Halyq bilim ǵana daǵdarysqa ushyramaıtynyn túsindi - Yrysbek Máýit

- Koronavırýs indetine baılanysty shekteýler barlyq salalarǵa óziniń keri áserin tıgizgeni belgili. Jańa rıjimde jumystaryńyzdy qalaı uıymdastyrdyńyzdar?

– Elordadaǵy 6 Zerdeli mektebinde 140 muǵalim jumys isteıdi. Olar karantınge deıin 2 myń balaǵa sabaq berdi. Karantın jarııalanǵan kezde 800 oqýshyny onlaın oqytty. Jalpy, pandemııa bilim berý júıesine keri áser etti. Otandyq bilim júıesi bilim berýdiń qazirgi tásiline daıyn bolmady.

Biz onlaın bilim berý júıesine osydan 2 jyl buryn kóshtik. Sebebi «Otandastar» qorymen birlesip, álem qazaqtaryna qazaq tilinen onlaın dáris oqydyq. Jobany júzege asyrý úshin shetelden arnaıy stýdııa satyp alyp, onlaın sabaq berdik. Elimizde karantın bastalǵan kezde biz osyǵan deıin qoldanǵan tásilimizge júgindik. ıAǵnı basqa bilim berý mekemeleri sııaqty qınalǵan joqpyz.

- Bala tárbıesinde er muǵalimderdiń róli joǵary ekenin mamandar jıi aıtyp júr. Alaıda, joǵary oqý ornyn támamdaǵan erlerdiń kóbi mektepte jumys isteýge bara bermeıtini belgili. Sizder osy máseleni qalaı sheship júrsizder?

- Ortalyq bolyp qurylǵan kezde elordadaǵy myqty matematıkterdiń basyn biriktirip, oqýshylarǵa tek matematıka boıynsha ǵana sabaq berdik. Keıin suranysqa baılanysty qyzmet kórsetý aıasyn keńeıtip, shet tilderi men basqa pánderdi qostyq. Ózińiz bilesiz, bilim salasynda er adamdar óte az. Biz olardy izdep taýyp, negizgi jumystan bólek, qosymsha tabys tabýǵa, myqty shákirt tárbıeleýge jáne shyǵarmashylyqpen aınalysýǵa múmkindik berdik. Muǵalim mamandyǵyn oqyp shyqqan er adamdardyń basym bóligi shákirt tárbıeleýden bas tartyp, basqa salaǵa bet buryp jatqanyn baıqap júrmiz.

Sáıkesinshe, mekteptegi er muǵalimderdiń úlesi óte az. Bul turǵyda atap ótetin jaıt - er muǵalimderdiń basym kópshiligi júıke juqartatyn qaǵazbastylyq jumystarynan aýlaq júredi. Jalpy, otbasyn asyraý úshin oqý ornynan tys jerde qomaqtylaý aqshaǵa jumys isteýge tyrysady. Qazirgi jaǵdaıǵa toqtalsaq, balalar úıde de, mektepte de áıel adamnyń tárbıesin kóredi.

Bala er adamnyń da tárbıesin alsa, onyń minez-qulqyn, tártipti túsinetin urpaq qalyptasady. Osy oraıda biraz jyl buryn elordada aqyl-oı damytý ortalyǵynyń negizin qalaǵan kezimizde maqsatty túrde matematıkadan sabaq beretin er muǵalimderdi izdedik. Bul turǵyda olardan qaǵazbastylyq jumystaryn talap etpedik. Sonymen qatar, áleýmettik máselelerine nazar aýdaryp, shyǵarmashylyqpen aınalysýǵa múmkindik berdik. Muǵalimderimiz shákirt tárbıelep, qazaq tilinde kitap jazdy. Atap aıtqanda, nátıje boldy.

Bıyl Nazarbaev ýnıversıtetine 21 shákirtimiz tústi. Jyl saıyn atalmysh joǵary ornyna shamamen 700 bala qabyldanady.

- Jekemenshik mektepke qatysty qoǵamda túrli pikir aıtylady. Osy salany jaqsy meńgergen maman retinde túsinik berseńiz...

– El arasynda: «Orta bilim berý mekemeleri oqýshylarǵa durys bilim bere almaıdy, eger, olar sapaly bilim berse, jekemenshik bilim berý ortalyqtary men mektepter bolmas edi» degen ushqary pikir bar. Negizi, jekemenshik bilim berý ortalyqtary men mektepter álemniń kez kelgen elinen tabylady. Jekemenshik mektep Koreıada da bar. Bul eldegi oqýshylardyń 70 paıyzy túrli úıirmelerge qatysady. Osyǵan qarap Koreıanyń mektepteri sapasyz bilim beredi dep aıta almaımyz ǵoı. Sebebi bul elde bilimge erekshe nazar aýdarylatynyn jaqsy bilemiz. Bul jaǵdaıda biz 2 faktordy eskerýmiz kerek. Birinshisi, mektepte bala kóp. Úsh aýysymmen oqıtyn mektepter bar. Ustazdardyń júktemesi kóp, jalaqysy az. Ekinshisi, halyq bilimdi urpaq qana jetistikke jetetinin, bilim ǵana daǵdarysqa ushyramaıtynyn túsindi. Sondyqtan jekemenshik bilim berý ortalyqtary men mektepterdiń qyzmetine júgine bastady. Bul jaǵdaı elimizde bilim nashar bolǵandyqtan emes, halyqtyń bilim alýǵa degen qushtarlyǵy oıanǵannan bolyp jatyr. Buǵan qýanbasaq, renjýge bolmaıdy. Bul – meniń jeke pikirim.