Ǵalymdar sırek kezdesetin Kaspıı balyǵyn tapty
ASTANA. KAZINFORM - Reseılik zertteýshiler Qazaqstan men Ázerbaıjan jaǵalaýlarynan, sondaı-aq Edil atyraýynan jáne Shyǵys Manych ózeninde buryn belgisiz bolǵan buqa balyqtarynyń eki túrin tapty. Olar Kaspıı túımesi men skıf buqasy-tsýtsık dep ataldy, dep habarlaıdy TASS.
Bul jańalyq ǵalymdardyń Kaspıı faýnasy túrleriniń ártúrliligi men evolıýtsııasy týraly túsinigin aıtarlyqtaı keńeıtedi, dep habarlady Reseı ǵylym qorynyń baspasóz qyzmeti.
– RǴQ jobasynyń bóligi retinde Kaspıı balyqtaryna júrgizilgen aýqymdy genetıkalyq taldaý barysynda biz kútpegen jerden Kaspıı gobı balyqtarynyń arasynda buryn belgisiz bolǵan genetıkalyq ártúrlilikti anyqtadyq. Naqtyraq aıtqanda, eki gobı tuqymdasynda — moıyntirek gobı jáne tsýtsıkı gobıde biz jańa genetıkalyq tekterdi anyqtadyq, - dep túsindirdi Reseı ǵylym akademııasynyń Ekologııa jáne evolıýtsııa máseleleri ınstıtýtynyń (Máskeý) jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Borıs Levın.
Ǵalymdar bul jańalyqty 2021 jyldan 2025 jylǵa deıin Kaspıı teńizi basseıninde usaq túbinde tirshilik etetin gobı balyqtarynyń túrleriniń ártúrliligi men taralýyn zertteý maqsatynda jasalǵan birqatar ekspedıtsııalardyń bóligi retinde ashty. Bul teńiz jáne ózen tirshilik ıeleriniń keıbireýleri qazirgi ýaqytta Edil ózeni men Eýrazııa men Jańa álemdegi birneshe basqa ózender boıymen belsendi túrde taralyp jatqan qaýipti ınvazıvti túrler bolyp sanalady. Bul ǵalymdardy osy balyqtardyń mekendeý ortasy men belsendiligin zertteýge ıtermeledi.
Bul aqparatty alý úshin ǵalymdar Kaspıı teńizi men onyń salalarynan balyq jáne DNQ úlgilerin jınady, COI geniniń qurylymyn zerttedi. Olardyń varıatsııalary omyrtqaly janýarlar túrlerinde aıtarlyqtaı ózgeredi. Bul taldaý kútpegen jerden Kaspıı teńizinde túıme gobıleriniń eki emes, úsh túri bar ekenin jáne onyń basseıninde alty emes, kem degende jeti buqa-tsýtsık bar ekenin kórsetti.
Benthophiloides caspius degen ataýǵa ıe bolǵan jańa balyq túrin ǵalymdar ony jeýge tyrysqan jylanmen birge Qazaqstan jaǵalaýynda ustady. Bul óte sırek kezdesetin túr bolyp shyqty. Óıtkeni qazirgi ýaqytta bıologtar Kaspııdiń osy turǵynyn eki ret ustap, zertteı aldy. Sondaı-aq zertteýshiler bul túrdiń Kaspıı teńizindegi jaqyn týystarynan uzaq ýaqyt boıy bólek damyǵanyn anyqtady. Bul onyń teńiz faýnasynyń spetsıfıkatsııasyndaǵy mańyzdy rólin kórsetedi.
Tsýtsık gobıleriniń jańa túriniń (Proterorhinus scythicus) genomdyq qurylymyn zertteý olardyń Qara teńizdegi túrlerimen baılanysyn kórsetti. Ǵalymdardyń pikirinshe, bul erekshelik shamamen 2,1 mıllıon jyl buryn Qara jáne Kaspıı teńizderiniń arasynda bolǵan ejelgi baılanysty rastaıdy. Osy sebepti zertteýshiler Qara teńiz aımaǵyndaǵy ańyzǵa aınalǵan skıfterdiń atymen tabylǵan túrdi «skıf» dep atady. Osy teńizdegi balyqtardy zertteý evolıýtsııalyq jylnamany jáne mekendeıtin organızmderdiń bıogeografııasyn egjeı-tegjeıli qalpyna keltirýge kómektesedi, dep qorytyndylady ǵalymdar.
Kaspııdiń tartylýy ıtbalyqqa qalaı áser etip jatqanyn jazǵan bolatynbyz.
