Ǵalymdar Darvınniń jyrtqysh ósimdik týraly gıpotezasyn 150 jyldan keıin dáleldedi
ASTANA. KAZINFORM – Qytaı ǵalymdary alǵash ret taý ósimdigi Saxifraga candelabrum jándikterden qorektik zattardy ustap, qorytyp, bólip ala alatynyn rastady. Osylaısha, olar Charlz Darvınniń alǵash ret 1875 jyly usynylǵan gıpotezasyn dáleldedi, dep habarlaıdy TASS aqparat agenttigi.
Zertteý Nature Communications ǵylymı jýrnalynda jarııalandy. Avtorlar Tıbette jáne Qytaıdyń ońtústigindegi taýly aımaqtarda ósetin Saxifraga candelabrum tasjarǵany usaq jándikterdi aýlaý úshin japyraqtary men gúlderindegi jabysqaq túkterdi paıdalanatynyn, sodan keıin arnaıy fermentterdi paıdalanyp jemtigin qorytatynyn anyqtady.
Charlz Darvın osy ósimdiktiń dál osy ereksheligin 150 jyldan astam ýaqyt buryn shamalaǵan edi. Tasjarǵandy zertteı otyryp, olardyń túkteriniń et qorekti ósimdikter atalatyn shyqshópke uqsaıtynyn baıqaǵan. Alaıda ol óz gıpotezasyn dáleldeı almady: júnder tym kishkentaı, al olar bóletin suıyqtyq eksperımentter úshin jetkiliksiz boldy.
Uzaq ýaqytqa sozylǵan ǵylymı pikirtalasty Qytaı Ǵylym akademııasy Botanıkalyq ınstıtýtynyń professory Sýn Han bastaǵan botanıkter toby sheshti. Zertteýshiler 32 ósimdikti tabıǵı ortada baqylap, olardyń janyna beınetaspalar ornatty, sondaı-aq olardyń genomy jáne jabysqaq bólindileriniń hımııalyq quramyn zerttedi.
Gúlder ártúrli jándikterdi tartatyny belgili boldy. Іri jándikter ósimdikti tozańdandyrsa, kishkentaı masalar kóbine túkterge jabysyp, birtindep qorytylady.
Ósimdiktiń shynymen de oljasynan qorektik zattar alyp jatqanyn rastaý úshin ǵalymdar qosymsha tájirıbe júrgizdi. Olar aýyr azot-15 ızotopynyń joǵary deńgeıimen jemis shybyndaryn ósirip, ósimdikterge berdi. Keıingi taldaý jándikterden shyqqan azottyń tasjarǵan tinine engenin, bul qorytylǵan bıomassanyń sińirilýiniń tikeleı dáleli ekenin kórsetti.
Budan basqa, zertteýshiler ósimdiktiń klassıkalyq jyrtqysh ósimdikter – shyqshóptiń as qorytý fermentteriniń jıyntyǵyn óndiretinin anyqtady.
Avtorlardyń pikirinshe, zertteý qorytyndysy jyrtqysh ósimdikterdiń ártúrli túrleri evolıýtsııa barysynda birdeı aýlaý mehanızmin bir-birinen táýelsiz túrde damytyp, qorǵanysh jabysqaq túkterdi jándikterdi aýlaý jáne qorytý úshin tıimdi quralǵa aınaldyrǵanyn kórsetedi.
Kazinform úshin arnaıy TASS seriktes agenttigi usynǵan.
Osyǵan deıin astanalyq oqýshy ósimdikten ekologııalyq qaǵaz jasap, patent alǵanyn habarladyq.
