Gaz salasyndaǵy aýdıt: 24,1 mlrd teńgege zań buzýshylyq tirkeldi
ASTANA. KAZINFORM — Joǵary aýdıtorlyq palata Qazaqstannyń gaz salasyna júrgizilgen memlekettik aýdıt qorytyndysyn jarııalady. Tekserý nátıjesinde 24,1 mlrd teńgege qarjylyq buzýshylyq jáne 18,2 mlrd teńgege bıýdjet qarajatyn josparlaý men paıdalanýdaǵy tıimsizdik anyqtaldy.
Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken QR Joǵary aýdıtorlyq palatasynyń otyrysynda gaz salasyn damytýǵa baǵyttalǵan ulttyq resýrstardy paıdalaný tıimdiligine júrgizilgen memlekettik aýdıt qorytyndysy qaraldy.
Tekserý barysynda ishki naryqty taýarlyq gazben qamtamasyz etý, resýrs bazasyn damytý, ınvestıtsııalyq jobalardy iske asyrý, óńirlerdi gazdandyrý, gaz tasymaldaý ınfraqurylymynyń jaı-kúıi jáne basqa da negizgi baǵyttar qamtyldy.
Aýdıtorlar Qazaqstannyń gaz qory aıtarlyqtaı mol ekenin atap ótti. Eldegi gazdyń jalpy qory 3,8 trln tekshe metrge baǵalanady. Al 2022–2025 jyldary jalpy gaz óndirý kólemi 239,5 mlrd tekshe metrdi quraǵan. Alaıda ishki naryqqa arnalǵan taýarlyq gaz óndirisiniń ósimi baıaý jáne halyq pen ekonomıkanyń artyp kele jatqan suranysyn tolyq qamtamasyz ete almaı otyr.
Sonymen qatar ishki naryqtyń gaz jetkizýshilerdiń shekteýli tobyna táýeldiligi saqtalyp otyr. Jetkiziletin gazdyń sapasy da árdaıym belgilengen talaptarǵa saı emes. Atap aıtqanda, sapasy tómen taýarlyq gaz kompressorlyq jabdyqtardyń tozýyn jedeldetedi. Sondaı-aq Ulttyq operatordy gazdy shetelge eksporttaý kezinde jeńildik jasaýǵa májbúrleıdi.
Aýdıtorlardyń pikirinshe, saladaǵy strategııalyq josparlaý júıesi ishki tutynýdyń ósýin, resýrs bazasyn damytýdy jáne jańa gaz óńdeý qýattaryn iske qosýdy ózara úılestire almaı otyr. Baǵdarlamalyq qujattarda geologııalyq barlaý jumystaryn yntalandyrý, jerasty gaz qoımalaryn damytý, salany tsıfrlyq turǵydan jańǵyrtý jáne táýekelderdi basqarý boıynsha naqty kórsetkishter men sharalar jetkiliksiz. Sondaı-aq Ulttyq operatordyń damý strategııasynda salanyń júıeli máselelerin sheshýge baǵyttalǵan maqsattar kózdelmegen. Olardyń qatarynda soltústik óńirlerdi gazdandyrýdy qarjylandyrýdyń jetkiliksizdigi, resýrs bazasyn basqarýdyń tıimdi tetikteriniń bolmaýy jáne aqparattyq tehnologııalar ınfraqurylymynyń daıyn emestigi bar.
— Tekserý barysynda Ulttyq operator kásiporyndarynyń 20 myń shaqyrymnan astam magıstraldyq gaz qubyryn jáne shamamen 77 myń shaqyrym gaz taratý jelisin paıdalanatyny anyqtaldy. Alaıda ınfraqurylymnyń edáýir bóligi buryn salynǵan jáne normatıvtik paıdalaný merziminen asyp ketken. Olardy jańǵyrtý men jóndeý jumystary qajetti qarqynmen júrgizilmeıdi, — dep habarlady palatadan.
Sonymen qatar aýdıtorlar óńirler arasyndaǵy gazben qamtý deńgeıindegi teńgerimsizdikti joıý jáne salynǵan nysandardy paıdalanýshy uıymdardyń qaramaǵyna ýaqytyly berý máselesine baqylaýdy kúsheıtý qajettigin atap ótti. 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha halyqty gazben qamtý deńgeıi 64,2%-ǵa jetken. Tabıǵı gazǵa 13,1 mln adam qol jetkizgen, al gaz tartylǵan eldi mekender sany 2 240-ty quraǵan.
Jalpy aýdıt qorytyndysy boıynsha:
- 24,1 mlrd teńgege qarjylyq zań buzýshylyqtar;
- 18,2 mlrd teńgege bıýdjet qarajatyn josparlaý men paıdalaný kezinde tıimsizdik anyqtalǵan.
Tekserý barysynda bıýdjetke 59,4 mln teńge qaıtaryldy. 20,2 mlrd teńge býhgalterlik esepte qalpyna keltirildi.
Joǵary aýdıtorlyq palata aýdıt nysandaryna anyqtalǵan zańbuzýshylyqtar men kemshilikterdi joıý boıynsha naqty tapsyrmalar joldady. Olardyń oryndalýy tolyq aıaqtalǵanǵa deıin baqylaýda bolady. Sonymen qatar gaz salasyn basqarý júıesin jetildirýge, resýrs bazasyn nyǵaıtýǵa jáne ınfraqurylymdy jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan usynymdar ázirlendi.
Buǵan deıin Joǵary aýdıtorlyq palata Qorǵanys mınıstrliginiń bıýdjetin tekserýdi bastaǵanyn jazdyq.
