Ǵalymdar somalılik qaraqshylarmen kúrestiń jańa ádisin tapty
ASTANA. QazAqparat - Halyqaralyq qoǵamdastyq Somalı jaǵalaýlarymen júzip ótetin kemelerdiń qaýipsizdigin qýatty sholǵynshy kemeler flotynyń kómegimen qamtamasyz etýde.
Degenmen, ǵalymdar qaraqshylyqpen kúrestiń eń arzan ádisin usynyp otyr. ıAǵnı, birneshe jol men keme aılaǵyn salsa jetkilikti. Óıtkeni, jergilikti turǵyndar men bılik ókilderi basqa tabys kóziniń bolmaýy saldarynan qaraqshylarǵa qoldaý kórsetýde, dep jazady British Journal of Criminology jýrnaly.
Basylymnyń jazýyna qaraǵanda, somalılik klandar saýdagerlerge ruqsat berý jáne blokpostar men aılaqtarda alym alý esebinen qarjy taýyp otyr. Bul olarǵa turaqty tabys alýǵa múmkindik beredi. Biraq, keıde qaraqshylarǵa qamqorlyq jasaý da barynsha tartymdy bolatyny bar.
Mundaı jaıttyń nelikten oryn alatyndyǵyn túsiný úshin ǵalymdar 2005-2012 jyldary aralyǵynda basyp alynǵan barlyq kemelerdiń turaqtaǵan oryndaryn kartaǵa túsirgen. Sóıtse, qaraqshylar turaǵynyń basym bóligi saýda joldary men aılaqtardan qashyq aýdandarda ornalasqan.
Buǵan qosa kedeı aýdandarda qaraqshylyq jergilikti saılaýlar qarsańynda kúrt artyp ketetindigi anyqtalǵan. Ǵalymdardyń paıymynsha, ol jaqtaǵy saıasatkerler ózderiniń saıası josparlaryn júzege asyrýǵa shuǵyl arada qarjy qajet bolǵanda qaraqshylardyń is-áreketterine qoldaý bildirip kelgen.
Al, eldiń ekonomıkasy turaqtala bastaǵanda jergilikti elıta qaraqshylyqtardy «laqtyryp» ketip otyrǵan. Máselen, 2005-2008 jyldary Bosasso qalasy qaraqshylar kásibi órkendegen ortalyqtardyń biri bolǵan. Degenmen, 2009 jyly mal sharýashylyǵy ónimderin eksporttaýǵa qoıylǵan shekteý alynyp, kedendik salyqtardyń basym bóligi jergilikti bıýdjetke túse bastaǵannan keıin barlyq tutqyndar bosatylyp, al qaraqshylar temir torǵa toǵytylǵan.
«Eger shalǵaıda ornalasqan aýdandardyń ınfraqurylymyn jaqsartyp, jol men aılaq salý arqyly saýda jolyna shyǵý múmkindigin jolǵa qoısa, jergilikti elıta óz erikterimen qaraqshylarǵa qoldaý kórsetýlerin doǵarady. Tipti, olarmen ózderi de belsene kúresetin bolady», - deıdi zertteý avtorlary.
