Ǵalymdar Tıbet ultynyń ústirtte ómir súrýge beıimdiliginiń syryn ashty
ASTANA. QazAqparat - Qytaı jáne Avstralııa elderiniń ǵalymdary Tıbet halyqtarynyń ústirtte tirshilik etýge beıimdiliginiń syryn ashty, dep habarlaıdy kazakh.people.com.
Ǵalymdar toby ózderiniń bul zertteý qorytyndysyn AQSh-tyń memlekettik ǵylym akademııasynyń jýrnalynda jarııalaǵan.
Tsınhaı-Sıkan-Tıbet taýly qyraty - Jer sharyndaǵy eń bıik jáne aýmaqty taýly qyrat. Jer aýmaǵy 2 mln. km². Ortasha bıiktigi 4000 - 5000 m, kóptegen jotalardyń bıiktigi 6000 - 7000 metrge jetedi. Ústirttegi otteginiń mólsheri jazyq jerdeginiń 40%-daıy ǵana, ýltra kúlgin sáýlesi de jazyq jerdegiden 30% joǵary. Sol sebepti de bul aýmaq «tirshilikke úılesimsiz óńir» dep atalǵan. Osyǵan qaramastan Tıbet halyqtary ǵasyrlar boıy osy ústirtti ólkede ómir súrip kele jatyr. Olardyń ústirtti ortaǵa úılesý sebebin tereń zertteý úshin, Qytaıdyń Ýynjoý medıtsına ýnıversıtetiniń ǵalymdary men Avstralııanyń Kvınslend (Queensland, UQ) ýnıversıtetiniń mamandary birlese otyryp, ústirtte mekendeıtin tıbet ultyna tarıhtaǵy eń úlken genetıkalyq zertteý alyp barǵan.
Ǵalymdar 3000 tıbet azamatynyń genin, jazyq óńirde mekendeıtin qytaı ultynan 2000 adamnyń genimen salystyrý arqyly MTHFR, RAP1A, NEK7, ADH7, FGF10, HLA－DQB1, HCAR2 syndy 7 túrli genniń tıbet ultynyń ústirtte tirshilik etýge beıimdelýinde mańyzdy ról atqarǵanyn anyqtady. Mamandardyń aıtýynsha, genge qatysty bul jańa baıqaý ústirtte ómir súrýge beıimdelýdiń tuqym qýalaý syryn ashýda mańyzdy mán alady eken.
