Golannan Saharaǵa deıin: Qazaq sarbazdary álemdi qalaı kúzetip júr
ASTANA. KAZINFORM – 29 mamyr – Birikken Ulttar Uıymynyń halyqaralyq bitimgerler kúni. Bul data beıbitshilik pen qaýipsizdikti saqtaý jolynda qyzmet etip júrgen áskerılerge qurmet kórsetýge arnalǵan. Osy oraıda Qazaqstan bitimgerlik mıssııasyn qalaı oryndap otyrǵanyn jáne el sarbazdary qaı aımaqta qyzmet atqaratynyn taldap kóreıik.
Bitimgerler qaqtyǵysqa qatyspaıdy
BUU-nyń álemdegi alǵashqy bitimgershilik mıssııasy 1948 jyly mamyrda «Birikken Ulttar Uıymynyń bitimgershilik sharttarynyń oryndalýyn baqylaý organy» degen atpen quryldy. Kóp ótpeı BUU-nyń Qaýipsizdik keńesi beıbitshilikti saqtaý boıynsha tuńǵysh mıssııasyn bekitken bolatyn. Sodan beri jahan elderi shıelenis órship turǵan núktelerdegi janjaldardy toqtatýǵa ásker jibere bastady.
Táýelsizdik alǵan jyldan beri Qazaqstan álemdik arenada beıbitshilik besigi retinde tanylýǵa tyrysty. Memleket shartaraptaǵy qaqtyǵystan beıtarap bolǵanymyzben, keıin álemde qalyptasqan jaǵdaıǵa beı-jaı qaramaıtynyn bildirý úshin «yntymaq tobyna» qosylýdy qalaǵany bar. Osy maqsatpen 1992 jyly 35-jeke gvardııalyq áýe-desant brıgadasynyń 300 jaýyngeri tájik-aýǵan shekarasyndaǵy turaqtylyqty qamtamasyz etýge attanǵanyn bilemiz. Al 2001 jyldyń aqpanyna deıin 10 myńnan astam qazaq sarbazy TMD memleketteriniń ońtústik shekarasyn qorǵaýǵa qatysty. Bular elimizdiń alǵashqy bitimgerleri retinde tarıhta qalǵan edi.
Dese de Qazaqstannyń ujymdyq mıssııaǵa qatysýy 2000 jyldarǵa tıesili. 2000 jyly «Qazaqstan bitimgerler batalony» qurylyp, elimiz arnaıy mıssııalarǵa qatysa bastady. Sol jyly Qazaqstan NATO-nyń «Beıbitshilik jolyndaǵy seriktestik» baǵdarlamasy boıynsha bitimgerlik qyzmetin bastady.
Keıin 2003 jyly tanymal «Qazbattyń» ınjenerlik-saperlik jasaǵy alǵash ret Irakqa bardy. Bes jyl ishinde qazaqstandyq bitimgerler 4,5 mıllıonnyń ústinde túrli oq-dárini, onyń ishinde mınalardy, zymyrandar men snarıadtardy joıýǵa járdemdesti. Negizinen terrorıstik shabýyldan zardap shekken jergilikti halyqqa medıtsınalyq kómek kórsetip, 6700 tekshe metrden astam sýdy tazartqan bolatyn.
Oǵan qosa 2017-2018 jyldary elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe retinde qabyldanǵannan keıin bitimgerlik baǵytynda kóptegen aýqymdy jumys atqardy. 2018 jyly Ortalyq Azııa memleketteri arasynda birinshi bolyp BUU mıssııasy aıasynda Lıvanǵa quramynda 500 sarbazy bar ózimizdiń bitimgerlik bólinisterimizdi attandyrdyq.
Keıin qazaqstandyq ofıtserler men áskerı baqylaýshylar BUU mıssııalaryna kezeń-kezeńimen jiberile bastady. Qorǵanys mınıstrliginiń dereginshe, keıingi jyldary Azııa, Taıaý Shyǵys jáne Afrıka óńirlerindegi jeti bitimgerlik mıssııaǵa 900-den astam sarbaz qatysqan. Al táýelsizdik jyldary BUU qamqorlyǵyndaǵy mıssııalarǵa myńǵa jýyq áskerı atsalysypty, onyń ishinde 80 azamat baıqaýshy jáne shtab ofıtseri retinde qyzmet atqarǵan.
– Qazirgi ýaqytta qazaqstandyq bitimgerler BUU-nyń birneshe halyqaralyq mıssııasynda qyzmet atqarýda. Atap aıtqanda, áskerı qyzmetshiler Lıvan, Batys Sahara, Kongo Demokratııalyq Respýblıkasy, Ortalyq Afrıka Respýblıkasy jáne Golan jotalaryndaǵy mıssııalarǵa qatysyp júr.
Búginde 154 qazaqstandyq bitimger BUU-nyń 7 mıssııasynda qyzmet etedi. Onyń ishinde Golan jotalaryndaǵy BUU mıssııasynda 139 áskerı qyzmetshiden turatyn Qazaqstannyń alǵashqy derbes ulttyq kontıngenti jumys atqarýda, – delingen mınıstrliktiń Kazinform-ǵa bergen jaýabynda.
Ulttyq kontıngent jáne bitimgerler daıyndyǵy
Qazaqstan – TMD elderiniń ishinde BUU-nyń Golan jotalaryndaǵy mıssııasyna jeke mandatpen qatysýǵa ruqsat alǵan jalǵyz memleket. Qazir atalǵan shıelenis aımaǵynda tolyqqandy ulttyq kontıngent retinde qatysyp otyrmyz. ıAǵnı, halyqaralyq operatsııaǵa jeke ofıtserlerdi ǵana emes, tutas áskerı bólimsheni jumyldyratyn deńgeıine jettik. Qazirgi tańda Taıaý shyǵystaǵy áskerimiz atysty toqtatý rejımin saqtaý sekildi mańyzdy tapsyrmalardy oryndap otyr.
Ulttyq kontıngent qurýǵa ruqsat alý ońaı emes. Ol úshin memleket quqyqtyq bazany jetildirip, áskerı daıarlyq júıesin damytýy shart. Talapqa saı bolý úshin qorǵanys mınıstrliginiń janynan Bitimgershilik operatsııalar ortalyǵy (KAZCENT) qurylǵan bolatyn. Onda bitimgerlerdi quqyqtyq, tildik, gýmanıtarlyq jáne psıhologııalyq turǵydan jan-jaqty daıyndaıtyn júıe qalyptasqan. Bitimgerlik mıssııasyna attanatyn ár sarbaz osy qurylymnan muqııat daıyndyqtan ótedi.
Jalpy Bitimgershilik operatsııalar ortalyǵy 2006 jyly qorǵanys mınıstrliginiń Shet tilder ınstıtýtynda «Beıbitshilik úshin seriktestik» oqý ortalyǵy retinde qurylǵan. 2010 jyly ortalyq Odaqtastyq Joǵary Transformatsııalaý Qolbasshylyǵynyń (SACT) shtab-páteri bolyp tanyldy. Al 2019 jyly UNSOC jáne UNPOC ortalyǵynyń kýrstary BUU-nyń tıisti sertıfıkatyn aldy.
Bitimgershilik operatsııalar ortalyǵynyń baspasóz hatshysy Batyr Tuıaqovtyń aıtýynsha, ulttyq bitimgerlik kontıngenti mıssııa aldynda 3 aılyq daıyndyqtan ótedi.
– BUU operatsııalarynda tártip, tildik daıyndyq, tehnıkamen jumys, logıstıka jáne tótenshe jaǵdaıda áreket etý qabileti qatań baǵalanady. Sondyqtan ortalyqta áskerı iske qatysty 12 kýrs uıymdastyrylady. Sonymen qatar BUU-nyń kópultty mıssııalaryndaǵy halyqaralyq qarym-qatynas tilderi retinde aǵylshyn, frantsýz, túrik jáne qytaı tilderi úıretiledi, – deıdi baspasóz hatshysy.
Aıta keterligi, Batyr Tuıaqov – tek ortalyq mamany emes, ózi de bitimger. Ol 2021 jyly Lıvanda shtattyq ofıtser qyzmetin atqardy. Al 2023 jyly Kongo Demokratııalyq Respýblıkasyna el atynan attanǵan alǵash áskerı qyzmetshiniń qatarynda.
– 2023 jyly Kongo Demokratııalyq Respýblıkasyna áskerı baqylaýshy retinde bardym. Áskerı baqylaýshy degenimiz – qarýly qaqtyǵys aımaqtaryndaǵy eki taraptyń sharttar men tynyshtyqty saqtaý rejımin qadaǵalaıtyn kásibı maman. Ol jaqta ýaqytynda baıanat jazyp, saraptama ázirlep ári sarapshy retinde jumys istedim. 2025 jyly shilde aıynda mıssııany aıaqtadym, – deıdi bitimger.
Jýyrda Golan jotalaryndaǵy ekinshi ulttyq kontıngent BUU mıssııasynan oralǵanyn bilemiz. Resmı málimet boıynsha, olar tek baqylaýshy emes, tikeleı qaýipsizdikti qamtamasyz etken.
Ekinshi kontıngenttiń jetekshisi maıor Ánýar Arynǵazıevtiń aıtýynsha, áskerı qyzmetshiler myńnan astam tapsyrmany oryndaǵan. Onyń ishinde:
- 798 ret patrýldeý júrgizilgen;
- 56 oqý-jattyǵý uıymdastyrylǵan;
- 63 jarylǵysh zat zalalsyzdandyrylǵan;
- 57 ýaqytsha baqylaý beketi qurylǵan;
- resmı tulǵalardy 15 ret qaýipsiz alyp júrý qamtamasyz etilgen.
Munyń barlyǵy aýqymdy tájirıbe men psıhologııalyq daıyndyqty qajet etetinin eskersek, eldegi daıarlyq ortalyqtary qoıylǵan mindetti eńserdi deýge negiz bar.
Bitimgerlerge bólek mártebe bar ma?
Qorǵanys mınıstrliginiń málimetinshe, bitimgerlik kontıngent quramynda bolǵan sarbazdarǵa áleýmettik jeńildik pen kásibı qoldaý qarastyrylǵan. Mysaly, atalǵan sanattaǵy áskerı qyzmetshilerdiń laýazymdyq jalaqysy úsh ese artyq tólenedi jáne BUU tarapynan qosymsha qarjylaı tólemi taǵy bar. Qazir Golan jotalaryndaǵy sarbazdarǵa aı saıyn 1500 dollar shamasynda qosymsha qarajat berilip otyr.
– Mıssııa aıaqtalǵannan keıin áskerı qyzmetshilerge shıpajaılyq-kýrortta em alý múmkindigi beriledi, jyl saıynǵy eńbek demalysyna qosymsha 14 táýlik qosylady. Oǵan qosa sarbaz jaraqat alǵan jaǵdaıda ótemaqy jáne áleýmettik kepildikke ıe, – deıdi mınıstrliktegiler.
Buǵan qosa shetelden kelgen sarbazdyń laýazymyn ósirýge basymdyq berilmek. Sebebi halyqaralyq tájirıbe jınaqtaǵan maman keıingi býynnyń kásibı biligin arttyrýy qajet.
Búginde Qazaqstan jahandyq beıbitshilikti nyǵaıtýǵa úles qosqan eleýli elge aınaldy. Álemdik qaýip-qaterlerge qarsy kúreste BUU-ǵa qolǵabys etip, halyqaralyq mıssııa arqyly óz oıyn jetkizýde. Mundaı ustanym eldiń ǵana emes, tutas aımaqtyń qaýipsizdikke qatysty kózqarasyn ózgerteri anyq.
