Ǵalymdar altynnyń nege qaraımaıtynyn anyqtady

Ǵalymdardyń zertteýi Physical Review Letters baslymynda jaryq kórgen.

Buǵan deıin altynnyń qaraımaýy onyń ottegimen álsiz árekettesýine baılanysty dep eseptelip kelgen. Alaıda jańa zertteý metall betindegi atomdardyń ózdiginen qaıta ornalasyp, totyǵý yqtımaldyǵyn kúrt tómendetetin erekshe qorǵanys qabatyn túzetinin kórsetti.

Ǵalymdardyń aıtýynsha, atomdardyń mundaı qaıta qurylýy altynnyń ottegimen reaktsııaǵa túsýin mıllıardtaǵan, tipti trıllıondaǵan ese azaıtady. Dál osy mehanızm altyn buıymdardyń ondaǵan, tipti júzdegen jyl boıy bastapqy qalpyn saqtap turýyna múmkindik beredi.

Zertteýshiler altyn betinde atomdar men elektrondardyń qalaı áreket etetinin modeldep, ottegi molekýlalarynyń altyn betiniń eń kóp taralǵan eki túrimen ózara áserin zerttegen. Nátıjesinde, eger atomdar qaıta qurylmasa, ottegi metalmen áldeqaıda ońaı reaktsııaǵa túsetini anyqtalǵan.

— Kópshilik altynnyń qaraımaıtynyn onyń ottegimen álsiz árekettesýinen dep oılaıtyn. Biz altyn betiniń eń keń taralǵan eki túrinde atomdardyń qaıta ornalasýy metaldy totyǵýǵa áldeqaıda tózimdi etetinin dáleldedik, — dedi Týleın ýnıversıteti hımııalyq ınjenerııa kafedrasynyń dotsenti Mettıý Montemor.

Ǵalymdardyń pikirinshe, zertteý nátıjeleri tek irgeli ǵylym úshin ǵana emes, ónerkásip úshin de paıdaly bolýy múmkin. Qazirgi tańda altyn katalızatorlary birqatar hımııalyq protsesterde, sonyń ishinde plastmassa óndirisinde qoldanylatyn vınılatsetat óndirýde, sondaı-aq avtokólik shyǵaryndylaryndaǵy kómirtek totyǵyn tazartý jáne propılen oksıdin alý tehnologııalarynda paıdalanylady.

Zertteý avtorlary altyn betiniń qurylymyn basqarý basqa metaldardy qospaı-aq nemese nanobólshekter qoldanbaı-aq katalızatorlardyń tıimdiligin arttyrýdyń jańa tásiline aınalýy múmkin dep esepteıdi.

Aıta keteıik, qazaqstandyq zertteýshiler altyn quramdy totyqqan jáne sýlfıdti kenderge arnalǵan eki ınnovatsııalyq tehnologııalyq tásil usyndy.