Gúlmıra Ýálıhanqyzy: Qazaqtyń quraq quraý óneri - álemdik asyl mura
ALMATY. QazAqparat – Qazaq halqynyń erteden búginge óshpeı jetken qolóneriniń biri quraq quraý — astarynda úlken tárbıesi bar óner. Sońǵy jyldary halyqtyń qyzyǵýshylyǵyn oıatyp, kúndelikti qoldanysqa keńinen ene bastady. Tipti qolónerdiń bul túrin jeke bıznesine aınaldyrǵandar da bar. Solardyń biri – Gúlmıra Ýálıhanqyzy. Osy ónerdiń qyr-syryn jetik meńgergen ismer quralatyn quraqtyń, salynatyn oıý-órnektiń, tańdalyp alynǵan tústiń ózindik maǵanasy bar ekenin aıtady.
Gúlmıra Ýálıhanqyzy – Pavlodar oblysynyń týmasy. Qazaq bas sáýlet-qurylys akademııasynyń Ekonomıka fakýltetin támamdaǵan. Osy mamandyq boıynsha 3 birdeı qyzyl dıplomy bar. Atalmysh salada biraz jyl jumys istedi. Qyzmette ósti, tabysy joǵary boldy. Alaıda boıyndaǵy óneri men bala kúngi armany birjola ulttyq ónerge betburýǵa, áleýmettik kásipkerlik salany ıgerýge ıtermeledi.
«Óner ákeniń qanymen, ananyń sútimen darıdy» deıdi ǵoı. Meniń anam óte ismer jan bolǵan. Qolynan kelmeıtin isi joq. Ol kisi áleýmettik salaǵa erekshe nazar aýdaratyn. Mine osy jaǵynan da anama uqsaımyn. Qolymnan kelgenshe muqtaj jandarǵa kómekteskim kelip turady. Juma, senbi kúnderi anama aýyldyń qyzdary quraq qurap, toqyma toqyp, tigin tigýdi úırenýge keletin. Solardyń arasynda biz de barmyz. Anamyz óziniń bes qyzyna da osynyń bárin úıretti»,- deıdi Gúlmıra Ýálıhanqyzy.
On saýsaǵynan óner tamǵan Gúlmıranyń aıtýynsha, qolónerdiń bul túrine ańsary kishkentaı kezinde aýǵan.
«Men negizi ózime ne kerek ekenin biletin adammyn. Aldaǵy ýaqytqa boljam jasaı alamyn. Jolym da bolǵysh. Men 19 jasymda turmysqa shyqtym. Dúnıege bes bala ákeldim. Bir kúni teledıdardan reseı sheberleriniń jumysyn kórdim. Olar keremet dúnıelerdi tigipti. Sosyn «bul meniń de qolymnan keledi ǵoı» degen oı keldi. Ózimdi synap kórdim. Alǵashqy tikken zattarym kóńilimnen shyqty»,- deıdi quraq quraý sheberi.
Onyń aıtýynsha, zerdesinde zeıini bar ár adamnyń qaı-qaısysy da quraqtan jasalǵan zattarǵa oıly kózben nazar aýdarsa, san alýan sándi tústerdiń bir-birimen jarasym taýyp, ádemilik álemin syıǵa tartyp turǵanyn aıqyn ańǵara alady.
«Qazaqtyń quraq quraý óneri - álemdik asyl mura. Quraq quraý qolóneriniń tarıhy óte arydan bastalady. Tańǵajaıyp talantymen talaılardy tamsandyrǵan qazaq qolóneriniń qaıtalanbas túri – qıystyryp quraq qııý, odan kózdiń jaýyn alatyndaı óte baǵaly buıymdar jasaý. Onyń árqaısysynyń berer maǵynasy da joq emes. Quraq kórpeniń ózindik qupııasy bar. Ol ásirese qoldanatyn ornamentke baılanysty. Sondyqtan ony qaı jerde, qalaı qoldaný kerektigin bilý shart. Mysaly, kıimge ósimdik sıpatty ornament qoldaný qajet. Quraqty geometrııalyq, kosmogonııalyq túrlerge jikteýge bolady. Olardyń ishinde janýarlardyń syrtqy pishinine, múıizine, tyrnaǵyna, moınyna, tabanyna, t.b. múshesine uqsas oıý-órnekter halyq arasyna (zoomorftyq túr) keń taraǵan. Qoshqarmúıiz ben arqarmúıiz órnekteri beınelenip, iri quraqtardan quraý arqyly tigilgen kórpeni qazaq eń syıly qonaqtarynyń astyna tósegen»,-deıdi ol.
Gúlmıra Ýálıhanqyzy Qazaqstannyń quraq quraý sheberleriniń assotsıatsııasy uıymdastyratyn kórmelerge únemi qatysady. «Ulttyq stıldegi buıym» jáne «Tarıhqa sapar taqyrybynda quraq quraý» nomınatsııalarynda birneshe ret jeńimpaz atandy.
«Osy salada júrgen sheberler az emes. Biraq qoldaý joq. Keıingi kezderde ǵana jármeńkeler men kórmeler ótip júr. Ózimniń qolónerim: quraq pen pechvorktarymdy ózim nasıhattaımyn. Bir ereksheligi, bul ónermen aınalysatyndardyń kóp bóligi — ájeler. Jastar joqtyń qasy. Sondyqtan da oblystarǵa shyǵyp qyz-kelinshekterge sheberlik sabaqtaryn ótkizip júrmin»,- deıdi Gúlmıra Ýálıhanqyzy.
Ulttyq qolónerdi nasıhattaýshy aldaǵy ýaqytta áleýmettik kásipkerlik jobany iske asyrmaq. Ol tegin kýrstar ashýdy josparalap otyr.
«Mata satyp alǵanǵa demeýshiler tabylsa, men aqysyz quraq quraýdy úıretýge daıynmyn. Tipti jumys kestesin ázirlep qoıdym. Eń aldymen kópbalaly analar, jalǵyzbasty analar jáne múgedek balasy bar áıelderdi tegin úıretemin. Bul áleýmettik kásipkerlik joba bolady. Olar oqyp úırenip alǵan soń, tapsyrys alyp, jumys isteı alady»,-dep tolyqtyrdy ol.
Keıipkerimizdiń aıtýynsha, qazir ulttyq naqyshtaǵy, qoldan jasalǵan buıymdarǵa suranys joǵary.
«Qazirgi ýaqytta bul ónermen aınalysý arqyly eshkim de baıyp ketpeıdi. Ony kesip aıta alamyn. Desekte, suranys bar. Biz kórpeden bastap, sómkege deıin ázirleımiz. Bári sapaly, biregeı dúnıeler. Eger kim de kim bul ispen maqsatty túrde aınalysqysy kelse, úlken ınvestıtsııa quıýy kerek. Meniń armanym Alataýdyń eteginen záýlim ǵımarat salyp, sonyń ishin ulttyq dúnıelerge toltyrý. Onda týrısterge qazaq halqynyń mádenıetin, qolónerin kórsetetin birneshe sheberhanasy bolsa deımin. Sonymen qatar, quraq quraýdy úırenem deýshilerge tegin kýrstar bolatyn edi. Bul meniń ázirge eń úlken armanym», - dep qortyndylady áńgimesin sheber.
