Gaagada Halyqaralyq Energetıkalyq Hartııaǵa qol qoıyldy
ASTANA. QazAqparat - 20-21 mamyrda Gaagada (Nıderlandy koroldigi) Mınıstrlik konferentsııasy barysynda Halyqaralyq Energetıkalyq Hartııaǵa qol qoıyldy. Osy Mınıstrlik konferentsııasy tarıhı eleýli kezeń bolyp otyr. Buryn Eýropalyq Energetıkalyq Hartııa dep atalǵan bul qujat 20 jyldan keıin jańartyldy.
Bul týraly «KAZENERGY» Qazaqstan munaı-gaz jáne energetıkalyq uıymdar kesheni» zańdy tulǵalar birlestiginiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Atalǵan Konferentsııaǵa 1991 jyly Energetıkalyq Hartııaǵa qol qoıǵan elderdiń barlyǵy jáne baqylaýshy elder qatysty. Qazaqstan Respýblıkasynyń delegatsııasyn QR Energetıka vıtse-mınıstri U.S.Qarabalın basqaryp bardy.
Qazirgi kezeńdegi geosaıası jaǵdaıdyń iri ózgeristerin, Taıaý Shyǵys, Qytaı jáne basqa da elderdiń Energetıkalyq Hartııaǵa qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp, Halyqaralyq Energetıkalyq Hartııany qabyldaý qajettiligi týyndady. (Buryn bul qujat Eýropalyq Energetıkalyq Hartııa (EEH) dep atalǵanyn eske salamyz).
HEH-ke qol qoıý jónindegi kelissózderge 80-ge jýyq memleket, sonyń ishinde Eýropalyq Energetıkalyq Hartııanyń 64 qatysýshy eli qatysty. Jańa qujat jahandyq energetıkalyq máselelerdi retteýde memleketaralyq kelisimderdiń qoldanylý shekarasyn keńeıtýge múmkindik beredi. Joǵary deńgeıli tulǵalardyń sóılegen sózderi asa mańyzdy oqıǵa boldy, barlyq qatysýshy elderdiń delegatsııa basshylary sóz sóıledi. Árbir sóz sóılegen tulǵa ózgerister kezeńi týǵanyn atap ótti. Sol sebepti Halyqaralyq Energetıkalyq Hartııany qabyldaý asa mańyzdy shara ekeni anyq.
Nıderlandy Syrtqy saýda, damý jáne yntymaqtastyq mınıstri E.P. Lılıan Ploýmenniń tóraǵalyq etýimen joǵary deńgeıli bıznes-shara ótti. Kezdesýde «KAZENERGY» qaýymdastyǵynyń Tóraǵasy, Energetıkalyq Hartııa Bas Hatshysynyń arnaıy ókili Jambolat Sársenov «Energetıkany ınvestıtsııalaý» taqyrybynda baıandama jasady.
Sondaı-aq, qatysýshylar jasyl ekonomıkany ınvestıtsııalaý, úkimetterdiń, halyqaralyq organdardyń jáne kompanııalardyń JEK damytýdaǵy róli, energetıkalyq ınnovatsııalar máseleleri qaraldy.
Jahandanýdyń ósýi, memleketterdiń energetıkalyq sektordaǵy ózara baılanysy, ınvestıtsııalyq daýlardy sheshý mehanızmderin jetildirý, sotqa deıingi retteý mehanızmderin engizý Energetıkalyq Hartııanyń Gaagalyq zań forýmynyń sońǵy kúnderde talqylanǵan taqyryby boldy.
Munaı-gaz salasyndaǵy ózara tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda Uzaqbaı Qarabalın AQSh, Vengrııa, Grýzııa, Túrkııa, KHR jáne basqa da elderden kelgen áriptesterimen Nıderlandy sapary sheńberinde kezdesýler ótkizdi. Sondaı-aq, tájirıbe almasý úshin qazaqstandyq delegatsııa munaı óndirý, barlaý, óńdeý jáne munaı ónimderin ótkizý salasyndaǵy tehnıkalyq qyzmetter men tehnologııalyq quraldardy usynatyn Reısveıktegi Shell Project Technology and Engineering kompanııasyna baryp qaıtty.
Aıta keteıik, Energetıkalyq Hartııaǵa 1991 jyly qol qoıyldy. Alǵashqyda bul uıym Batys jáne Shyǵys Eýropa arasyndaǵy energetıkalyq árekettestik mehanızmi retinde qurylǵan bolatyn. 1994 jyly Energetıkalyq Hartııaǵa Shartqa jáne Energetıkalyq tıimdilik jáne tıisti ekologııalyq aspektiler máseleleri jónindegi hattamaǵa qol qoıyldy. Bul qujattyń energetıkadaǵy saıası baılanystardy nyǵaıtýǵa úndeıtin Hartııadan aıyrmashylyǵy zańdy túrde mindetti kópjaqty kelisim bolyp tabylady. Energetıkalyq Hartııaǵa Shart energetıka salasyndaǵy ınvestıtsııalar men saýda-sattyqqa baılanysty táýekelderdi boldyrmaý úshin barlyq qatysýshy úkimetter oryndaýǵa mindetti bolatyn birtutas qaǵıdalar qurýǵa múmkindik beredi. Jyldar óte kele Hartııa Eýrazııa elderin qamtı otyryp, óziniń geografııasyn ózgertti.
Qazaqstan Respýblıkasy EHSh-ǵa Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń (18.10.1995 j.) Jarlyǵymen qol qoıdy jáne bekitti.
1994 jyly qol qoıylǵan jáne 1998 jyly kúshine engen Energetıkalyq Hartııaǵa Shart (EHSh) - energetıkalyq sektor úshin arnaıy ázirlengen halyqaralyq erejelerdiń jalǵyz jınaǵy.
Halyqaralyq Energetıkalyq Hartııa (MEH) halyqaralyq yntymaqtastyqtyń jalpy qaǵıdalaryn jáne energetıka salasyndaǵy negizgi baǵyttardy retteıtin saıası deklaratsııa bolyp tabylady. Atap aıtqanda: qorshaǵan ortany qorǵaýdy qosa alǵanda, energetıkalyq tıimdilik, kómirsýtekti barlaý, óndirý, tasymaldaý jáne paıdalaný, munaı óńdeıtin zaýyttardy jańartý; gaz qubyrly júıelerdi biriktirý jáne gazdy joǵary qysymdy qubyrlarmen tasymaldaý; osy sektordaǵy qaýipsizdikti arttyrýdy qosa alǵanda, ıadrolyq otynnyń barlyq aspektileri; elektr stantsııalaryn jańartý, energııa júıelerin biriktirý jáne elektr energııasyn joǵary kerneýli toraptarmen taratý; biriktirilgen óńirlik energetıkalyq naryqty damytý; «taza» kómir» tehnologııasyn qosa alǵanda, kómir tsıklynyń barlyq aspektileri; jańarmaly energııa kózderin ıgerý; turaqty energetıkaǵa qol jetimdilik jáne basqalary.
