Golovkınnen basqa qazaqstandyq qaı boksshylar álem chempıony atandy
ASTANA. KAZINFORM — 2026 jylǵy qarasha aıynyń basyndaǵy jaǵdaı boıynsha, Qazaqstannan shyqqan birde-bir boksshy álemdik bokstaǵy basty tórt uıymnyń — WBA, WBO, WBC nemese IBF nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵyn ıelenip otyrǵan joq. Degenmen, jaqyn arada otandyq úsh sportshynyń osyndaı ataqqa qol jetkizýge múmkindigi bar. Buǵan deıin chempıondyq belbeýlerdi ıelengen qazaqstandyq boksshylardy eske túsirip, materıal daıyndaǵan edik.
Kásipqoı boksta qalyptasqan júıe boıynsha álemniń basty chempıondyq ataqtary tórt uıymnyń biriniń nusqasy boıynsha beriledi. Olar — Dúnıejúzilik boks qaýymdastyǵy (WBA), Dúnıejúzilik boks uıymy (WBO), Dúnıejúzilik boks keńesi (WBC) jáne Halyqaralyq boks federatsııasy (IBF).
Eger álemdik bokstaǵy eń basty ári tolyqqandy chempıondyq belbeýlerdi ǵana esepke alsaq, 1991 jyldan beri mundaı ataqty bes qazaqstandyq boksshy jeńip alǵan.
Vasılıı Jırov
1996 jyly Atlantada ótken Olımpıada oıyndarynda altyn medal men eń úzdik tehnıka kórsetken boksshyǵa beriletin Vel Barker kýbogyn jeńip alǵannan keıin Vasılıı Jırov aldyna jańa maqsat qoıdy. Ol kásipqoı boksta úzdik atanýdy kózdedi. Jırov kásipqoı rıngtegi alǵashqy jekpe-jegin 1997 jylǵy 18 qańtarda ótkizdi. 22 jastaǵy qazaqstandyq birinshi aýyr salmaqta amerıkalyq Vınsent Braýndy jeńgen edi.
Alǵashqy jyly ol 11 jekpe-jek ótkizip, barlyǵynda nokaýtpen jeńiske jetti. Olardyń qatarynda Eksým Speıt pen Art Djımmersondy sulatqan kezdesýleri de bar. 1998 jyly Jırov segiz jekpe-jek ótkizip, onyń altaýynda merziminen buryn jeńiske jetti. 5 mamyrda ol 12 raýndqa sozylǵan jekpe-jekte Rıch La Monteındi utyp, birinshi aýyr salmaqta WBC nusqasy boıynsha aımaqtyq tıtýldy ıelendi. La Monteın Jırovpen jekpe-jekte nokaýtqa túspeı, sońyna deıin aıqasqan alǵashqy boksshy boldy.
Al 1999 jyl tarıhı oqıǵamen este qaldy. Vasılıı Jırov Mıssısıpıde HBO telearnasynyń kórermenderi aldynda birinshi aýyr salmaqtaǵy IBF chempıony Artýr Ýılıamsty jetinshi raýndta nokaýtqa jiberip, osy uıymnyń chempıondyq belbeýin jeńip aldy. Bul Qazaqstan úshin kásipqoı bokstaǵy alǵashqy álem chempıondyq belbeýi edi.
2003 jylǵy 26 sáýirge deıin Jırov IBF nusqasy boıynsha álem chempıony atanyp keldi. Alaıda sol kúni ol mansabyndaǵy alǵashqy jeńilisine ushyrap, 12 raýndtyń qorytyndysy boıynsha tóreshilerdiń biraýyzdan qabyldaǵan sheshimimen Djeıms Tonıge jol berdi.
Keıin Jırov taǵy da chempıondyq jekpe-jekke shyǵýǵa talpynyp, aýyr salmaqqa aýysty. Biraq boks dıvızıonynyń shyńyna qaıta kóterile almady.
2009 jyly ol dańqty sporttyq mansabyn aıaqtady. Áýesqoı boksta kóptegen jetistikke jetken Jırov kásipqoı rıngte 42 kezdesý ótkizip, onyń 38-inde jeńdi. Sonyń 32-sinde qarsylastaryn nokaýtqa túsirdi. Áýesqoı jáne kásipqoı bokstaǵy basty tıtýldardy ıelenip, esimin el tarıhyna altyn áriptermen jazdy.
Gennadıı Golovkın
Jırovtan keıin Gennadıı Golovkınniń dáýiri bastaldy. Ol — Boks dańq zalyna engizilgen jalǵyz qazaqstandyq. Sonymen qatar, Gennadıı Golovkın 2004 jyly Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri atanǵan bolatyn. 2016-2018 jyldary ol álemniń tórt jetekshi boks uıymynyń úsheýiniń — WBA, WBC jáne IBF nusqalary boıynsha bir mezgilde álem chempıony boldy. Golovkın resmı jekpe-jekterde jeńe almaǵan jalǵyz boksshy — meksıkalyq Saýl «Kanelo» Alvares. Orta salmaqtaǵy qos jaryq juldyz — qazaqstandyq Golovkın men meksıkalyq Alvarestiń úsh jekpe-jekten turatyn teketiresi álemdik boks tarıhyna endi jáne jankúıerler arasynda áli kúnge deıin talqylanyp keledi.
Golovkınniń álemdik boks shyńyna shyǵý joly ońaı bolǵan joq. Ol kásipqoı mansabyn 2006 jyly Germanııada bastady. Kásipqoı rıngtegi alǵashqy tıtýly — WBO nusqasy boıynsha qurlyqaralyq chempıon ataǵyn 2009 jylǵy 11 shildede jeńip aldy. Sol kúni ol brazılııalyq Djon Anderson Karvalony ekinshi raýndta nokaýtqa túsirdi. 2010 jyly Astanada Nılson Hýlıo Tapııany jeńip, WBA nusqasy boıynsha turaqty álem chempıony atandy. Alaıda Golovkınniń naǵyz álemdik dańqy AQSh-qa qonys aýdarǵannan keıin keldi. Onda ol qarsylastaryn birinen soń birin nokaýtqa túsirip, chempıondyq belbeýlerin sátti qorǵap, jańa tıtýldardy ıelendi.
Golovkın kásipqoı bokstaǵy 45-shi ári sońǵy jekpe-jegin 2022 jylǵy 17 qyrkúıekte Nevada shtatynda Saýl «Kanelo» Alvareske qarsy ótkizdi. Jeńilisten keıin Golovkın mansabyn aıaqtaǵanyn resmı túrde jarııalaǵan joq, biraq sodan beri rıngke de shyqpady. Ol kásipqoı bokstaǵy 42 jeńisiniń 37-sine nokaýt arqyly qol jetkizdi. Eki jeńilisi men bir teń nátıjesi de Alvarespen ótken jekpe-jekterde tirkeldi.
2024 jylǵy aqpannan bastap Gennadıı Golovkın sport salasynyń basshysy retinde qyzmet atqaryp, Qazaqstan Ulttyq Olımpıadalyq komıtetin basqaryp keledi. Sondaı-aq, 2026 jyly ol áýesqoı boks boıynsha halyqaralyq World Boxing federatsııasynyń prezıdenti bolyp saılandy.
Jánibek Álimhanuly
Orta salmaqta Golovkınniń izbasary Jánibek Álimhanuly boldy. 2022 jylǵy mamyrda ol Dennı Dıgnýmdy jeńip, WBO nusqasy boıynsha ýaqytsha álem chempıony ataǵyn ıelendi. Al Denzel Bentlıge qarsy kelesi jekpe-jegine Jánibek WBO nusqasy boıynsha tolyqqandy álem chempıony mártebesinde shyqty. Buǵan deıin tıtýldy ıelengen Demetrıýs Andrade odan resmı túrde bas tartqan bolatyn.
Mansabynyń sharyqtaý kezeńinde Álimhanuly bir mezgilde WBO jáne IBF nusqalary boıynsha álem chempıony atandy. Alaıda 2025 jylǵy jeltoqsanda WBA nusqasy boıynsha úshinshi tıtýl úshin ótetin jekpe-jek aldynda qazaqstandyq boksshynyń dopıng-synamasynan tyıym salynǵan zat anyqtalyp, oǵan dıskvalıfıkatsııa berildi.
2026 jyldyń jazynda Álimhanuly sýperorta salmaqqa aýysty. Dıskvalıfıkatsııa merzimi aıaqtalǵan soń, qazaqstandyq boksshy jańa salmaqta chempıondyq ataq úshin ótetin jekpe-jekke daıyndalyp jatyr.
Beıbit Shúmenov
Qazaqstannyń tanymal boksshysy Beıbit Shúmenovtiń kásipqoı mansaby sátti órbidi. Ol — álemdik kásipqoı boks shyńyn baǵyndyrǵan sanaýly qazaqstandyqtyń biri. Shúmenov 20 jekpe-jeginiń ekeýinde ǵana jeńilis tapty, onyń ústine birde-bir ret merziminen buryn jeńilgen emes. 18 jeńisiniń 12-sine nokaýt arqyly qol jetkizdi. Shúmenov kásipqoı rıngtegi alǵashqy jekpe-jegin 2007 jylǵy 17 qarashada ótkizdi.
Las-Vegastaǵy debıýttik kezdesýinde 24 jastaǵy Shúmenov amerıkalyq Ýolter Edvardsty tehnıkalyq nokaýtpen jeńdi. Ol alǵash ret 2010 jylǵy 29 qańtarda álem chempıony atandy. AQSh-ta ótken qarymta jekpe-jekte Beıbit ıspanııalyq Gabrıel Kampılony tóreshilerdiń basym daýysymen jeńip, jartylaı aýyr salmaqta WBA nusqasy boıynsha álem chempıony belbeýin ıelendi.
Ol kásipqoı rıngtegi onynshy jekpe-jeginde osy jetistikke jetip, atalǵan salmaqta chempıondyq tıtýldy eń jyldam jeńip alý boıynsha álemdik rekord ornatty. 2014 jylǵy 19 sáýirde Vashıngtonda biriktirý jekpe-jegi ótti. Onda Shúmenov tóreshilerdiń sheshimimen 49 jastaǵy amerıkalyq ańyz boksshyǵa Bernard Hopkınske jol berip, WBA nusqasy boıynsha sýperchempıon belbeýinen aıyryldy.
Keıin Shúmenov birinshi aýyr salmaqqa (cruiserweight) aýysyp, 2016 jyly WBA nusqasy boıynsha turaqty álem chempıony atandy. Osylaısha ol eki salmaq dárejesinde chempıondyq belbeý ıelengen alǵashqy qazaqstandyq boldy.
Beıbit Shúmenov mansabyndaǵy sońǵy resmı jekpe-jegin 2018 jylǵy 7 shildede Qazaqstannyń Astana qalasyndaǵy «Barys Arenada» ótkizdi. Keıingi jyldary onyń AQSh-ta rıngke qaıta oralýy josparlanǵanymen, taraptar kelisimge kele almady. Sóıtip, Shúmenov sporttyq mansabyn túpkilikti aıaqtady.
Janat Jaqııanov
Qazaqstandyq boksshylar arasynda álem chempıony ataǵyn eń qysqa ýaqyt ıelengen sportshy — Janat Jaqııanov. Ol 2017 jylǵy aqpanda afroamerıkalyq Roshı Ýorrendi jeńip, jeńil salmaqta WBA Super jáne IBO tıtýldaryn ıelendi. Alaıda sol jyldyń qazan aıynda Belfastta ótken biriktirý jekpe-jeginde ırlandııalyq Raıan Barnetten tóreshilerdiń biraýyzdan qabyldaǵan sheshimimen jeńilip, WBA Super belbeýinen aıyryldy. Osydan keıin Jaqııanov mansabyn aıaqtady.
Jaqııanov kásipqoı boksta 10 jyl ishinde 29 jekpe-jek ótkizip, onyń 27-sinde jeńiske jetti. Sonyń 18-inde qarsylastaryn nokaýtqa túsirdi.
IBO nusqasy boıynsha álem chempıondary
Kásipqoı bokstaǵy tórt jetekshi uıymnan bólek, mańyzdylyǵy jaǵynan besinshi orynda turǵan IBO — Halyqaralyq boks uıymy da óz chempıondyq belbeýlerin sarapqa salady. Bul uıym dástúrli «Úlken tórttikke» (WBA, WBC, IBF, WBO) kirmeıdi. Degenmen reıtıngti anyqtaýdyń ashyq kompıýterlik júıesiniń arqasynda onyń tıtýlyn sarapshylar moıyndaıdy. Sondaı-aq, bul belbeý absolıýtti álem chempıony ataǵy úshin ótetin jekpe-jekterde jıi sarapqa salynady.
IBO tıtýlyn kezinde Lennoks Lıýıs, Vladımır Klıchko, Taıson Fıýrı jáne Entonı Djoshýa sııaqty tanymal boksshylar ıelengen.
Qazaqstandyqtardan IBO nusqasy boıynsha álem chempıony atanǵandar — Janat Jaqııanov, Gennadıı Golovkın jáne Danııar Eleýsinov. Rıo-de-Janeıroda ótken 2016 jylǵy Olımpıada chempıony 2021 jylǵy 18 jeltoqsanda kásipqoı rıngte argentınalyq Hýan Ernan Lealdi senimdi jeńip, bos turǵan IBO álem chempıony tıtýlyn ıelendi.
2022 jylǵy jeltoqsannyń sońynda uıym uzaq ýaqyt boıy jekpe-jek ótkizbegeni úshin Eleýsinovti chempıondyq belbeýden aıyrdy. Qazir jartylaı aýyr salmaqtaǵy IBO nusqasy boıynsha álem chempıony — Álı Ahmedov. Ol 2026 jyldyń jazynda Ońtústik Afrıka Respýblıkasynyń ókili Asemahle Vellemdi jeńip, tıtýldy ıelendi.
Sonymen qatar áıelder arasynda IBO nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵyn Angelına Lýkas ıelenip otyr. Al Fırýza Sharıpova 2017–2019 jyldary IBO chempıony bolǵan.
Dárejesi tómen aralyq belbeýler
Qazirgi kásipqoı boksta «Úlken tórttiktiń» basty tıtýldarynan (WBA Super/Regular, WBC, IBF, WBO) bólek, ekinshi dárejeli, «tústi» jáne aımaqtyq belbeýlerdiń de keń júıesi bar. Olardyń qataryna WBA Gold, WBC Silver, WBA Continental jáne basqa da tıtýldar jatady.
Mundaı belbeýler boksshylardyń mansaptyq ósýinde mańyzdy ról atqarady. Óıtkeni, olar sportshyǵa reıtıngtiń úzdik 15 boksshysynyń qataryna kirýge múmkindik beredi, mindetti úmitker mártebesin alýǵa jol ashady nemese qosymsha alymdar jınaýǵa arnalǵan marketıngtik qural retinde paıdalanylady.
Osyndaı tıtýldardy ıelengen jáne qazir de ıelenip júrgen qazaqstandyqtardyń tizimi aıtarlyqtaı uzaq. Olardyń qatarynda Qanat Islam, Batyr Júkembaev, Jan Qosobýtskıı, Janqosh Turarov, Sultan Zaýyrbek jáne basqa boksshylar bar.
Álem chempıony ataǵyna úmitkerler
2026 jylǵy qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha úsh qazaqstandyq boksshynyń kelesi jekpe-jegi álem chempıony ataǵy úshin ótýi múmkin. Buǵan deıin habarlanǵandaı, 2027 jyldyń basynda Jánibek Álimhanuly sýperorta salmaqta WBO nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵy úshin danııalyq ıAkob Bankke qarsy judyryqtasady.
Meıirim Nursultanov úsh jyldan beri orta salmaqta WBC nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵy úshin ótetin jekpe-jektiń resmı úmitkeri bolyp keledi. Alaıda tıtýl ıesi domınıkandyq Karlos Adames osy ýaqytqa deıin jekpe-jek ótkizý týraly kelisimshartqa qol qoımaı otyr.
Sultan Zaýyrbek ekinshi jeńil salmaqta IBF nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵyna birinshi nómirli mindetti úmitker sanalady. Jeńilip kórmegen Zaýyrbek (21 jeńis, 0 jeńilis, 13 nokaýt) bul tarıhı mártebege Aýstralııada ótken úmitkerlik jekpe-jekte qol jetkizdi. Ol jergilikti boksshy Djekson Inglendti tóreshilerdiń biraýyzdan qabyldaǵan sheshimimen senimdi jeńip, tórtinshi raýndta nokdaýnǵa túsirdi.
Alaıda mindetti úmitker mártebesiniń ózi chempıondyq jekpe-jekke shyǵýǵa árdaıym kepil bola bermeıdi. Buǵan Meıirim Nursultanovtyń jaǵdaıy dálel. Sondyqtan ázirge amerıkalyq O’Shakı Fosterdiń Zaýyrbekpen mindetti jekpe-jek ótkizýge kelisetini nemese IBF belbeýinen bas tartyp, basqa qarsylaspen judyryqtasýdy tańdaıtyny belgisiz. Foster bul tıtýldy Emanýel Navarretten WBC jáne WBO belbeýlerimen qatar ótken biriktirý jekpe-jeginde jeńip alǵan bolatyn.
Aıta keteıik, buǵan deıin bokstan Qazaqstan chempıonatynda alǵashqy 10 altyn medal ıegeri anyqtalǵanyn jazǵanbyz.