Halyqtyń tabysy 98,9%: ósim bar, biraq ál-aýqat nege artpaı otyr

Ulttyq statıstıka bıýrosynyń dereginshe, byltyrǵy jyldyń qańtar-jeltoqsannyń qorytyndysy boıynsha halyqtyń naqty kiris ındeksi ótken jylǵy deńgeıge 98,9%-dy kórsetti. Jan basyna shaqqandaǵy ortasha tabys 238 070 teńge. Tabystyń nomınaldy ósimi +10,2%, al naqty ósim (ınflıatsııany eskergende): -1,1%.

— Naqty kiristiń tómendeýi, ekonomıkanyń ósýi áli de halyqtyń ál-aýqatyna tolyq áser etpeıtindigin kórsetedi. ıAǵnı paıdany qaıta bólý máselesi týyndaıdy. Mundaı jaǵdaı jumyspen qamtýdy arttyrý, turaqty jumys oryndaryn qurý, sondaı-aq jańartylǵan Halyqtyń tabysyn arttyrý baǵdarlamasynda qaralǵan jalaqyny arttyrý jónindegi sharalardyń ózektiligin kórsetedi, — dep habarlady vedomstvodan.

Jyldyq dınamıka jáne núktelik mánder

Naqty kirister jaǵdaıy týraly obektıvti kórinisti tek jyldyq kórsetkish beretinin birden atap ótemiz. Ol maýsymdyq aýytqýlar men bir rettik ınflıatsııalyq ahýaldy jumsartady. Bul naqty uzaqmerzimdi trendti kórsetedi.

— Jeltoqsanda qyzý talqylanǵan halyqtyń naqty tabysynyń -6% deńgeıinde tómendeýi týraly tezıs jedel derekterge jáne «Jeltoqsan-jeltoqsanǵa» qaǵıdaty boıynsha negizdelgen. ıAǵnı bir jyldaǵy jıyntyq dınamıka emes, bir aı sheńberindegi kórsetkishtiń ózgerýin kórsetedi. Bir aıdaǵy derekti (atap aıtqanda, jeltoqsandaǵy jedel derekti) ekonomıkalyq turǵydan jyl boıyna sıpattama retinde paıdalaný negizsiz jáne ádisnamalyq turǵydan durys emes, — delingen habarlamada.

Nelikten naqty tabys JІÓ-men bir ýaqytta óspeıdi

Halyqtyń naqty tabys ındeksiniń tómendeý sebebiniń biri, jalaqy bıznestiń paıdasyna qaraǵanda baıaý qarqynmen ósip otyr. Sarapshylardyń baǵalaýy boıynsha, kompanııalardyń 50%-daıy jalaqyny únemdep, 10%-dan asyrmaǵan. Keıbireýleri burynǵy deńgeıde qaldyrǵan. Bul alshaqtyqty týdyrady: JІÓ ónerkásip, qyzmet kórsetý jáne eksport arqyly ósse de, biraq naqty jumysshynyń jalaqysyna bul aqsha kidirispen keledi.

Nelikten jalaqynyń ósý qarqyny báseńdep otyr

— Eńbekaqy qory kompanııalardyń turaqty shyǵyndaryn bildiredi. Bıýdjetti qalyptastyrý kezinde kóbinese iri kásiporyndar, shyǵynǵa yqtımal táýekelderdi salady. Bular búginde negizinen syrtqy sıpatqa táýeldi. Olardyń ishinde logıstıkalyq tizbektiń úzilýi, turaqsyz geosaıası jaǵdaı, sanktsııalyq shekteý, álemdik baǵalar men valıýta baǵamynyń qubylmalylyǵy jáne basqalary bar. Bıznes áser ete almaıtyn osy faktorlardyń barlyǵy jalaqyny belsendi túrde arttyrý múmkindigin shekteıdi, — dep habarlady mınıstrlikten.

Qazaqstanda jalpy ekonomıkadaǵy (JІÓ) jalaqynyń úlesi shamamen 31%. (2024 jylǵy qorytyndy boıynsha). Salystyrý úshin: damyǵan elderde bul kórsetkish 40%-dan joǵary. Úkimettiń mindeti — kiristerdi ádil bólý, bıznes tek dıvıdendterge ǵana emes, kiristi eńbekaqyǵa da kóbirek jumsaýy tıis. Atalǵan máseleler júıelik másele retinde atalǵan. 

Sonymen qatar, halyqtyń tabysy jalaqy esebinen ǵana emes, sonymen qatar áleýmettik transfertter men basqa da kirister esebinen qalyptasady. Onyń dınamıkasy ekonomıkanyń ósý qarqynynan ózgeshe bolýy múmkin.

Ótken jyldyń 4 toqsannyń qorytyndysy boıynsha jaldamaly emes jumystan túsken tabysqa halyq tabysynyń 8,3%, zeınetaqyǵa 17,9%, járdemaqyǵa 3,3% jáne t. b. sáıkes keldi.

Úkimettiń halyqtyń naqty tabysyn arttyrý jónindegi basymdyqtary men josparlary

Azamattarymyzdyń naqty tabysynyń ósýin qamtamasyz etý — memlekettik saıasattyń basty basymdyǵy. Úkimettiń, Ulttyq Banktiń jáne QNRDA-nyń 2028 jylǵa deıingi birlesken is-qımyl jospary iske asyrylýda. Onyń maqsaty naqty kiristerdiń +2-3% deńgeıinde ósýin qamtamasyz etý. Buǵan ınflıatsııa deńgeıin 2026 jyly 9-11%-ǵa, 2027 jyly 5,5 — 7,5% — ǵa, 2028 jyly 5-7% — ǵa deıin tómendetýge baǵyttalǵan sharalar kesheni arqyly qol jetkizý josparlanýda. Baǵalar baıaý ósken kezde jalaqy da kóp bolady.

Bul úshin birqatar keshendi sharalar júzege asyrylyp jatyr.

Teńdestirilgen tarıftik saıasat

Úkimet ótken jylǵy qazanda engizgen kommýnaldyq qyzmetter men JJM tarıfin kóterý moratorııi óz mindetin oryndady. Úkimet ınflıatsııany turaqtandyrdy. Ol altynshy aı qatarynan baıaýlap, ótken jylǵy qyrkúıektegi 12.9%-dan naýryzda 11.0%-ǵa deıin tómendedi. Retteletin qyzmetterge qatysty bul tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń operatsııalyq shyǵyndaryn ońtaılandyrý esebinen júzege asyryldy.

Moratorıı kezinde UEM TMRK «Energetıkalyq jáne kommýnaldyq sektorlardy jańǵyrtý» ulttyq jobasy sheńberinde qaıta esepteý júrgizdi.

1 sáýirden bastap tarıftik saıasat ustamdy túrde júrgiziletin bolady. Azamattarǵa qarjylyq júkteme meılinshe az bolmaq. ÁMAT óndirýshileri úshin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik ónimi baǵasyn ustap turý úshin, al olardyń keńeıtilgen tizimindegi 31 túrine (bul azyq-túlik sebetiniń 23,4%) elektr energııasy men temir jol tasymaly tarıfti 70%-ǵa deıin tómendetetin bolady. Áleýmettik osal top úshin kommýnaldyq qyzmetke jumsalatyn shyǵyndy óteý arqyly ataýly qoldaý sharalary saqtalady.

Nota bene: Retteletin qyzmet tarıfi men JJM baǵasynyń ósýinen ınflıatsııaǵa salym aǵymdaǵy jyly 0,35 paıyzdyq tarmaqtan aspaıdy.

Bıýdjet shyǵystaryn qatańdatý

Kontrtsıkldik bıýdjet saıasaty sheńberinde respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń jáne Ulttyq qordan transfertterdiń ósýin shekteý jónindegi Bıýdjet kodeksinde kózdelgen fıskaldyq qaǵıdalardyń qatań saqtalýy qamtamasyz etiledi.

Respýblıkalyq bıýdjet shyǵystarynyń ustamdy ósýi jáne olardyń tıimdiligin arttyrý esebinen olardyń JІÓ-ge úlesi 2026 jyly 15,1%-ǵa deıin qysqarady.

Ulttyq qordan beriletin transfertter kólemin qysqartýdyń júıeli saıasaty jalǵastyrylady. 2026 jyly sońǵy 5 jylda alǵash ret respýblıkalyq bıýdjet Ulttyq qordan nysanaly transfert bólinbeı, oryndalýda. Salystyrý úshin: 2025 jyly 3 trln 250 mlrd teńge nysanaly transfert bólindi. Osylaısha, aǵymdaǵy jyly bul qarajat fıskaldyq arna arqyly ekonomıkaǵa qosymsha ınflıatsııalyq qysym kórsetpeıdi. Bul rette Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert 2 770 mlrd teńge mólsherinde aıqyndaldy.

Respýblıkalyq bıýdjet tapshylyǵy 2026 jyly JІÓ-ge 2,5%-dan 2028 jyly JІÓ-ge 0,9%-ǵa deıin tómendetiledi.

Bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrýdyń osy kórsetkishteriniń barlyǵy bıýdjet saıasatynyń tıimdiligin arttyrýǵa jáne bıýdjettiń kiris bazasyn keńeıtýge baǵyttalǵan sharalardy iske asyrý esebinen qamtamasyz etiletin bolady. Atap aıtqanda, kóleńkeli ekonomıkaǵa qarsy is-qımyl, qoldanystaǵy jáne tıimsiz salyq jeńildikterin tekserý, bank sektorynyń qaýipsizdik qoryn arttyrý jáne úı sharýashylyqtarynyń artyq boryshtyq júktemesine jol bermeý, tsıfrlyq tehnologııalardy qoldana otyryp, halyqtyń áleýmettik osal toptaryn ataýly qoldaý sharalaryn kúsheıtý jónindegi sharalar kesheni esebinen.

Halyqtyń tabysyn arttyrýdyń keshendi baǵdarlamasy

Qazir Úkimet jumyspen qamtýdy yntalandyrý, jalaqyny arttyrý, kásipkerlikti damytý jáne turaqty jumys oryndaryn qurý jónindegi sharalardy qamtıtyn 2029 jylǵa deıin halyqtyń tabysyn arttyrýdyń keshendi baǵdarlamasyn qalyptastyrýda. Bul sharalar:

— kommýnaldyq sala qyzmetkerleriniń, azamattyq qyzmetshilerdiń jáne aýyl sharýashylyǵynyń jalaqysyn ulǵaıtý,

— eńbekaqy tóleý qorynyń úlesiniń ósýi,

— óńdeý ónerkásibinde jańa jumys oryndaryn qurý,

— eksportqa baǵdarlanǵan kásiporyndardy qoldaý,

— komıssııalar men tólemder arqyly halyqtyń qarjylyq aýyrtpalyǵyn tómendetý,

— iri kásiporyndardyń áleýmettik jobalaryn iske asyrý jáne basqalar.

2026 jyl bizdiń azamattarymyzdyń tabystarynyń ósý trendin qalyptastyrýǵa qatysty aıqyndaýshy bolady. Ulttyq ekonomıka mınıstrligi memlekettik derekterdiń ashyqtyǵy men durys túsindirilýin qamtamasyz etý úshin ádisnamany únemi túsindirý tájirıbesin jalǵastyrady.

Buǵan deıin 1 jyldyń ishinde Ulttyq qordyń aqshasy eki ret ortaıyp, qaıta óskenin jazdyq.