Gúljan Muratqyzy: Saýatty jarnama - qala kórki

Osy oraıda, «Úzdik jarnama -2017» baıqaýynyń jeńimpazy, «ORDA-print»  jarnama ortalyǵynyń dırektory, dızaıner Gúljan Muratqyzymen bolǵan suhbatty usynamyz. 

- Jaqynda Astana ákimdigi  tarapynan «Úzdik jarnama -2017» atalymy boıynsha marapattalypsyzdar. Júlde qutty bolsyn! Bul baıqaýǵa qatysýshylar qandaı sharttar negizinde irikteldi?

- Baıqaýdy Astana qalasy ákimdigi tilderdi damytý basqarmasy jyl saıyn ótkizip turady. Basty maqsat - bılik pen halyq jáne jarnama óndiristik kompanııalary arasyndaǵy qarym-qatynasty kúsheıtý. Sol arqyly ártúrli jarnama ónimderindegi memlekettik tildiń aıasyn keńeıtý. Baıqaýdyń sharttary kúrdeli emes, eń bastysy osy salada jumys jasap jatqan kez kelgen jeke kásipker qatysa alady  jáne tolyq óndiris qural -jabdyqtary bolýy shart. Astana qalasynda bul jaǵynan 150-ge jýyq úlkendi-kishili qyzmet kórsetý oryndary bar, onyń ishinde 50-ge tarta tolyq óndiristi oryndar jumys jasaıdy.

-Búgingi tańda jarnama salasynda qandaı máseleler bar? Qazaq tildi jarnamalardyń aýqymy nege tómen?

- Bul orta jáne shaǵyn bıznestiń bir túri. Qoǵamdyq suranysqa árkim óz álinshe jaýap berip jatqan jaıy bar.  Degenmen, saqtalyp otyrǵan basty máselelerdiń biri - jarnama zańdylyǵynyń saqtalmaýy. Ásirese jarnama mátinindegi tildik normanyń durys qoldanylmaýy.  Kórneki aqparattyń barlyq mátini memlekettik tilde sol jaǵynda, orys tilinde oń jaǵynda nemese tómengi jaǵyna ornalasý qajet. Qajettiligine qaraı kórneki aqparattyń mátinderi qosymsha basqa da tilderge aýdarylýy múmkin.Al mundaı jaǵdaıda qarip ólshemi normatıvti quqyqtyq aktilerde belgilengen talaptardan aspaýy tıis. Alaıda, kóp jaǵdaıda bul talaptar oryndalmaı qalyp jatady. Sonymen birge tapsyrys berýshiler tarapynan jarnama mátini tek orys tilinde ǵana bolsyn deıtinder de kóp. Bul bizdiń elde qalyptasyp ketken úrdis. Tipti  qazir ózge shetel tilderinde, qytaı tilinde jarnama mátinderin jazyp ilip qoıatyndar da paıda bola bastady. Eń ókinishtisi sheteldik kompanııalar tarapynan ótetin ártúrli is-sharalarda orys tili jáne sol eldiń tilimen jazylǵan plakattardyń turatyny qynjyltady.

- Jarnama salasynda kóbinese ózge ult ókilderin jıi kózimiz shalady. Qazaq jastarynyń bul salaǵa betburysy qalaı?

- Jarnama - bul názik ári kúrdeli salalardyń biri. Bunda dızaınerlik kórkemdik, tehnıkanyń sapalylyǵy jáne qyzmetkerlerdiń sheberligi, bilimdiligi bári mańyzdy ról atqarady. Bul salada belsendi jumys jasap jatqan qazaq jastary kóp, dese de, áli de basymdylyq ózge ult ókilderinde ekendigin moıyndaımyz. Nege ekenin bilmeımin jastardyń basym bóligi óndiristik saladan kóri ákimshilik saladaǵy mamandyqtardy kóp tańdaıdy. Sosyn jumys tappaı júredi. Al biz sekildi óndiristik kompanııalar maman tappaı jatady. Ásirese qazaq tildi dızaınerler óte az. Búgingi tańda memlekettik tildegi mátinderge suranys artyp keledi. Soǵan sáıkes qazaq tildi  dızaınerlerge suranys óte joǵary. Ókinishke oraı bizdiń jastar jańa tehnologııany meńgerýden kóri, jeńil jolmen aqsha tabýǵa beıim týrady. Jahandaný dáýrinde básekege qabiletti bolý úshin jastarymyz jańa tehnıkalardyń tilin bilip, qulaǵynda oınaýy kerek. Sondyqtan men jastardy óndiristik saladaǵy mamandyqtardy taldaýǵa shaqyramyn.

Elimizde ótip jatqan EKSPO- 2017 kórmesi qarsańynda, otandyq jarnama kompanııalarnyń jańa tehnologııamen daıyndalatyn ónimderdi shyǵarýǵa áli daıyn emes ekenin baıqatty. Mysaly 3D formatyndaǵy baspalar, planshetti basyp shyǵarý ónimderine bolǵan suranysty oryndaı almadyq. Bul ónimderdi elimizge Qytaı, Túrkııa sekildi elderde daıyndap ákelýge týra keledi. Biz aldaǵy ýaqytta osy olqylyqtyń ornyn tolyqtyrǵymyz keledi.

- Siz neden bastadyńyz, qazir qandaı baǵytta jumystar jasaısyz?

- Biz eń alǵash 7 jyl buryn vızıtka jasaýdan bastadyq. Birtindep tapsyrystar alyp, ózimiz jobalap, basqa tsehtarǵa aparyp shyǵaryp alyp júrdik. Aqyryndap klıent toptap, keıin ózimiz tsehtar satyp alyp, shyǵara bastadyq. Osylaı óndirisimizdi keńeıttik. Árbir iste tabysqa jetý úshin tabandylyq pen sabyr kerek ekenin túsindim. Qudaıǵa shúkir, búgingi tańda osy salada óz ornymyzdy taptyq.  Qoǵamdaǵy túrli is-sharalarǵa belsendi aralasamyz. Bıylǵy elimizde ótip jatqan aıtýly shara EKSPO-2017-ge de múmkindigimizshe qyzmet kórsetip, óz úlesimizdi qostyq.  



- Ózińiz aıtyp ótkendeı, elimizde álem kóz tikken úlken shara ótip jatyr. Osy kórme qarsańynda sizderdiń de jaýapkershilikterińiz joǵary sekildi?

- Árıne, saýatty da kórkem jasalǵan, kózdiń jaýyn alatyn ásem jarnamalar - qalamyzdyń sáni, bolmysymyzdyń, qoǵamdaǵy qazaq tiliniń aınasy. Ulttyq boıaýy qanyq jarnamalar arqyly biz óz bet-beınemizdi kórsete alamyz. Osyny jarnama agenttikteri túsinýi kerek. Árbir isine jaýapkershilikpen qarap, qalamyzdyń bet-beınesine, ana tilimizdiń aqsamaýyna óz úlesterin qosýy kerek dep bilemin. Múmkindiginshe azamattardy memlekettik tilde jarnama berýge yntalandyrsa deımin. Mysaly bizdiń «ORDA-print»  jarnama ortalyǵy mereke, meıramdar qarasańynda  qazaq tilde vızıtka jasatqan adamdarǵa 50 paıyz jeńildik, keıde tegin jasap berý sekildi  aktsııalar uıymdastyryp turady.

Jarnama salasynyń aralaspaıtyn taqyryby joq, kóshedegi kez kelgen mańdaısha jazýy, ártúrli bannerler, aqparat taqtalarynyń ilinýine osy sala tikeleı qatysady.  Keıde jarnama agenttikteriniń nemquraılylyǵynan qanshama memlekettik tildegi mátinder qate jazylyp turady.  Buǵan, árıne, kez kelgen qarapaıym adamnyń belsendiligi men quzyrly oryndardyń aralasýy qatty kerek-aq. Odan bólek, ár jarnama agenttiginde saýatty aýdarmashylar bolýy kerek. Qýantarlyq jaǵdaı - osy baǵytqa belsendi azamattar túrli áleýmettik jeliler arqyly qoǵam nazaryn aýdaryp, jarnama ıesine qatelerin kórsetip, túzetip keledi. Osynda el múddesine beıjaı qaramaıtyn azamattar kóp bolsa deımin. 

- Otandyq ónimdi ózge elderde jarnamalaýdyń qandaı joldaryn usynar edińiz?

- Otandyq ónimdi jarnamalaýda eń aldymen sol eldiń álem aldyndaǵy ımıdji óte mańyzdy. Elbasynyń jasap jatqan túrli sharalary osy baǵytqa oń serpin beredi. Ekinshiden, jarnamany sol ónimniń áleýetine qaraı oılastyrǵan durys. Naqtyraq aıtqanda sizdiń ónimińiz sol jarnama mátinine tolyq jaýap beretindeı sapaly bolýy eń mańyzdy. Qazirgi tańda qazaqstandyq ónimderderge, ásirese bizdiń jasyl ónimderge suranys joǵary. Ekonomıkasy damyǵan elderdiń bári densaýlyqqa zalalsyz ónimderdi qandaı baǵada bolsa da alýǵa daıyn. Biz osy múmkindikti jaqsy paıdalanýymyz kerek dep bilemin.

- Suhbatyńyzǵa rahmet!