Ǵalymdar kofeniń qaldyǵyn 90 sekýndta otynǵa aınaldyryp jatyr
ASTANA. KAZINFORM — Koreı geologııa jáne mıneraldyq resýrstar ınstıtýtynyń zertteýshileri dymqyl kofeniń qaldyǵyn aldyn ala keptirmeı-aq tikeleı joǵary kalorııaly bıokómirge aınaldyratyn tehnologııa ázirledi. Bul protsess nebári 90 sekýndta júzege asady.
Zertteý nátıjeleri Chemical Engineering Journal jýrnalynda jarııalanǵan.
Kofe qaldyǵyn qaıta óńdeýdegi basty másele — onyń quramyndaǵy joǵary ylǵaldylyq (shamamen 55%). Dástúrli termııalyq óńdeý ádisteri shıkizatty uzaq ári kóp energııa qajet etetin keptirýdi talap etedi, sondyqtan bul protsess ekonomıkalyq turǵydan tıimsiz bolyp keledi. Jyl saıyn álemde 10 mıllıon tonnadan astam kofe qaldyǵy túziledi, onyń kóp bóligi qoqysqa tastalady nemese jaǵylady, bul parnıktik gazdardyń bólinýine jáne topyraqtyń lastanýyna ákeledi.
Ǵalymdar múlde basqa tásildi usyndy — plazmalyq pırolız (jalyndy plazmalyq óńdeý). Suıytylǵan munaı gazymen jumys isteıtin qondyrǵy joǵary temperatýraly plazmalyq aǵyn jasap, dymqyl kofe qaldyǵyn 800–900 °C-qa deıin qyzdyrady. Qatty jylý áserinen bólshekterdiń ishindegi sý bir sátte býlanyp, «popkorn effektisi» paıda bolady: ishki qysym kúrt ósip, bólshekterdiń qurylymy ishten jarylady da, keýekti bet túziledi.
90 sekýnd ishinde shıkizat massasy 83,3%-ǵa azaıady, al alynǵan bıokómirdiń janý jylýy 29,0 MDj/kg-ǵa jetedi. Bul bastapqy kofege qaraǵanda 33% joǵary jáne antratsıt kómirimen (25,1–29,3 MDj/kg) shamalas. Turaqty kómirtek mólsheri úsh ese artyp, 15,6%-dan 46,2%-ǵa ósedi, al menshikti betki aýdany 115 m²/g-ǵa jetedi. Sonymen qatar kúkirt tolyq joıylady, bul janý kezinde zııandy SOx shyǵaryndylaryn azaıtady.
Protsess jyldamdyǵy dástúrli ádisterden 90–120 ese joǵary: ádettegi torrefaktsııa keminde 30 mınýtty jáne aldyn ala keptirilgen shıkizatty qajet etedi. Al bul tehnologııada ylǵal kedergi emes, kerisinshe keýekti qurylymnyń túzilýine kómektesetin faktor retinde jumys isteıdi.
Ǵalymdardyń pikirinshe, bul ádis ylǵaldy organıkalyq qaldyqtardy paıda bolǵan jerinde-aq ortalyqtandyrmaı óńdeýge múmkindik berip, tasymaldaý men aldyn ala óńdeý shyǵyndaryn azaıtady.
Aıta keteıik, Almaty taýlarynda qoqys jınap, tegin kofe alýǵa bolady. Jańadan ashylǵan «Butaqty» vızıt-ortalyǵynda qala turǵyndary men qonaqtaryna arnalǵan ekologııalyq bastama iske qosyldy.
