Ǵylym salasynda jańa ulttyq standart qoldanysqa enedi
ASTANA. KAZINFORM – 2026 jyldyń 1 qazanynan bastap Qazaqstanda QR ST «Ǵylymı zertteýler jáne olardy óndiriske qoıý. Jumystardy júrgizýge, esepterdiń qurylymy men rásimdelýine qoıylatyn jalpy talaptar» ulttyq standarty kúshine enedi.
Jańa standart ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystardy júrgizý tásilderin jańǵyrtýǵa, ǵylymı qyzmettiń tıimdiligin arttyrýǵa jáne ǵylymı nátıje alýdan ony tájirıbede qoldaný men kommertsııalandyrýǵa dáıekti túrde kóshýdi qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
— Standarttyń negizgi baǵyttarynyń biri ǵylymı zertteýlerdi tsıfrlandyrý. Qujat ótpeli tsıfrlyq tehnologııalardy, jasandy ıntellekt quraldaryn, patenttik analıtıka men tsıfrlyq egizderdi qoldanýdyń normatıvtik negizin qalyptastyrady, sondaı-aq ǵylymı derekterdiń ashyqtyǵy men qaıta qoldanylýynyń halyqaralyq FAIR qaǵıdattaryn saqtaýdy kózdeıdi, - dep atap ótti QR SIM Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń tóraǵasy Janna Esenbekova.
Mańyzdy jańalyqtardyń biri — zertteý nátıjeleriniń jetilýin baǵalaýdyń saralanǵan shkalalaryn engizý. Tehnologııalyq ázirlemeler úshin 1-den 9-ǵa deıingi TRL shkalasyn, áleýmettik jobalar úshin — 1-den 9-ǵa deıingi SRL shkalasyn, al irgeli zertteýler úshin KRL qoldaný kózdeledi. Bul tásil ǵylymı qyzmettiń tıisti baǵytynyń erekshelikterin eskere otyryp, nátıjelerdi baǵalaýǵa múmkindik beredi.
Standartta ǵalymdardyń akademııalyq erkindigin qorǵaýǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Eger zertteý bekitilgen ádistemege sáıkes júrgizilse, alynǵan teris nátıje ǵylymı jetistik bolyp tanylady jáne qarjylyq sanktsııalar qoldaný úshin negiz bolyp tabylmaıdy. Mundaı tásil zertteýshilerge qysym kórsetý táýekelderin tómendetýge jáne ǵylymı negizdelgen zertteýlerdi, sonyń ishinde nátıjeleri bastapqy gıpotezany rastamaǵan zertteýlerdi júrgizý úshin jaǵdaı jasaýǵa múmkindik beredi.
Medıtsına salasynda zertteýler júrgizý kezinde standart densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnama talaptarynyń jáne tıisti GLP, GCP jáne GMP tájirıbeleriniń basymdyǵyn da kózdeıdi. Sonymen qatar, esep berý qujattamasyn antıplagıatqa tekserý shegi belgilenedi — keminde 50 paıyz.
Osylaısha, jańa ulttyq standart tsıfrlyq transformatsııany, ǵylymı nátıjelerdiń jetilýin baǵalaýdyń halyqaralyq tásilderin, akademııalyq erkindikti qorǵaýdy jáne zertteý nátıjelerin tájirıbede qoldanýǵa baǵdarlanýdy úılestire otyryp, Qazaqstanda ǵylymı-zertteý qyzmetin damytý úshin zamanaýı normatıvtik negiz jasaıdy.
Aıta ketelik Qazaqstan jylqy etine arnalǵan halyqaralyq ISO standartyn ázirleýdi usynǵan edi.
