Ǵalymdar erlerdegi testosteron tapshylyǵynyń basty sebebin atady
ASTANA. KAZINFORM — Qazaqstandyq ǵalymdar erlerde testosteron deńgeıiniń tómendeýine áser etetin negizgi faktorlardy anyqtady, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń tilshisi.
Qazaqstanda júrgizilgen aýqymdy zertteý Ortalyq Azııadaǵy erlerdiń gormondyq jáne metabolızmdik densaýlyǵy týraly alǵash ret naqty málimet alýǵa múmkindik berdi. Ǵalymdardyń tujyrymynsha, testosteron deńgeıiniń tómendeýine jas ulǵaıýynan góri artyq salmaq pen kómirsý almasýynyń buzylýy kóbirek áser etedi.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq medıtsına ýnıversıtetiniń zertteýshileri bastaǵan ǵylymı top 2025 jylǵy mamyr men qazan aralyǵynda Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń STEPS ulttyq zertteýi aıasynda jınalǵan derekterdi taldaǵan. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń granttyq qarjylandyrýymen júrgizilgen zertteý nátıjeleri BMC Endocrine Disorders halyqaralyq ǵylymı jýrnalynda jarııalandy.
Zertteýge jasy 18-den 69-ǵa deıingi 3 083 er adam qatysqan. Ǵalymdar qandaǵy jalpy testosteron mólsheriniń lıtrine 8 nanomolden tómen bolýyn negizgi kórsetkish retinde alǵan. Bul deńgeı gormon tapshylyǵynyń bıohımııalyq belgilerin anyqtaý úshin qoldanylady.
Zertteý nátıjesinde Qazaqstandaǵy erlerdiń 5,3 paıyzynda testosteron deńgeıi tómen ekeni anyqtalǵan. Bul shamamen árbir 20 er adamnyń birinde kezdesedi.
Jasy, dene salmaǵynyń ındeksi jáne glıkırlengen gemoglobın (HbA1c) deńgeıi eskerilgen 2 959 er adamnyń derekterine júrgizilgen taldaý gormon deńgeıi zat almasý jaǵdaıymen tikeleı baılanysty ekenin kórsetti.
Artyq salmaǵy bar er adamdarda testosteron deńgeıiniń tómen bolý yqtımaldyǵy qalypty salmaqtaǵy erlerge qaraǵanda 2,05 ese joǵary bolǵan. Al gormonnyń ortasha mólsheri 15 paıyzǵa tómen ekeni baıqalǵan. Semizdik kezinde bul yqtımaldyq 4,58 ese artyp, testosteron deńgeıi 24,8 paıyzǵa azaıǵan.
Qandaǵy glıkırlengen gemoglobın kórsetkishi dıabet aldy deńgeıine sáıkes keletin er adamdarda testosteron tapshylyǵynyń yqtımaldyǵy 2,39 ese joǵary bolǵan. Bul topta gormon mólsheri 19 paıyzǵa tómendegen. Al dıabetke tán kórsetkishteri bar erlerde gormon deńgeıiniń tómen bolý yqtımaldyǵy 3,49 ese artyp, testosteron kontsentratsııasy 24,5 paıyzǵa azaıǵan.
Alǵashqy taldaý kezinde jas ta mańyzdy faktor retinde kóringen. Máselen, 60–69 jastaǵy er adamdarda testosteron deńgeıiniń tómen bolý yqtımaldyǵy 18–29 jastaǵylarmen salystyrǵanda 1,84 ese joǵary bolǵan. Alaıda dene salmaǵy men qandaǵy qant deńgeıi eskerilgennen keıin jas kórsetkishiniń statıstıkalyq mańyzy joıylǵan.
Zertteý avtorlarynyń pikirinshe, Qazaqstandaǵy er adamdarda jas ulǵaıǵan saıyn jynystyq gormondardyń tómendeýine egde jastaǵy toptarda semizdik pen qandaǵy qant deńgeıin retteý buzylystarynyń jıi kezdesýi áser etýi múmkin.
Ǵalymdar bul baılanystyń ekijaqty ekenin de atap ótedi, ıaǵnı zat almasýdyń buzylýy testosteron óndirilýin tejese, gormon tapshylyǵy óz kezeginde ınsýlınge tózimdiliktiń artýyna jáne ishki aǵzalar aınalasyna maı jınalýyna yqpal etýi múmkin.
Zertteýshiler qandaǵy testosteron deńgeıiniń lıtrine 8 nanomolden tómen bolýy ózdiginen klınıkalyq gıpogonadızm dıagnozyn qoıýǵa nemese gormondyq em taǵaıyndaýǵa negiz bolmaıtynyn eskertedi. Dıagnozdy rastaý úshin aıqyn klınıkalyq belgilerdi (sharshaý, bulshyqet massasynyń azaıýy, jynystyq qumarlyqtyń tómendeýi), tańerteń qan quramyndaǵy gormon deńgeıin birneshe ret ólsheýdi jáne gıpotalamýs-gıpofız júıesiniń jaǵdaıyn baǵalaý qajet.
Ǵalymdardyń aıtýynsha, zertteý nátıjeleri juqpaly emes aýrýlardyń aldyn alýǵa arnalǵan keshendi baǵdarlamalardyń mańyzyn kórsetedi. Dene salmaǵyn baqylaý jáne dıabetti erte anyqtaý júrek-qan tamyrlary aýrýlarynyń qaýpin azaıtyp qana qoımaı, erlerdiń gormondyq densaýlyǵyn saqtaýǵa da kómektesedi.
Eske salaıyq, buǵan deıin dıabetke qarsy dári-dármek pen medıtsınalyq buıym alǵan naýqastar sany 79 myńǵa artqanyn jazǵanbyz.