«Google salyǵy» Qazaqstan bıýdjetine 200 mlrd teńge qarjy ákeldi

Jańa rekord

Qazir «Google salyǵy» dep sheteldik kompanııalardyń elektrondyq qyzmetine salynatyn qosylǵan qun salyǵyn (QQS) ataıdy. Qazaqstanda bul tetik 2022 jyldan beri qoldanylýda.

Alaıda salyq Google kompanııasyna ǵana qatysty emes. Qazir Memlekettik kirister komıtetiniń tiziminde 138 sheteldik kompanııa bar. Olardyń qataryna Apple, Amazon, Alibaba, AliExpress, Adobe, Canva, eBay, Google, Meta, Microsoft, Netflix, Nintendo, OpenAI, Ozon, Pinduoduo, Samsung, Sony, Temu, TikTok jáne Zoom sekildi tanymal kompanııalar engen.

Salyq túsimin tek kompanııa sanymen baılanystyrý qıyn. 2025 jyly tizimde 120 kompanııa bolsa, qazir olardyń sany 138-ge jetken. ıAǵnı bir jylda 18 kompanııa qosyldy. Al bıýdjetke túsken qarjy ótken jylmen salystyrǵanda 11,7 mlrd teńgege artqan.

R-finance kompanııasynyń ekonomısi ári qarjy keńesshisi Arman Baıǵanovtyń pikirinshe, salyq túsimine bıznestiń tsıfrlyq qyzmetke jumsaıtyn shyǵyny áser etip otyr.

– Tsıfrlyq marketıng pen ınternet-jarnama naryǵy qarqyndy damyp keledi. Kóptegen kompanııa jarnamaǵa bóletin qarajatyn Google, Instagram, TikTok jáne basqa da tsıfrlyq platformalarǵa baǵyttap jatyr. Sonyń nátıjesinde sheteldik platformalardyń tabysy da artyp, QQS esepteletin soma kóbeıedi, – deıdi sarapshy.

Demek, bıýdjetke túsetin qarjynyń kóbeıýi salyqtyq baqylaýdyń yqpaly ǵana emes, tsıfrlyq qyzmet naryǵy da kómek berdi deýge keledi.

Qosylǵan qun salyǵy

Bıyl salyq salý tártibi ózgerdi. Azııa-Tynyq muhıty aımaǵyndaǵy halyqaralyq kompanııanyń óńirlik keńsesiniń dırektory Nazgúl Taımovanyń aıtyýynsha, Salyq kodeksi IT kompanııalardy birshama baqylaýǵa aldy.

– 2026 jyly QQS mólsherlemesi 12%-dan 16%-ǵa deıin ósti. Al sheteldik kompanııalardy mindetti tirkeýge negiz bolatyn jyldyq aınalym shegi 78,6 mln teńgeden 40 mln teńgege deıin tómendetildi. Sonyń nátıjesinde Qazaqstannyń salyq júıesinde tirkelip, salyq tóleýge mindetti kompanııalar qatary artty. Sonymen qatar tsıfrlyq qyzmetterdi tutyný artqan saıyn QQS esepteletin salyq bazasy da ulǵaıǵanyn eskerýimiz kerek,– deıdi Nazgúl Taımova.

Salyq mólsherlemesi joǵary bolsa, bıýdjetke túsetin qarjy da artady. Al QQS-tyń 12%-dan 16%-ǵa kóterilýi salyq somasyn shamamen 33%-ǵa kóbeıtetini túsinikti.

Sondyqtan 2026 jylǵy salyq túsiminiń ósýin úsh negizgi faktor arqyly qarastyrǵan jón:

• QQS mólsherlemesiniń kóterilýi;
• salyq tóleýge mindetti kompanııalardyń artýy;
• tsıfrlyq qyzmetter kóleminiń ulǵaıýy.

Salyqtyń salmaǵy kimge túsedi?

Zań boıynsha salyq tóleýshi – sheteldik kompanııa. Biraq salyqty kim tóleıtini men onyń ekonomıkalyq salmaǵyn taný kerek.

Ekonomıst Arman Baıǵanovtyń paıymdaýynsha, tsıfrlyq platformada salyq shyǵynyn jabýdyń birneshe joly bar: kompanııalar salyqty qyzmet baǵasyna qosady, shyǵyndy óz paıdasy esebinen ishinara óteıdi nemese qosymsha júktemeni baǵa men ishki shyǵynǵa telýi múmkin.

– Salyqty zań júzinde tsıfrlyq kompanııanyń ózi tóleıdi. Alaıda iri platformalardyń naryqtaǵy yqpaly zor. Sondyqtan olar qosymsha shyǵyndardy qyzmet tarıfterin belgileý kezinde eskerýi yqtımal. Mysaly, ınternet-jarnama qymbattasa, onyń salmaǵy Qazaqstandaǵy bızneske túsedi. Jarnamaǵa jumsalǵan qarjy kompanııalardyń shyǵynyna qosylady, al bul keıin taýar men qyzmettiń qunyna áser etýi múmkin, – dep túsindirdi sarapshy.

Degenmen QQS-tyń barlyǵy avtomatty túrde tutynýshynyń moınyna júkteledi deýge bolmaıdy. Sebebi sheteldik platformalar salyqtyń qansha bóligin Qazaqstandaǵy qyzmet baǵasyna qosatyny týraly zertteý joq.

Ekonomıst Saparbaı Jubaev kompanııalardyń salyq shyǵyndaryn qalaı josparlaýy da ózekti degen ustanymda.

– Eger kompanııa QQS-tyń búkil somasyn qyzmet baǵasyna qossa, paıdalanýshy baǵanyń birden óskenin baıqaıdy. Al salyqtyń bir bóligin óz paıdasy esebinen ótese, tarıf aıtarlyqtaı ózgermeýi múmkin. Sondyqtan bári naqty naryqtyń jaǵdaıyna jáne kompanııanyń baǵa saıasatyna baılanysty. Salyqtyń búkil somasy mindetti túrde tutynýshyǵa júkteledi dep birjaqty tujyrym jasaýǵa bolmaıdy, – deıdi ol.

Salyq talaby barlyq tarapqa birdeı me?

Jańa Salyq kodeksindegi ózgeris túsinikti: sheteldik tsıfrlyq kompanııalar ózgeler sekildi QQS tóleýi kerek. Alaıda basqa tólemder she?

Sheteldik kompanııa Qazaqstanda QQS tóleýshi retinde tirkele alǵanymen, tolyqqandy zańdy tulǵaǵa aınalmaıdy. Solaı bolǵasyn, jergilikti kompanııalarǵa júkteletin barlyq talapty da oryndaýǵa mindetti emes. Sarapshy Nazgúl Taımova osy aıyrmashylyqqa nazar aýdardy.

– Qazaqstanda tek QQS tóleýshi retinde tirkelgen iri sheteldik IT-kompanııalar korporatıvtik tabys salyǵyn, áleýmettik tólemderdi, múlik salyǵyn jáne Qazaqstannyń zańdy tulǵalaryna júkteletin birqatar basqa tóleminen bosatylǵan. Sondyqtan salyq salýda tolyq teńdik ornady dep aıtýǵa áli erte, – deıdi spıker.

Árıne, qazaqstandyq kompanııalar tóleıtin salyqty sheteldik platformalar tóleıtin QQS-pen salystyrý durys bolmas. Óıtkeni olardyń bıznes-modelderi, shyǵyndary men salyq bazasy ártúrli. Salyq júktemesin baǵalaý úshin osy faktorlardy nazarǵa alǵanymyz jón.

Sheteldik tsıfrlyq servıster qazaqstandyq kompanııalardyń kúndelikti jumysynyń ajyramas bóligine aınaldy. Bıznes jarnamaǵa, baǵdarlamalarǵa, aqyly jazylymdarǵa jáne jasandy ıntellekt quraldaryna qarjy jumsaıdy. Sondyqtan mundaı qyzmettiń qymbattaýy kompanııalardyń shyǵynyna áser etýi múmkin.

Nazgúl Taımova máseleniń basqa qyryna úńildi.

– Otandyq bıznestiń sheteldik baǵdarlama men tsıfrlyq sheshimge jumsaıtyn shyǵyny barǵan saıyn ulǵaıýda. Munyń ózindik qıyndyǵy bar. Kóbi sheteldik kompanııalarǵa shetel valıýtasymen tólem jasaıdy, qarajatty qaıtarý protsesi kúrdeli, halyqaralyq tólem júıelerin paıdalaný máseleleri bar. Al keıbir sheteldik kompanııanyń jergilikti ınfraqurylymy da joq. Bul otandyq bıznes ókilderine kedergi keltiredi, – deıdi sarapshy.

Baqylaý buǵattaýdan mańyzdy

Bıyldan bastap memleket salyq talaptarynyń oryndalýyn qamtamasyz etýdiń qatań tetigin qoldana alady. Atap aıtqanda, salyq talaptary oryndalmaǵan jaǵdaıda, sonyń ishinde kompanııa QQS tóleýshi retinde tirkelýden bas tartsa, onyń ınternet-resýrsyn buǵattaý múmkindigi qarastyrylǵan.

Bul bıýdjet túsimin arttyrýdyń qosymsha quraly ekeni anyq. Degenmen naryq úshin mundaı sharanyń saldary áldeqaıda kúrdeli. Óıtkeni iri platforma jumysyn toqtatsa, onyń zardaby tek kompanııanyń ózine tımeıdi. Qazaqstandyq kásipkerlerdiń kóbi taýaryn sheteldik platformalarda satyp, tutynýshylardy qajetti ónimmen qamtamasyz etip otyr.

Ekonomıst Saparbaı Jubaev ınternet-resýrsty buǵattaýdy eń sońǵy shara retinde qarastyrý kerek dep esepteıdi.

– Eger sheteldik kompanııa naryqta jumys istep, osy jerden tabys taýyp, salyq tóleýge mindetti bolsa, memleket onyń zań talabyn oryndaýyn talap etýge quqyly. Biraq buǵattaý – eń sońǵy shara. Oǵan deıin kelissóz júrgizip, ákimshilik joldy paıdalaný qajet. Іri platformanyń jumysyn shekteý satýshylar men satyp alýshylarǵa da áser etedi. Sondyqtan mundaı sheshimniń saldaryn aldyn ala baǵalaý kerek, – deıdi ekonomıst.

Al Arman Baıǵanov platformanyń jaýapkershiligi mańyzdy degen tujyrym aıtty. Onyń sózinshe, Qazaqstanda keńsesi bolmasa da, bizdiń naryqta qyzmet kórsetip jatqan halyqaralyq kompanııalar turaqty baqylanýy qajet.

– Eger tsıfrlyq platforma Qazaqstan naryǵynan tabys taýyp, biraq belgilengen salyqty tóleýden bas tartsa, memleket oǵan yqpal etetin tetikterdi qoldana alýy kerek. Áıtpese, zańdy saqtap jumys isteıtin otandyq bıznes sheteldik kompanııalarmen salystyrǵanda tıimsiz jaǵdaıda qalýy múmkin, – deıdi Arman Baıǵanov.

Qazaqstan óz naryǵynan tabys taýyp otyrǵan jahandyq tsıfrlyq kompanııalardan QQS jınaı bastady. «Google salyǵy» memleketke bıýdjet kirisin arttyrýdyń joly bolsa, sheteldik platformalar úshin ol Qazaqstan naryǵynda jumys isteý qunyna aınalǵanyn kórdik. Endi salyq júktemesiniń kimge túsetinin, sondaı-aq onyń ekonomıkaǵa qalaı áser etetinin zertteý mindeti tur.