Ǵylymǵa qarjy bólgen bızneske salyqtyq jeńildik beriledi

Depýtattyń aıtýynsha, qazir otandyq ǵylymdy damytýda memleketpen qatar bıznes qaýymdastyqtyń da belsendi qatysýy mańyzdy. Óıtkeni elimizdegi ǵylymı zertteýlerdiń 80 paıyzdan astamy memlekettik qarajat esebinen júrgiziledi. Al kásiporyndar zertteýge qarjy quısa, onyń nátıjesine de múddeli bolmaq.

— Qarjy salǵan jerde suraý da bolady. Bıznes qaýymdastyq óz qarajatyn baǵyttasa, ǵylymı ortaǵa naqty mindetter qoıyp, zertteý nátıjesin de baqylaýǵa tıis. Bul — aldymyzda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri, — dedi Laýra Qarabasova.

Onyń aıtýynsha, bızneske ǵylymdy qoldaýǵa ynta beretin tetikterdiń biri — salyqtyq preferentsııalar. Qoldanystaǵy zańnamada kásiporyndardyń ǵylymı zertteýlerge jumsaǵan shyǵynyna baılanysty jeńildikter qarastyrylǵan. Depýtattyń túsindirýinshe, mundaı shyǵyn salyqtyq esepte 300 ese kóbeıtilip eskerilýi múmkin.

Qarabasova bıznestiń ǵylymǵa qarjy bólýine kedergi keltiretin taǵy bir máseleni atady. Onyń pikirinshe, kásiporyndardyń bir bóligi otandyq ýnıversıtetterde qandaı ǵylymı mektepter men zerthanalar bar ekenin, ǵalymdardyń áleýetin tolyq bile bermeıdi. Sondyqtan ǵylymı uıymdar men óndiris oryndarynyń arasyndaǵy baılanysty kúsheıtý qajet.

Depýtattyń ózi Aqtóbede ýnıversıtette jumys istegen kezde kásiporyndardy aralap, jergilikti bıznes ókilderine ǵalymdar men zerthanalardyń múmkindigin tanystyrǵanyn aıtty. Onyń sózinshe, mundaı kezdesýler ǵylym men óndiris arasyndaǵy baılanysty qalyptastyrýǵa jasalǵan alǵashqy qadamdardyń biri bolǵan.

Ǵylymnyń nátıjesi ekonomıkaǵa jetýi kerek

Laýra Qarabasova ǵylymı ekojúıeni damytý máselesine de toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ǵylymnyń damýy tek memleket pen ýnıversıtettiń jumysyna táýeldi bolmaýy kerek. Bul úderiske salalyq mınıstrlikter, bıznes, ǵylymı qaýymdastyq jáne qoǵam da atsalysýy qajet.

Máselen energetıka, aýyl sharýashylyǵy nemese densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy máselelerdi sheshý úshin tıisti mınıstrlikter ǵalymdardyń aldyna zertteý mindetterin qoıýy kerek. Sonda ǵylymı jobalar óndiris pen áleýmettik salanyń suranysyna saı ázirlenedi.

— Ǵylymnan úlken nátıje, ekonomıkalyq jáne áleýmettik áser kútemiz. Ol úshin ekojúıeniń árbir qatysýshysy óz mindetin sapaly atqarýy kerek. Mysaly energetıka salasynda qandaı zertteý qajet, aýyl sharýashylyǵynda jasandy ıntellektini paıdalaný boıynsha qandaı mindetter bar, densaýlyq saqtaý salasyna qandaı ǵylymı izdenister kerek? Muny eń aldymen salalyq mınıstrlikter aıqyndaýǵa tıis, — dedi depýtat.

Ol ýnıversıtetterdegi ǵylymı jumystyń akademııalyq orta sheńberinde ǵana qalyp qoımaýy kerektigin de atap ótti. Buryn keıbir joǵary oqý oryndarynda zertteýler tuıyq akademııalyq júıede júrgizilgen. Endi ǵylymı zerthanalar men olardyń jumysynyń nátıjesi qoǵamǵa, bızneske jáne basqa da múddeli taraptarǵa ashyq bolýy qajet.

Ǵalymdar qarjyny kútip ýaqyt joǵaltpaýy kerek

Depýtat ǵylymı jobalardy qarjylandyrýdyń keshigý máselesin de kóterdi. Onyń aıtýynsha, ǵylymı jobalarǵa úsh jylǵa qarjy bólingenimen, konkýrs pen qarajat aýdarý merziminiń sozylýy zertteýshilerdiń jumys ýaqytyn qysqartyp otyr.

Mysaly konkýrs jyldyń basynda jarııalanýy kerek bolsa da, keıde tamyzǵa deıin keshigedi. Al qarajattyń ózi qarasha aıynda ǵana túsýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda ǵylymı topty, zerthana qyzmetkerlerin jáne laboranttardy ustap turý qıyndaıdy.

— Úsh jyl formaldy túrde berilgenimen, ǵalymdar ǵylymı jumysty is júzinde eki jarym, keıde eki jyl ishinde oryndaýǵa májbúr bolady. Óıtkeni konkýrs jarııalaý men qarjyny aýdarý keshigedi. Ǵalymdar qarjynyń naqty qaı ýaqytta túsetinin bilýi kerek. Ǵylymı toptyń jumysyn toqtatpaı, mamandardy ustap qalý úshin qarjylandyrý turaqty ári júıeli bolýy qajet, — dedi Laýra Qarabasova.

Depýtattyń málimetinshe, 2026 jylǵy 24 maýsymda osy máselege qatysty jańa norma qabyldanǵan. Buǵan deıin ǵylymı jobaǵa bólingen qarajat kesh tússe de, onyń oryndalý merzimi bastapqy kúntizbelik josparǵa saı qysqaratyn. Endi kelisimshartqa qol qoıylǵan kúnnen bastap esepteý tártibi engizilgen.

Quryltaıda ǵylymǵa arnalǵan jeke komıtet quryldy

Laýra Qarabasova bıyl Quryltaıda alǵash ret Tsıfrlandyrý, ınnovatsııalar jáne ǵylym komıteti qurylǵanyn da atap ótti. Komıtet ǵylym, joǵary bilim, adamı kapıtal, ınnovatsııalar jáne ekonomıkanyń túrli salalaryn tsıfrlandyrý máselelerin qaraıdy.

Onyń aıtýynsha, jańa komıtettiń jumysy ǵylym salasyndaǵy zańnamalyq ózgeristerdi pysyqtaýmen ǵana shektelmeıdi. Qabyldanǵan normalardyń oryndalýyna da parlamenttik baqylaý júrgiziledi.

Depýtat bul qyzmetke ýnıversıtet rektory retinde jınaǵan tájirıbesin ala kelgenin aıtty. Buǵan deıin óńirdegi joǵary oqý ornyn basqarǵan ol endi birneshe ýnıversıtet pen tutas joǵary bilim júıesiniń damýyna yqpal etýge múmkindik bar ekenin jetkizdi.

Aıta keteıik, buǵan deıin, qazaqstandyqtar ǵylymı taǵylymdamaǵa 13 qarashaǵa deıin ótinish bere alatynyn habarlaǵan edik.