azamattary moıyndaǵan ortaq qundylyqtar men qaǵıdattar júıesine negizdelgen Ult Birligine jetý bolyp tabylady», dep naqty kórsetilgen. Budan ári «Doktrınanyń qajettiligi ómirdiń ózinen, bizdiń jalpy taǵdyrymyzdan, tarıh logıkasynan týyndap otyr. Óıtkeni birliksiz - Ult joq. Ultsyz - memleket joq. Al, memleketsiz - bolashaq joq», delinedi. Qujat jalpy erejeler men úsh bólimnen jáne qorytyndydan turady.

Endi, doktrınada qamtylǵan máselelerdiń qalaı oryndalatynyna keletin bolsaq, bul jóninde Úkimettiń otyrysynda Mádenıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammed shet jaǵasyn da jetkizgen bolatyn. Máselen, onyń aıtýynsha, doktrınanyń «Bir el - bir taǵdyr», dep atalatyn birinshi taraýynyń is-sharalary el birligin jáne qazaqstandyq patrıotızmdi nyǵaıtýǵa baǵyttalady. Bul rette birqatar ınstıtýtsıonaldyq sharalar qabyldanyp, Aqsaqaldar keńesi, dinı taqyryptardy jarııalaýǵa arnalǵan ádistemelik keńes qurylatyn bolady, etnosaralyq qatynastar máseleleri boıynsha úzdik sarapshy jýrnalıster klýbynyń qyzmeti qamtamasyz etiledi. Bunymen qosa, halyq birligine qaýip tóndiretin kez kelgen áreketti anyqtaý jáne aldyn alý jónindegi saýyqtyrý jumystary kúsheıtiletin bolady. Sondaı-aq, osy taraý aıasynda dinaralyq, etnıkaaralyq jáne mádenıetaralyq dıalogty damytý jónindegi bastamalardy kóteretin jáne iske asyratyn ıÝNESKO, Órkenıetter alıansy, Eýropa keńesi, Islam konferentsııasy uıymy, Arab memleketteriniń lıgasy sııaqty halyqaralyq uıymdarmen yntymaqtastyqty keńeıtý josparlanyp otyr.

Al «Tegi basqa - teńdigi bir», dep atalatyn ekinshi taraýdyń aıasynda atqarylatyn is-sharalar eń aldymen ómirdiń barlyq salalarynda árbir qazaqstandyqtyń ózin-ózi tanýy úshin teńdeı múmkindikterdi qamtamasyz etetin áleýmettik mańyzy zor baǵdarlamalyq qujattar keshenin qabyldaýdy jáne ony ári qaraı júzege asyrýdy qarastyrady.

«Ult rýhynyń damýy», dep atalatyn úshinshi taraýda rýhanı jáne ulttyq birliktiń basty faktorlarynyń biri - mádenıet, til, dástúr bolyp tabylatyny eskerilgen. Bul baǵyttaǵy jumystyń mańyzdy bóligin memlekettik tildi qoldanýdyń aıasyn keńeıtý, «Mádenı mura» ulttyq strategııalyq jobasyn tıimdi júzege asyrý, dástúrli, moraldik jáne adamgershilik qundylyqtardy nasıhattaıtyn úkimettik emes uıymdar jobalaryn utymdy iske asyrý, etno-mádenı birlestikterdiń, memlekettik jáne etnos tilderindegi buqaralyq aqparat quraldarynyń qyzmetin qoldaý jónindegi is-sharalar quraıdy. «Aǵymdaǵy jyly Memlekettik tildi qoldaný men damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasynyń jobasy ázirlenetin bolady. Qazaq tilindegi telearnalar qurylady jáne qazaq tildi basylymdar men Internet-resýrstardyń básekelestikke qabilettiligin arttyrý jónindegi sharalar qabyldanatyn bolady», deıdi mınıstr.

Osy oraıda M. Qul-Muhammed birqatar usynystar aıtty. Onyń pikirinshe, eldiń ıntellektýaldyq áleýetin ári qaraı damytýdyń mańyzdylyǵyn jáne qajettiligin eskere otyryp, ústimizdegi jyly memlekettik jáne salalyq baǵdarlamalar, strategııalyq josparlar sheńberinde ony qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan sharalar keshenin qarastyrý qajet. Sondaı-aq josparǵa sáıkes, Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn Úkimetke engizý usynylady, resýrstyq ortalyqtar arqyly jastar men jastar uıymdaryna arnalǵan bilimdi ulyqtaýdyń keń qanat jaıýyna baǵyttalǵan jobalardy iske asyrý múmkindikterin qamtamasyz etý kózdeledi. Úkimet músheleri maquldaǵannan keıin sóılegen sózinde Premer-Mınıstr Kárim Másimov: «Qazaqstannyń el birligi doktrınasy óte mańyzdy qujat. Doktrına Qazaqstannyń 2020 jylǵa deıingi damý strategııasyna tolyq sáıkes keledi. Sondyqtan árbir mınıstrlik, árbir mınıstr doktrınada kórsetilgen is-sharalardy oryndaýy kerek. Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha jasalǵan doktrına el birligine qyzmet etýi tıis», dep atap kórsetti. Premer-Mınıstr doktrınadaǵy is-sharalar josparynyń oryndalýyna qatysty mınıstrlerdiń esep beretinin, ondaı jospardyń oryndalýyn tikeleı ózi qadaǵalaıtynyn da atap ótti.

Sonymen qoǵam arasynda birshama áńgime bolǵan, keıinnen búkil qoǵamnyń qoldaýyna ıe bolǵan, kópshilik kóńilinen shyǵatyn qujat atqarýshy bıliktiń de maquldaýynan shyqty. Endigi betburys ony sapaly júzege asyrý. Doktrınada qamtylǵandaı, qoǵamnyń barlyq azamattary moıyndaǵan Ult birligine jetý jolynda atqarylatyn sharalar, qaǵıdattar az emes. Endeshe, halyq ta Ult birligi ıdeıasynyń sapaly oryndalǵanyn kútedi.