«Halal» dep halyqty aldaıtyndarmen dinı basqarma kúrespek

Kerisinshe bolyp shyqsa, densaýlyǵyńyzǵa dert jamaýy da ǵajap emes. Ultymyzdyń asqa aıryqsha mán berýi de sondyqtan. Búgingi kúni bul «azyq-túlik qaýipsizdigi» degen at berilip, aıdar taǵylyp, qoǵamnyń ózekti máselesine aınalyp otyr. Dinimiz de ısi musylmandy halal taǵamdardy ǵana tutynýǵa shaqyratyny belgili.

Jalpy, halal ıslam dinine ǵana tán uǵym ekenin jaqsy bilemiz jáne muny din ókilderi de aıtyp júr. Onyń aýqymy da keń. Tikeleı qazaqshaǵa aýdarǵanda «tyıym salynbaǵan», «maquldanǵan», «ruqsat etilgen» degen maǵynany bildirse kerek. Bir sózben aıtqanda, sharıǵat boıynsha jasaýǵa ruqsat etiletin dúnıeler. Halal uǵymynyń aýqymy keń dep jatqanymyz, ol musylmannyń tutynatyn taǵamyn, iship-jeıtin as-aýqatyn da aınalyp ótpeıdi. Bul termın 1,5 mıllıard halqy bar 57 memleket múshe bolyp tabylatyn Islam Yntymaqtastyǵy Uıymynyń standarttarynda arnaıy bekitilgen jáne oǵan qatysty jarǵysyn Qazaqstan da 2011 jyly ratıfıkatsııalaǵan.

Demek, el tutynatyn kez-kelgen halal ónim óndirý nemese tamaq óndirisi atalmysh standartqa saı bolýy kerek. Ol az deseńiz, memleketimizdiń «Dinı qyzmet jáne dinı uıymdar týraly» zańymen rettelýi, qala berdi, osy uǵymnyń qaınar kózi bolyp tabylatyn sharıǵat talabyna saı kelýi tıis. Biraq, halal atyn jamylyp ónim óndiretinniń bári sóz etip otyrǵan úsh jaqty talapty da qaperinde ustap, sonyń údesinen shyǵyp otyr deı almaımyz. Shyny kerek, bastapqyda halal degen jazýdy tutynatyn taǵamdardan ǵana kezdestiretinbiz. Tipti, tek shujyqqa qatysty dúnıe sekildi kóringeni ras. Syrtynda sol sóz jazýly tursa boldy, kópshilik ala beretin halge de jetken-di. Árıne, dúkende nemese bazarda kim onyń quramyn tergep, tekserip jatsyn. Keıinnen halal ashanalar men dámhanalardy da qala kóshelerinen ushyrata bastadyq. Aqyr aıaǵy qonaq úıler de osy ataýdy ózine japsyrýdy ádetke aınaldyrdy. Sońǵy kezderi halal-advokattar paıda bolǵanyn da estı bastadyq. Osylaısha, halal uǵymy oıynshyqqa, sózi sánge aınalyp ketkenin baıqamaı da qaldyq.

Alaıda, másele Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń nazarynan tys qalmapty. Árıne, bul buǵan deıin de kóterilgen dúnıe jáne negizinen halal ónim óndirýshiler dinı basqarmanyń pátýasy, ruqsaty boıynsha áreket etýi tıis. Basqarma ózderine tıesili osy mindetti myqtap qoǵa almaq nıetteri baryn baıqatty. Ol týraly taıaýda Almatyda ótken «Halalmen qanattan» atty ǵylymı konferentsııada aıtyldy. Jıynǵa kelgender taýaryn halyqqa ótkizý úshin halal sóziniń qadirin ketirip júrgenderdi synady. Oǵan shekteý qoıatyn, qatań qadaǵalaýǵa alatyn kez jetkenin sóz etisti. Basqosýda aıtylǵandar jaı bos sóz emes, arnaıy zertteýmen dáleldengen dáıekter bar. Máselen, Qazaqstan-Japon ınnovatsııalyq ortalyǵy zertteý júrgizgen. Nátıjesi kóńil kónshiterlik emes, kerisinshe kúdigimizdi rastaı túsetin kórsetkish. «Biz «Halal» markasy bar 293 ónimdi tekserdik. Arasynda dońyz eti tabylǵandary boldy. Teksergen ónimderimizdiń tek 14-i halal talabyna saı keldi», - deıdi atalmysh ortalyqtyń jetekshisi Dıas Myrzaqoja.

Ortalyqtyń zertteýine súıenip, osyndaı soraqylyqqa kóz jetkizgen Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy halal ónim óndirýshilerge qadaǵalaýdy kúsheıtpek. Bir sózben aıtqanda, halal dep shyǵarylǵan taýar atyna zaty saı ma, sony tekseredi. Atalmysh dúnıeni standarttaý maqsatynda basqarma janynan arnaıy bólim qurylyp, 250 ımamǵa sertıfıkat tapsyrylǵan. Olar osy mindetti atqaryp, sharıǵat talaby qanshalyqty eskerilip jatqanyn nazarda ustamaq. Keleshekte mundaı sertıfıkat jer-jerdegi ımamdarǵa da berilýi múmkin. Sonda olardyń árbiri óz óńirindegi «Halal standartynyń» saqtalýyna jaýapty bolady. Bul dinı basqarmanyń tóraǵasy, bas múftı Erjan qajy Malǵajyulynyń aýzynan shyqqan sóz. «Aıtylǵan sóz atylǵan oq» ekenin eskersek, basqarma kásipkerlerge degenin qanshalyqty oryndata alady, ony ýaqyt-tóreshi kórseteri haq. Ázirge, dinı basqarma qolǵa alǵan iske memleket tarapynan qandaı qoldaý bolatyny belgisiz.

Din ókilderi tek sózben shektelmek emes. Olaı deıtinimiz, bolashaqta zerthana ashýdy josparlap otyr. Zerthana taýardyń, ónimniń sapasyn teksermek. Talap deńgeıinen shyqqan ónimniń qaptamasyna «Adal» degen jazý jazady. Bul tutynýshylarǵa alǵaly turǵan óniminiń rasynda halal ekenin bildiretin belgi ispetti desek te bolady.

Dinı basqarmanyń bastamasy quptaýǵa turarlyq desek qatelespespiz. Sharıǵattyń sózin jalaý etip taýaryn ótkizýdi kózdegen kásipkerler aqsha tabýdy oılaǵanymen, ony adalynan tabýdy oılaı bermeıtini shyndyq. «Halal» dep halyqty aldap, sharıǵattyń shartyn buzýǵa beıim júretinder, «halyq - Allanyń bir aty» ekenin eskerse deımiz.