Ǵalymdar 1500 jyl muz qursaýynda jatqan Antarktıkalyq múkti qaıta jandandyrdy
ASTANA. QazAparat - Ǵalymdar bir jarym myń jyl boıy máńgilik muz qursaýynda jatqan Antarktıkalyq múkti qaıtadan ómirge ákeldi. Ósimdik zerthanalyq jaǵdaıda tolyǵymen qaıtadan qalpyna kelgen. Bul jóninde Ulybrıtanııanyń Redıng ýnıversıteti habarlady.
Kúni búginge deıin 20 jyl tońda jatqan ósimdikti ǵana tikeleı regeneratsııa, ıaǵnı bastapqy qalpyna tolyq keltirýge qol jetkizilgen bolatyn. Ǵalymdar, máńgilik muzda munshama ǵasyr tek mıkroskoptyq jaratylystar, ıaǵnı vırýstar ǵana ómir súre alady, degen pikirde bolyp kelgen.
«Bul múkter tońda óte uzaq ýaqyt jatqan. Olardyń ómirsheńdiginiń munshalyqty uzaq bolatyndyǵy úsh uıyqtasaq túsimizge kirmegen, - dep tańǵalady Ulybrıtanııanyń antarktıkalyq qyzmetiniń júrgizip jatqan zertteý jumystarynyń jetekshi avtory Pıter Konvı.
Sonymen, ósimdiktiń biregeı úlgisi zerthanaǵa Dreık buǵazyndaǵy kishigirim Sıgnı aralynan alyp kelinipti. Mundaı araldarda jáne Antarktıka qurlyǵynyń jaǵalaýlarynda múkter ósetini belgili. Balpanaqtar men jergilikti qustardyń kóńderi tyńaıtysh qyzmetin atqarady.
Ǵalymdar tájirıbe júrgizý úshin qazirgi ósip turǵan múk qabatynyń astyndaǵy tońyp jatqan jer qyrtysynyń bir bóligin oıyp alyp, sol mezette plastıkalyq konteınerge salyp, qaıta tońazytyp, Ulybrıtanııadaǵy zerthanaǵa alyp barady. Onda zetteýshiler alynǵan úlgini birneshe tilikke bólip, olardan alynǵan múkterdi ınkýbatorǵa salady. Kóp uzamaı, 1500 jyl tońda jatqan tamyr tektes kesindilerden kádimgi múk ósip shyqqan.
Current Biology jýrnalynda jarııalanǵan maqalada ǵalymdar múkke qatysty ashylǵan jańalyqtyń bıologııada ǵana emes, Antarktıkanyń geologııasy men klımatyn zertteýde úlken mańyzǵa ıe ekendigin alǵa tartyp otyr.
«Múkter qorshaǵan ortanyń ındıkatory ispettes. Solar arqyly sol zamandaǵy aýa raıy men basqa da qubylystar jaıynda kóp jáıtti bilýge bolady» - deıdi ǵalymdar. Olardyń aıtýynsha múkterdiń tońda ómir súrý qabileti birtindep qalyptasqan bolsa kerek. Óıtkeni jer klımaty qubylmaly. Birese jylý, birese tońý kezeńderi bolyp turady.
