Ǵalymdar Almatynyń aýasynda qandaı zııandy zattar bar ekenin anyqtady

Zertteýdi qazaqstandyq jáne halyqaralyq ǵalymdar toby júrgizgen. Aýa synamasy 2022 jyldyń tamyz aıy men 2023 jyldyń shildesi aralyǵynda alyndy. Onyń nátıjesimen Almaty Air Initiative bólisti.

Qor málimetinshe, aýa lastanýynyń jartysynan kóbi (54%) janý protsesterine, sonyń ishinde jylý elektr ortalyqtarynyń (JEO) shyǵaryndylaryna, jeke turǵyn-úı sektorynda jaǵylǵan otynǵa jáne atmosferada túziletin qosalqy aerozoldarǵa baılanysty. Zertteýdiń negizgi qorytyndylary:

- Kómir men bıomassany jaǵý — lastanýdyń úshten bir bóligin (34%) quraıdy. Onyń ishine JEO men qazandyqtar jumysy (18%) jáne jeke turǵyn úılerdi jylytý (16%) kiredi. Ǵalymdardyń aıtýynsha, qysta aýanyń durys aralaspaýynan kómir men otyn jaǵý qala turǵyndarynyń densaýlyǵyna orasan zor zııan keltiredi.

- Aýa lastaıtyn elementterdiń jınalýynyń áseri — 20%. Almatynyń geografııalyq erekshelikterine (ornalasýy) baılanysty lastaǵysh zattar taralmaı, aýada jınalyp, hımııalyq reaktsııaǵa túsip, aýanyń ýyttylyǵyn arttyrady.

- Joldaǵy shań – 32%. Qaladaǵy kólik qozǵalysyna, qurylys jáne ózge de jumystarǵa baılanysty shań únemi aýada turady. Onyń negizgi kózderi – magıstraldy kósheler (Ál-Farabı dańǵyly, Shyǵys aınalma jol, t.b.). Kólik aǵyny usaq bólshekterdi únemi aýaǵa kóterip turady. Zertteý negizinen ókpege túsetin qaýipti bólshekter – úıkelgen asfalt pen rezeńkeniń tozańdary ekenin kórsetken.

Avtokólikter shyǵaratyn gazdar – 14%. Qozǵaltqyshta janarmaıdyń janýynan bolatyn shyǵaryndylar da aýany lastaıdy.

- Almatydaǵy qara tútin – aýany lastaıtyn ártúrli faktorlardyń birigýinen týyndaıdy. Sondyqtan sheshim júıeli sıpatta bolýy kerek. Kómir jaǵýdy azaıtý, shańdy basý, sondaı-aq baqylaý men ınfraqurylymdy damytý arqyly kólik shyǵaryndylaryn qadaǵalaý syndy sharalar qabyldaý qajet, – dedi Almaty Air Initiative qorynyń basshysy Juldyz Sáýlebekova.

Eske salaıyq, buǵan deıin Almatydaǵy jylý elektr ortalyqtary qashan gazǵa aýysatynyn jazǵanbyz.