Gýterrısh: Damýshy elderdiń halyqaralyq ınstıtýttardaǵy yqpalyn arttyrý qajet
ASTANA. KAZINFORM – Álem kóppolıarlylyqqa qaraı qarqyndy bet alyp keledi jáne bul úderis jahandyq basqarýdyń neǵurlym ádil júıesin qalyptastyrýǵa negiz bola alady. Bul týraly BUU Bas hatshysy Antonıý Gýterrısh Bishkekte ótken Shanhaı yntymaqtastyq uıymynyń sammıtinde málimdedi, dep habarlaıdy BUU-nyń jańalyqtar qyzmeti.
BUU basshysy qazirgi jahandyq arhıtektýra, onyń ishinde Birikken Ulttar Uıymy men Bretton-Výds júıesi ózgerip jatqan álem jaǵdaıynda reformalaýdy qajet etetinin atap ótti. Onyń pikirinshe, damýshy elderdiń halyqaralyq ınstıtýttardaǵy ókildigi men yqpalyn keńeıtý qajet.
– Birikken Ulttar Uıymy kópjaqty júıeniń mańyzdy tiregi sanalatyn Shanhaı yntymaqtastyq uıymymen kópjyldyq áriptestikti joǵary baǵalaıdy, – dedi BUU Bas hatshysy.
Shanhaı yntymaqtastyq uıymy aýmaǵy men halyq sany jaǵynan álemdegi eń iri óńirlik uıym sanalady. ShYU elderinde shamamen 3,5 mlrd adam turady. Uıymdy 2001 jyly Qazaqstan, Qytaı, Reseı, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan prezıdentteri qurdy. Keıin oǵan Úndistan, Pákistan, Iran jáne Belarýs qosyldy.
ShYU sammıti aıasynda Gýterrısh Qyrǵyzstan, Ózbekstan, Tájikstan jáne Iran prezıdentterimen birqatar ekijaqty kezdesý ótkizdi. Taraptar óńirdegi ahýaldy, sondaı-aq beıbitshilik pen qaýipsizdyq máselelerin talqylady.
Iran Prezıdenti Masýd Pezeshkıanmen kezdesýde Gýterrısh Taıaý Shyǵystaǵy qaqtyǵystyń Iranǵa, óńirge jáne ózge elderge tıgizip otyrǵan aýyr gýmanıtarlyq jáne ekonomıkalyq saldaryna alańdaýshylyq bildirdi.
Ol halyqaralyq quqyq normalaryn, sonyń ishinde Ormýz buǵazyndaǵy keme qatynasy erkindigin tolyq saqtaı otyryp, dıalog júrgizý qajettigin atap ótti. Sondaı-aq BUU-nyń uzaqmerzimdi retteýge baǵyttalǵan dıplomatııalyq kúsh-jigerdi qoldaýǵa daıyn ekenin rastady.
Halyqaralyq qaýipsizdik pen Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaıdy retteý BUU men ShYU yntymaqtastyǵyn nyǵaıtýdyń negizgi baǵyttarynyń biri retinde ataldy.
– Gaza sektorynda atysty toqtatý rejımin saqtaý jáne qaqtyǵysty retteýdiń keshendi josparyn tolyq júzege asyrý qajet, – dedi Gýterrısh.
Ol sondaı-aq gýmanıtarlyq kómek kórsetýge kedergilerdi joıýǵa, Batys jaǵalaýdaǵy qonystanýshylardyń shabýyldaryn jáne eldi mekenderdi keńeıtýdi toqtatýǵa shaqyrdy.
– Beıbitshilikke eki memleket qurý týraly sheshim júzege asyrylǵan jaǵdaıda ǵana qol jetkizýge bolady, – dedi BUU Bas hatshysy.
Gýterrısh BUU men ShYU yntymaqtastyǵynyń taǵy bir baǵyty retinde damýdy qarjylandyrý men qarjy júıesin reformalaýdy atady. Onyń aıtýynsha, qazirgi júıe damýshy elderge shamadan tys qaryz júktemesin túsirip otyr. Bas hatshy kópjaqty damý bankteri batyl qadam jasap, qarjylyq qoldaý kólemin arttyrýy qajet dep esepteıdi.
Ol klımattyq ádilettilik pen jańartylatyn energetıkaǵa kóshýge, sondaı-aq asa mańyzdy paıdaly qazbalardy óndirý tásilderine de nazar aýdardy.
– Asa mańyzdy mıneraldardy basqarý jaýapkershilikpen júzege asyrylyp, turaqty damý qaǵıdattaryna negizdelýge tıis. Sonymen qatar óndirýshi elderde qosylǵan qunnyń neǵurlym joǵary deńgeıi qamtamasyz etilýi qajet, – dedi Gýterrısh.
Aıta keteıik, keshe Qazaqstan bastamasymen BUU jańa ekologııalyq kúndi bekitti.
Al ShYU-nyń Bishkek sammıtinde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Birikken Ulttar Uıymynyń qyzmetin odan ári jetildirýge qatysty pikir bildirdi.
