Global Challenges Summit 2018: 11 jahandyq syn-tegeýrin

Bıyl forým Global Challenges Summit túrinde ótkiziledi, bul - jahandyq kún tártibi jáne jańa format. Bul ne úshin jasalǵany týraly, kezdesý kezinde qandaı basty suraqtar qozǵalatyny týraly «RrimeMinister.kz» AA sholý materıalynan oqı alasyzdar, dep habarlaıdy primeminister.kz.

Astana ekonomıkalyq forýmy (AEF) - Eýrazııalyq keńistikte jyl saıyn ótkiziletin mańyzdy shara. Ár jyl saıyn bir alańda álemdik kóshbasshylar, jetekshi halyqaralyq sarapshylar, ǵalymdar, saıasat jáne qoǵam qaıratkerleri, túrli qarjy ınstıtýttary men bıznes-qaýymdastyqtardyń ókilderi jınalady. Forým tarıhynda AEF-ke álemniń 150 elinen 50 000-nan astam delegat qatysqan.

Forým ekonomıkalyq oı, ıdeıa men tájirıbeni qazirgi zamannyń negizgi ekonomıkalyq jáne áleýmettik syn-tegeýrinderimen kúreste tıimdi sheshimderdi tabý úshin baılanystyratyn halyqaralyq alańǵa aınaldy. Forýmnyń berer áseri zor - halyqaralyq ınvestorlardy elge tartýdan bastap, elimizde ári álemde ekonomıkalyq saıasattyń kún tártibin qalyptastyrýǵa arnalǵan jańa ıdeıalarmen almasýǵa deıingi múmkindikter.

Tarıh: AEF-tiń qurylýy - ýaqyt talaby

Astana ekonomıkalyq forýmyn ótkizýge Memleket basshysy bastama bildirgen. 2007 jyldyń maýsym aıynda N. Nazarbaev Eýrazııalyq qoǵamdastyqtyń ekonomıkalyq ıntegratsııasyna járdemdesýge jáne halyqaralyq ekonomıkalyq yntymaqtastyqty damytý úshin Ǵalymdardyń eýrazııalyq klýbyn qurýdy usyndy. Ǵalymdardyń Eýrazııalyq ekonomıkalyq klýbyn 27.06.2008 jyly QR Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligi men Ekonomıkalyq ǵylymı zertteýler ınstıtýty qurdy.

Forým alǵash ret 2008 jyly ótkizilip, álemdik ekonomıka men qarjy júıesin jetildirý jáne saýyqtyrý máselelerin talqylaıtyn eń yqpaldy halyqaralyq alańdardyń birine aınaldy.

Forýmnyń maqsaty - sarapshylar jahandyq ekonomıkadaǵy ózgerister jaǵdaıynda jekeleı Ortalyq Azııa óńiriniń jáne jalpy álemdik keńistiktiń ekonomıkalyq damýyn talqylaı alatyn halyqaralyq beıtarap alań qurý.

Osyndaı Astana ekonomıkalyq forýmy sekildi dıalogtyq alań qurý - ýaqyt talaby. Álemdik ekonomıkada birqatar ózgerister oryn alýda jáne AEF asa ózekti ekonomıkalyq ári áleýmettik mańyzdy máseleler talqylanatyn biryńǵaı platformaǵa aınaldy. Budan ózge, atalǵan forým - geografııalyq jáne aqparattyq shekaralardy eńserýge múmkindik beretin, bızneske arnalǵan tájirıbelik qural. Jyl saıyn AEF álemniń 80 elinen 5 000-nan astam delegattardyń basyn qosady.

Forýmnyń ár jyldary talqylanǵan negizgi taqyryptary: «Jahandaný jaǵdaıyndaǵy ekonomıkalyq damýdyń zamanaýı aspektileri» (2008), «Jahandyq syn-tegeýrinder júıesindegi Eýrazııanyń ekonomıkalyq qaýipsizdigi» (2009), «Daǵdarystan keıingi kezeńdegi turaqty ekonomıkalyq ósim» (2010), «Jańa onjyldyq: syn-tegeýrinder men perspektıvalar» (2011), «Jahandyq ekonomıkalyq túrlený: syn-tegeýrinder men damý perspektıvalary» (2012), «G-Global» formatynda teńdestirilgen ekonomıkalyq ósimdi qamtamasyz etý (2013), «G-Global formatynda ózgerister dáýirinde syn-tegeýrinderdi basqarý» (2014), «Infraqurylym: ekonomıkanyń turaqty ósiminiń draıveri» (2015), «Jańa ekonomıkalyq shynaıylyq: ártaraptandyrý, ınnovatsııalar jáne bilim ekonomıkasy» (2016) jáne «Jańa energııa - jańa ekonomıka» (2017).

Tek Ortalyq Azııa men postkeńestik keńistiktiń ǵana emes, sondaı-aq, jalpy álem ekonomıkasyn nyǵaıtýǵa qatysty shynaıy usynystar aıtylyp, álem kóshbasshylarynyń pikirleri aıtylǵan aýqymdy kezdesýler on jyl qatarynan ótkizilip keledi.

Forýmnyń mańyzdy quraýyshtary - álemdik ekonomıkanyń teńdestirilgen damýyn qamtamasyz etý jóninde ázirlenetin usynystar. AEF usynystary tek máselege kóńil bólý emes, sondaı-aq naqty áreketterdi oryndaý kezinde olardy eskerý. Forým G8 jáne G20, BUU EKOSOS, ıÝNKTAD, ESKATO formattary aıasyndaǵy sharalar men daǵdarysqa qarsy sharalardyń qabyldanýymen baılanysty ǵalamdyq protsesterge yqpal ete bastady.

2012 jyly Astana ekonomıkalyq forýmynyń usynystary BUU Bas Assambleıasynyń plenarlyq sessııasynda tanystyrylyp, BUU Bas hatshysy Pan Gý Mýnnyń, BUU Bas Assambleıasynyń 66-sessııasynyń prezıdenti An-Naserdiń jáne G20-daǵy Meksıka ókildiginiń joǵary baǵasyna ıe boldy.

2013 jyly VI Astana ekonomıkalyq forýmynda ótkizilgen asa mańyzdy shara -BUU Bas Assambleıasynyń qoldaýymen, Qazaqstan Respýblıkasy halyqaralyq uıymdarymen birlesip bastamashy bolǵan І Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferentsııa boldy. Onyń qorytyndysy boıynsha Astana deklaratsııasy men BUU-ǵa múshe memleketterge arnalǵan Álemdik Daǵdarysqa qarsy Jospar Jobasynyń negizgi baǵyttary qabyldandy.

2014 jyly VII Astana ekonomıkalyq forýmy alańynda BUU-ǵa múshe memleketterdiń ortalyq bankteriniń basshylary, ekonomıka, qarjy mınıstrleriniń deńgeıinde ІІ Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy konferentsııa ótkizildi. Onyń qorytyndysy boıynsha BUU-ǵa múshe elderge arnalǵan Dúnıejúzilik daǵdarysqa qarsy jospardyń tujyrymdamasy qabyldandy.

2015 jylǵy 22 mamyrda «Infraqurylym: ekonomıkanyń turaqty ósiminiń draıveri» segizinshi Forýmy aıaqtaldy, oǵan 3000-nan astam delegat qatysty. Forým barysynda «QR Prezıdentiniń bes ınstıtýtsıonaldyq reformasyn» iske asyrý boıynsha «100 naqty qadam» Ult jospary joǵary baǵalandy.

AEF-ti toǵyzynshy ret ótkizgen kezde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev álemdik ekonomıkany qalpyna keltirýge jáne damýshy elderge qoldaý kórsetýge, sondaı-aq «jasyl ekonomıkany» damytý men tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalanýǵa baǵyttalǵan birqatar bastamalardy usyndy.

«Jańa energııa - jańa ekonomıka» mereıtoıly H Astana ekonomıkalyq forýmy eýrazııalyq keńistik úshin tarıhı ózgeristi kezeńde ótkizildi. Qazaqstan Prezıdenti Qazaqstandy úshinshi jańǵyrtý jáne energetıka salasyn jańǵyrtý boıynsha qabyldanǵan sharalar tóńireginde eldegi aýqymdy is-sharalar týraly málimdedi.

Qaıta bastaý ýaqyty

Uıymdastyrýshylar bıyl forým túbegeıli jańa formatta ótetini týraly málimdedi. Bul ne úshin qajet? «Álem ózgerýde, Qazaqstan jańǵyryp jatyr, sáıkesinshe forým da jańa syn-tegeýrinderge saı bolýy kerek», - deıdi olar.

Budan ózge, uıymdastyrýshylar jańartylǵan forým álemniń jetekshi sammıtteriniń birine aınalatynyna senimdi. Osy oraıdy AEF formasy jaǵynan da, mazmuny jaǵynan da ózgertilip jatyr.

Barlyq sharalar úsh blokqa bólinedi: iskerlik baǵdarlama, strategııalyq sessııa jáne zertteý. Alǵashqy eki kezeńde spıkerler sóz sóılese, al úshinshi blokta mashınalar iske qosylady. Úlken mátindik derekterdi semantıkalyq taldaý búkil álemdegi adamdardyń syn-qaterler týraly qandaı kóńil-kúımen aıtatynyn, olar qutyla almaýshylyq aldynda qorqynysh sezine me, álde oń stsenarıılerdi damytý múmkindigin kóre me, sony anyqtaýǵa múmkindik beredi. Derek kózderi BAQ, akademııalyq basylymdar jáne áleýmettik jeliler bolady.

Formasy men aqparat berý tásili ózgeredi. Buǵan deıin dástúrli paneldik sessııalar ótkizilse, endigi munda TED talks, ınnovatsııalyq prezentatsııalar, vorkshoptar men naryqtyń bolashaqta damýyn boljaı alatyn jáne oǵan áser ete alatyn sarapshy-vızıonerlerdiń baıandamalary ótkiziledi.

AEF alǵash ret jastarǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlama usynady. Astananyń jetekshi joǵary oqý oryndarynyń bazasynda eń úzdik ekonomıstermen dárister, prezentatsııalar jáne kezdesýler ótedi. Bizdiń bolashaq ǵalymdar, ónertapqyshtar, baǵdarlamashylar jańa ıdeıalarmen shabyttanyp, jetekshi oıshyldarmen kezdesýge múmkindik alady.

XI forým - 11 jahandyq syn-tegeýrin

HІ Astana ekonomıkalyq forýmynda 11 jahandyq taqyryp talqylaýǵa usynylady: biryńǵaı ekonomıka álemi, jahandyq strategııa álemi, resýrstar álemi, taza energııa álemi, uzaq ómir súrý álemi, jańa adamzat álemi, qalalar álemi, tsıfrlandyrý álemi, bolashaq aqshasy álemi, jahandyq qaýipsizdik álemi jáne sıngýlıarlyq álemi.

Sarapshylar «Uzaq ómir súrý» trekinde medıtsına máselelerin talqylap, máseleni sheshý joldaryn izdeıdi, onyń máni - adamdar uzaǵyraq ómir súrgenimen, alaıda áli kúnge epıdemııalar men aýrýlar problema bolyp qalýda.

Forýmnyń «Resýrstar álemi» taqyryby «halyqtyń ósýi men resýrstar tapshylyǵy jaǵdaıynda jahandyq ekonomıkanyń turaqty damýyn qalaı qamtamasyz etýge bolady?» suraǵyna jaýap izdeýge baǵyttalady.

Spıkerler ózgeristerdiń qanshalyqty zalaldy bolatyny men jańa qarjylyq dáýirdiń qashan bastalatyny týraly máselelerdi «Bolashaqtyń aqsha álemi» taqyryby boıynsha ótetin sessııalarda talqylaıdy.

«Jahandyq qaýipsizdik álemi» taqyryby óte ózektilerdiń biri. Sebebi, tehnologııalyq revolıýtsııanyń ár qadamynyń keri jaǵy bar jáne bul qupııalyqty joǵaltýǵa alyp keledi. Forým qatysýshylary: «Úkimet pen korporatsııalardyń málimetterin alaıaqtardan qalaı qorǵap, olardyń tynyshtyǵyna qalaı kepildik berýge bolady?» suraǵyn talqylaıdy.

Qyzyqty taqyryptardyń biri - «Sıngýlıarlyq álemi». Munda jasandy zerde zańdary, jańa retteý júıesiniń etıkalyq jáne saıası aspektileri qaralady. Keıbir boljamdar boıynsha jaqyn arada jasandy zerde adam zerdesinen ozyp, ózdiginen damıtyn bolady. Onyń áreketterin qalaı boljaýǵa bolady, eger bul múmkin bolmaǵan jaǵdaıda ne isteý kerek? - osy suraqtarǵa spıkerler jaýap izdeıdi.

Forým aıasynda «Jańa aqshalardyń tehnologııalary. Alda bizdi ne kútip tur?» sessııasyn ótkizý josparlanǵan. Sessııada qarjy sektoryna blokcheın tehnologııalaryn engizý, sondaı-aq Qazaqstanda osy tehnologııany qoldaný máseleleri talqylanady. Sondaı-aq, Qazaqstanda blokcheınde qandaı naqty jobalardy júzege asyrýǵa bolatyny jáne qalaı bolashaq qarjy tehnologııasyn paıdalanýdan barynsha paıda alýǵa bolatyny talqylanady. Atalǵan sessııanyń basty spıkerleriniń biri retinde 2 mlrd-tan astam AQSh dollary mólsherinde kapıtaly bar Cagan McAfee Capital Partners kóp beıindi kompanııasynyń teń quryltaıshysy Laırd Kogan qatysady.

2018 jylǵy AEF qatysýshylary

Túrli ýaqyttarda forým spıkerleri saıasatkerler, ǵalymdar jáne ekonomıster, álemdik deńgeıdegi jýrnalıster men qoǵam qaıratkerleri, halyqaralyq uıymdar, qarjy ınstıtýttary jáne bıznes-elıtalardyń ókilderi bolǵan.

Aldaǵy forýmǵa qatysatyndar týraly aıtar bolsaq, sharaǵa fızık, fýtýrolog jáne ǵylymdy dáripteýshi, ǵylymı-kópshilik ádebıet janrynyń úsh bestselleriniń - «Múmkin emes zattar fızıkasy» (2008), «Bolashaq fızıkasy» (2011) jáne «Aqyl bolashaǵy» (2014) jáne t.b. kitaptardyń avtory Mıtıo Kaký qatysady.

Forým spıkerleriniń qatarynda Dýbaıdyń tanymal bıznesmeni, Ports, Customs & Free Zone Corporation tóraǵasy, DP World kompanııasynyń tóraǵasy - Sultan Ahmed bın Sýlaıem bar.

Budan ózge, Forýmǵa keletin top-spıkerlerdiń qatarynda brıtan qarjygeri, Goldman Sachs burynǵy tóraǵasy, BRIK (Brazılııa, Reseı, Úndistan, Qytaı) qysqartylǵan ataýynyń avtory Djım O'Nıl, Azııa ınfraqurylymdyq ınvestıtsııalar bankiniń basqarýshy dırektory Tszın Lıtsıýn, Lı Kýan ıÝ atyndaǵy Sıngapýr memlekettik basqarý mektebiniń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Parag Hanna, jazýshy, gerontolog, SENS qorynyń tóraǵasy jáne ǵylym jónindegi dırektory Obrı dı Greı, McKinsey & Company dırektory Djonatan Votsel, Malaızııa Úkimetiniń mınıstri, PEMANDU bas dırektory Idrıs Iala jáne t.b. bar.

Sondaı-aq, Forýmnyń qurmetti qonaqtarynyń qatarynda Frantsııanyń eks-prezıdenti Fransýa Olland jáne saıasatker, dıplomat, Estonııanyń eks-prezıdenti Toomas Ilves bar. Barlyǵy Global Challenges Summit 2018-de álemniń 24-ten astam elinen 450-den astam spıker sóz sóıleıdi.

Forým qorytyndysy boıynsha álem jáne Qazaqstan úshin tıimdi sheshimder men praktıkalyq usynystar ázirleý, jahandyq ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn arttyrý kózdelgen. Elder, qalalar men kompanııalar arasynda mańyzdy kelisimder jasalady. Taǵy bir mańyzdysy - ekonomısterdiń jańa býynyn qalyptastyrý múmkindigi, sebebi AEF - ekonomıkalyq ǵylym boıynsha álemdegi eń úzdik sarapshylar men ǵalymdardyń, Nobel syılyǵynyń laýreattarynyń bas qosatyn orny, munda jas qazaqstandyq ekonomıster baǵa jetpes bilim alady.