Ǵalymdar dabyl qaqty: AQSh-ta jastar arasynda tik ishek obyry kúrt ósken
ASTANA.KAZINFORM — AQSh-ta jastar arasynda tik ishek qaterli isiginen bolatyn ólim-jitim kúrt ósip jatyr. Bul alańdatarlyq úrdis ǵalymdardy tyǵyryqqa tirep otyr, sebebi mıllenıaldardyń nege bul dertke jıi shaldyǵyp, odan kóz jumatynyn túsindirý qıynǵa soǵyp otyr. Bul týraly BELTA jazdy.
Sońǵy zertteýdiń jetekshi avtory, Mıtılı Menon Patıııl aıtýynsha, tik ishek qaterli isiginiń jıiligi toq ishek obyryna qaraǵanda eki-úsh ese jyldam ósip keledi. Eger bul úrdis jalǵassa, 2035 jylǵa qaraı tik ishek qaterli isiginen bolatyn ólim sany AQSh-ta 50 jasqa deıingi adamdar arasyndaǵy negizgi ólim sebepteriniń biri sanalatyn toq ishek obyrynan da asyp túsýi múmkin.
AQSh onkologııa qoǵamdyq birlestiginiń derekterine sáıkes, 2026 jyly toq ishek qaterli isiginiń 158 850 jańa jaǵdaıy tirkeledi dep kútiledi. Shamamen 55 230 adam osy dertten kóz jumady, onyń úshten biri 65 jasqa tolmaǵandar.
Jańa zertteý nátıjeleri jas adamdar arasynda kolorektaldy qaterli isik kórsetkishiniń artýy negizinen tik ishek obyrynyń kóbeıýimen baılanysty ekenin rastaıdy. 1990-jyldardyń sońynan beri 50 jasqa deıingi adamdar arasynda bul dert jyl saıyn shamamen 3%-ǵa ósip keledi.
Zertteý barysynda 1999–2023 jyldar aralyǵyndaǵy 20–44 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń ólim kórsetkishteri taldanǵan. Jalpy toq ishek obyrynan bolatyn ólim-jitim artqanymen, eń úlken ósim dál tik ishek qaterli isiginde baıqalǵan — kórsetkish shamamen úsh esege deıin ulǵaıǵan.
Ǵalymdar 30–40 jas aralyǵynda bul dertke shaldyqqan adamdar arasyndaǵy ortaq sebepterdi anyqtaýǵa tyrysýda. Alaıda naqty sebep áli belgisiz. Kóp jaǵdaıda aýrý tuqym qýalamaıdy. Mamandardyń boljamynsha, bul ishek mıkrobıomynyń buzylýymen baılanysty bolýy múmkin. Mysaly, bala kezden tátti sýsyndardy shamadan tys tutyný áser etýi yqtımal.
Sonymen qatar, kóptegen jas naýqastarda dástúrli «qaýip faktorlarynyń» bolmaýy zertteýshilerdi erekshe alańdatyp otyr.
Buǵan deıin Belarýs ǵalymdary qaterli isikti emdeýdiń jańa tásilin usynǵanyn jazdyq.
