Ǵalymdar asa qatty sýyqqa arnalǵan metaldardy jasaýdyń jańa qaǵıdasyn ashty
ASTANA. KAZINFORM — Halyqaralyq ǵalymdar toby nıobıı jáne tıtannyń eki qorytpasynyń -253°C temperatýrada da nelikten synǵysh bolmaıtynyn anyqtady, dep habarlaıdy Kazinform Oksford ýnıversıtetine silteme jasap.
Bul jańalyq energetıka, kólik jáne aeroǵarysh salalaryna arnalǵan metaldardy jasaýǵa kómektese alady.
Zertteý nátıjeleri Nature jýrnalynda jarııalandy. Qatty aıazda kóptegen metall berik bolady, biraq maıysý jáne sozylý qabiletin joǵaltady. Osyǵan baılanysty jyly ortada zııansyz bolyp kóringen usaq jaryqtyń ózi sýyqta tez ulǵaıyp, metaldyń buzylýyna ákep soǵýy múmkin. Temir, volfram jáne hrom sııaqty belgili bir krıstaldyq qurylymy bar metaldar buǵan ásirese sezimtal keledi.
Zerttelgen qorytpalar kerisinshe, sozylǵysh qabiletin saqtaǵan, tipti -253°C temperatýrada da ǵalymdar eshqandaı synǵyshtyqty baıqamady. Sýyqta metall deformatsııasynyń ádettegi mehanızmi isten shyqqan kezde, bul qorytpalarda rezervtegi mehanızm iske qosylatyny belgili boldy. Metall óziniń ishki qurylymyn qaıta qurady jáne jarylýdyń ornyna deformatsııanyń jańa jolyn tabady. Avtorlar muny qala ishindegi joldar bitelip qalǵan kezde ashylatyn aınalma joldarǵa uqsatady.
Ǵalymdardyń pikirinshe, bul mehanızmdi túsiný óte sýyq jaǵdaılarda paıdalanýǵa arnalǵan metaldardy jasaýdyń jańa strategııasyn beredi.
— Biz bul qorytpalardyń 20 K temperatýrada da zaqymdanýǵa erekshe tózimdiligin saqtaıtynyna tań qaldyq. Mundaı materıaldar jumys kezinde óte joǵary jáne óte tómen temperatýralarǵa ushyraıtyn komponentter úshin óte paıdaly bolýy múmkin, — dep atap ótti Oksford ýnıversıtetiniń ınjenerlik ǵylymdar kafedrasynyń professory Dong Lıý.
Zertteýdiń jetekshi avtory, qazir Kembrıdj ýnıversıtetiniń professory Devıd Kýk osy zertteýdi Berklıdegi Kalıfornııa ýnıversıtetinde júrgizgen. Onyń aıtýynsha, bul zertteýlerdiń nátıjeleri bizge ekstremaldy temperatýrada da ıkemdi bolyp qalýdyń jolyn avtomatty túrde tabatyn ishki metall qurylymyn jasaýǵa múmkindik beredi dep sanaıdy.
Eksperıment úshin ǵalymdar úlgilerdi gelıımen -253°C deıin salqyndatyp, synaq mashınasynda sozyp, olardyń kótere alatyn júktemesin ólshedi. Sodan keıin metall elektrondy mıkroskoptarmen jáne kompıýterlik modeldeý arqyly zertteldi. Synaqtar Oksfordshırdegi ISIS neıtron jáne mıýon zertteý ortalyǵynda júrgizildi.
Zertteýdi Oksford ýnıversıtetiniń, Berklıdegi Kalıfornııa ýnıversıtetiniń, Berklıdegi Loýrens atyndaǵy ulttyq zerthananyń jáne Ulybrıtanııa, AQSh jáne Sıngapýrdaǵy basqa da zertteý ortalyqtarynyń ǵalymdary júrgizdi.
Eske sala keteıik, Qazaqstan belgııalyq ǵalymdarmen birlesip jartylaı ótkizgish jasaýdy josparlap otyr.
