FÝTBOL: Álemniń úzdik birinshiligi qaısy? - BAQ
ASTANA. 14 sáýir. QazAqparat - Qaı eldiń fýtbol birinshiligi úzdik degen suraq jankúıerler men mamandardy árkez qyzylkeńirdek daýǵa qaldyryp jatady. Degenmen qazir sapany anyqtaýdyń túrli joldary bar. Solardyń biri - daýys berý. Biraq onyń nátıjeleri kóp jaǵdaıda shynaıy eseptele bermeıdi. Fýtbol tarıhy jáne statıstıkasy halyqaralyq federatsııasy (IFFHS) qyzmet etedi. Bul uıymnyń júrgizgen zertteýleri de synǵa ushyrap jatady. Máselen, atalǵan federatsııa ótken jyly ulttyq birinshilikterdiń reıtıngin jarııalap, keıbireýlerdiń qıtyǵyna tıip aldy, dep jazady «Aıqyn» gazeti.
Ásirese, ózderiniń ishki chempıonattaryn 19-orynnan kórgen reseılikterdiń halyqaralyq uıymǵa degen ókpeleri qara qazandaı boldy. Osyǵan baılanysty málimdeme jasaǵan reseılik fýtbol basshylarynyń biri Sergeı Chelban óz elderiniń ishki birinshiligi tek Ispanııa, Anglııa, Germanııa, Italııa, Frantsııa jáne Brazılııa chempıonattaryna ǵana jol beretinin tilge tıek etti. Ol: «Televızııalyq reıtıng jáne ózge de kórsetkishter boıynsha biz eýropalyq aldyńǵy qatarly bes-alty birinshiliktiń qataryna kiremiz. Iá, Ońtústik Amerıkada óte kúshti birinshilikter bar. Klýbtyq deńgeıdegi sońǵy álem chempıonatynyń fınalyn eske túsireıikshi, onda «Korıntıans» Londonnyń «Chelsıin» jeńgen bolatyn. Al ońtústikamerıkalyq ózge birinshilikterge kelsek, Reseıdiki olardyń birde-bireýinen kem túspeıdi. Reseı premer-lıgasyndaǵy soǵylǵan goldardyń sanyn aldyńǵy qatarly eýropalyq birinshilikterdegimen salystyrsaq ta jetkilikti. Sondaı-aq alańdardyń sapasy men oıyndardy tamashalaýǵa jınalatyn jankúıerlerdiń qataryna da nazar aýdarýǵa bolady» deıdi. Taǵy bir reseılik maman, «Alanııa» komandasynyń prezıdenti jáne bas bapkeri Valerıı Gazzaev ta halyqaralyq uıymnyń reıtıngin synǵa alǵan bolatyn: «Rasy kerek, 19- saty - bizdiń mamandardyń mejesi emes. Meniń oıymsha, reseılik doda álemniń úzdik bestiginiń qataryna umtylýǵa tıis. IFFHS-tiń reıtıngin biz ǵana emes, ózge de eldiń mamandary jıi synap jatady».
Qalaı bolǵanda da, bul qarsy pikirler Fýtbol tarıhy men statıstıkasy halyqaralyq federatsııasynyń jumysyna kedergi bola almaıdy. Qaıta jyl ótken saıyn osy uıymnyń derekteri jankúıerler men mamandardyń kóńiline jaǵyp, resmı málimet sııaqty qabyldanýda. 2012 jyldyń qorytyndysy boıynsha, IFFHS Ispanııanyń Prımerasyn álemniń úzdik, chempıonaty dep tanyǵan edi. Rasymen de, dál qazir ıspandyq dodanyń asyǵy alshysynan túsip tur. Bul eldiń birinshiligi úsh jyl qatarynan tizimniń basynda tur. «Barselona» men «Real» ǵana emes, ózge de ıspan komandalarynyń eýropalyq deńgeıdegi jarystarda sátti óner kórsetip júrgenin moıyndaýǵa tıispiz. Qazirgi ýaqyttaǵy álemniń eń úzdik fýtbolshylarynyń basym kópshiligi de ıspan topyraǵynda dop teýip júr. Bir ǵana Lıonel Messı men Krıshtıaný Ronaldýdyń osy eldiń dodasynda ekenin mysal etsek jetkilikti.
Ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha, úzdikter tiziminiń 2-satysyna Brazılııa chempıonaty kóterilgen bolatyn. Iá, bul eldiń birinshiligine nazar salyp júrgender de az emes. Úzdik úshtikti bul joly Germanııanyń Býndeslıgasy túıindegen edi. 4-orynǵa Italııa birinshiligi jaıǵassa, jyldan-jylǵa quldyrap kele jatqan Anglııanyń premer-lıgasy 5-satydan asa almady. 2007-2009 jyldardyń aralyǵynda APL 1-satyny eshkimge bermegen bolatyn. Fýtbol aýylyndaǵy bedeldi basylymdardyń biri «El Mundo» sarapshysy Vıktor Kolmenarhonyń pikirine qulaq asyp kórsek: «La-Lıga Eýropadaǵy eń úzdik eki komandaǵa («Barselona», Real») ıe. Biraq soǵan qaramastan ıspandyq lıgany álemniń úzdigi dep tanýǵa asyqpaýymyz kerek. Myqty komandalar men álsiz klýbtardyń arasyndaǵy bıýdjettik alshaqtyq bul eldiń birinshiligin súreńsiz etedi. Máselen, «Barselona» 17 kezdesýdiń 16-synda jeńiske jetedi, bul statıstıka júrgizetinderge qyzyq, jankúıerlerdiń delebesin qozdyra almaıdy. Sol sııaqty ıspanııalyq komandalardyń jalpy alǵanda deńgeıi aǵylshyndarmen salystyrǵanda óte tómen».
Degenmen sońǵy 12 jyldaǵy álemdik reıtıngtiń kórsetkishi boıynsha, Anglııa chempıonaty top bastap keledi. Onyń kórsetkishi - 13,627,0. Odan keıingi satyda Ispanııa birinshiligi tur - upaı sany - 13,597.0. Italııa men Brazılııa chempıonattary sáıkesinshe, 3 jáne 4-satylarǵa jaıǵasty. 5- orynda Germanııa eliniń ishki birinshiligi tur. Burynǵy odaqtas elderdiń ishinde Ýkraınanyń chempıonaty alda keledi. Ol - 7,023,0 upaımen 16-orynǵa ornalasty. Reseı chempıonaty eki saty tómenge oıysty, upaı sany - 6,953,5. Bul tizimde, árıne, Qazaqstan chempıonaty da bar. Bizdiń eldiń premer-lıgasy tup-týra 100-orynǵa jaıǵasty. Ózbek eliniń ishki birinshiligi 60-satyda keledi.
