Ǵalymdar: úndieýropalyq tilder Túrkııada paıda bolǵan
ASTANA. 27 tamyz. QazAqparat - Jańa Zelandııanyń bir top lıngvısteri úndieýropalyq tilder qazirgi Túrkııanyń aýmaǵyndaǵy Anadoly ýáláıatynda 9 myń jyl buryn paıda bolǵan dep sanaıdy. Bul týraly Bı-Bı-Sı-diń Orys jańalyqtar qyzmeti habarlady.
Osy toptaǵy tilderdiń paıda bolýy týraly daý osy kezge deıin jalǵasyp keledi, alaıda kópshiligi ony 5 myń jylǵa jýyq ýaqyt buryn Kaspıı mańy dalalarynda paıda bolǵan degen teorııany jaqtaıdy.
Jańa Zelandııa fılologtarynyń Science jýrnalynda jarııalanǵan maqalasynda olar qoldanǵan fılogenetıkalyq taldaý ádisi baıandalǵan. Ádette bul ádis vırýstyq indetterdi zertteýde qoldanylady.
Anadolylyq boljamdy alǵash ret 1980 jyldardyń sońynda brıtandyq lıngvıst Kolın Renfrıý usynǵan bolatyn, búginde ol lıngıster arasyndaǵy daýly máselege aınldy, al olardyń kópshiligi dalalyq boljamdy alǵa tartady.
Fılogenetıkalyq taldaý áýelde ártúrli organızmderdiń arasynda DNK genetıkalyq kodynyń ortaqtyǵyn baǵalaý úshin jasalǵan bolatyn.
Doktor Kevın Atkınson jáne ol basqarǵan Jańa Zelandııadaǵy Oklend ýnıversıtetiniń zertteýshiler toby júzdegen sózderdi taldap, olardyń bir-birimen týystastyǵyn teksergen, úndieýropalyq tilderde turaqty bolyp keletin ásirese, dene múshelerine, tabıǵat qubylystaryna, qozǵalysqa qatysty 400-den astam sózge taldaý jasaǵan.
Olar qurastyrǵan 103 úndieýropalyq tilderdegi 207 túsinik sózderine negidelgen taldaý fılogenetıkalyq prıntsıpter boıynsha kompıýterlik nusqaǵa kóshirilgen, solardyń ishinde latyn jáne ejelgi grek tilderi sııaqty óli tilder de qamtylǵan, bul zertteýlerdiń qorytyndysy anadolylyq boljamnyń negizdiligin kórsetedi. Oǵan qatysqan Redıng ýnıversıtetiniń professory Mark Peıgel de bul boljamdy qýattap otyr.
Alaıda bul qorytyndylardy lıngvısterdiń bári birdeı jaqtap otyrǵan joq. Helsınkı ýnıversıtetiniń professory Petrı Kallıo keıbir maǵynasy jýyq túsinik sózderi ártúrli tilderde de bar ekenin alǵa tartady.
