Frantsııadaǵy oqýshylar kótergen másele nege saıası sıpat aldy

Bul oqıǵalar Frantsııada 2027 jyly ótetin prezıdent saılaýy qarsańynda bolyp jatyr. Sondyqtan mekteptegi máseleler birtindep saıası sıpat ala bastady. Oqýshylardyń narazylyǵyna ne sebep boldy? Frantsııanyń bilim berý júıesinde qandaı túıtkilder bar? Jastardyń talaby eldegi saıası jaǵdaıǵa qalaı áser etýi múmkin? Osy syqyldy saýaldarǵa jaýap izdep kóreıik.

Narazylyq neden bastaldy

Narazylyq 17 qyrkúıekte Parıj mańyndaǵy Kreteı qalasynda ornalasqan Saint-Exupéry lıtseıinen bastaldy. Oqýshylar bilim alý jaǵdaıy men sabaq kestesine kóńili tolmaıtynyn bildirdi. Keıinnen Frantsııanyń ózge qalalaryna da tarap ketti. Le Monde basylymynyń málimetinshe, 1 qazanǵa qaraı narazylyq myńnan astam lıtseıdi qamtyǵan. Bul — eldegi lıtseılerdiń shamamen tórtten biri.
Oqýshylardyń basty shaǵymy — muǵalimderdiń jetispeýi, sabaq kestesiniń aýyrlyǵy, mektep ǵımarattarynyń eskirýi jáne ýnıversıtetke túsý kezindegi qıyndyqtar. Ásirese oqý kúniniń uzaqtyǵy kópshiliktiń narazylyǵyn týǵyzǵan. Frantsııanyń keı lıtseılerinde sabaq tańǵy segizde bastalyp, keshki altyǵa deıin sozylady. Oqýshylar mundaı kestemen demalýǵa, úı tapsyrmasyn oryndaýǵa ýaqyt qalmaıtynyn aıtyp otyr.

Associated Press agenttigine suhbat bergen parıjdik oqýshy Janna Taharıdiń aıtýynsha, eresekter balalardan kúni boıy mektepte otyrýdy talap etedi, biraq munyń olardyń psıhologııalyq jaǵdaıyna qalaı áser etetinin eskere bermeıdi. Atalǵan agenttiktiń málimetinshe, 6 qazanda Frantsııa boıynsha ótken demonstratsııalarǵa 266 myńnan astam adam qatysqan. Onyń shamamen 56 myńy Parıjde kóshege shyqty.
Aktsııalar Parıj, Lıll, Marsel, Strasbýrg, Nant jáne basqa qalalarda ótti. Keıbir oqý oryndarynyń jumysy toqtap, demonstranttar men polıtsııa arasynda qaqtyǵystar boldy. Bir kúnniń ishinde 500-ge jýyq adam ustaldy.

Narazylyq qalaı búkil elge tarap ketti

Narazylyqtyń keńeıýine oqýshylar uıymdarynyń birlesip áreket etýi de yqpal etti. 5 qazanda birneshe stýdenttik jáne oqýshylar birlestigi jastardyń jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan on shuǵyl sharany usyndy.

Biraq tolqýdyń kúsheıýine tek bilim berý máseleleri sebep bolǵan joq. Polıtsııanyń demonstranttarǵa qarsy áreketi de qoǵamda úlken pikirtalas týǵyzdy. Qazan aıynyń basynda Lans qalasynda 15 jastaǵy jasóspirim polıtsııa qoldanǵan granatadan aýyr jaraqat aldy. Bul oqıǵadan keıin quqyq qorǵaý organdarynyń áreketine qatysty syn kúsheıdi.

Muǵalimder men ata-analardyń bir bóligi oqýshylardy qoldaý úshin ǵana emes, olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda da aktsııalarǵa qatysa bastady. Osylaısha, Frantsııa úkimetiniń aldynda birden eki másele turdy. Birinshisi — mektep oqýshylarynyń talaptaryna jaýap berý. Ekinshisi — narazylyq kezinde polıtsııanyń kúsh qoldanýyna baılanysty týyndaǵan suraqtarǵa túsinikteme berý.
Bastapqyda bilim berý salasyna qatysty bolǵan máseleniń saıası sıpat alýyna osy jaǵdaılar da áser etip otyr.

Úkimet oqýshylardyń talaptaryn oryndaı ma

Sarapshylardyń sózinshe, Frantsııadaǵy narazylyq eldiń bıýdjetine túsetin salmaq kúsheıgen kezeńge tuspa-tus keldi. Úkimet memlekettik shyǵyndardy qysqartýǵa tyrysyp jatqanda, oqýshylar men muǵalimder bilim salasyna kóbirek qarjy bólýdi talap etip otyr.
Reuters agenttiginiń 3 qazandaǵy málimetinshe, 2027 jylǵa arnalǵan bıýdjet jobasynda bilim berý shyǵyndaryn 1,7 paıyzǵa arttyrý kózdelgen. Biraq bul boljanǵan ınflıatsııa deńgeıinen tómen. Osylaısha, bıýdjetten bólinetin qarjy kólemi artqanymen, ınflıatsııany eskergende onyń naqty quny tómendeýi múmkin.

Bul ásirese áleýmettik jaǵdaıy tómen aýdandardaǵy mektepter úshin mańyzdy. Mysaly, Parıjdiń soltústik-shyǵysynda ornalasqan Sen-Sen-Denı departamentinde oqýshylar mektep ǵımarattarynyń tozǵanyna, synyptardyń tolyp ketkenine jáne muǵalimderdiń jetispeıtinine shaǵymdanady.

Sarapshylar mundaı jaǵdaıda barlyq mektepke birdeı qarjy bólý jetkiliksiz bolýy múmkin ekenin aıtady. Óıtkeni keı oqý oryndaryna ǵımaratty jóndeý qajet bolsa, basqalaryna qosymsha muǵalim kerek.

Frantsııanyń bilim mınıstri Edýar Jeffre jaǵdaıdyń kúrdeli ekenin moıyndaǵanymen, narazylyq kezindegi tártipsizdikterdi de synǵa aldy. Al premer-mınıstr Sebasten Lekornıý oqýshylardyń negizgi talaptaryn qarastyrýǵa daıyn ekenin bildirdi. Úkimet muǵalimderdi almastyrý tártibin jaqsartý, oqý kúniniń uzaqtyǵyn qaıta qaraý, túski úzilisti kóbeıtý jáne mektep ǵımarattaryn jóndeý máselelerin zerdelemek.

Alǵashqy usynystar qazan aıynyń sońyna deıin ázirlenýi tıis. Degenmen bul sharalardyń qanshalyqty júzege asatyny ázirge belgisiz. Sebebi oqýshylardyń talaptaryn oryndaý qosymsha qarajatty qajet etýi múmkin, al úkimet bıýdjet shyǵyndaryn shekteýge májbúr.

Prezıdent saılaýyna áser etýi múmkin be

Sarapshylar Frantsııadaǵy qazirgi oqıǵalardyń saıası mańyzyn 2027 jylǵy prezıdent saılaýymen de baılanystyrady. Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, Emmanıýel Makron úshinshi ret qatarynan prezıdenttikke túse almaıdy. Sondyqtan aldaǵy saılaý eldiń saıası baǵytyn aıqyndaıtyn mańyzdy kezeń bolmaq.

Osy ýaqytta bilim berý, halyqtyń turmys jaǵdaıy, memlekettik shyǵyndar men qoǵamdyq qaýipsizdik máseleleri saıası partııalardyń nazarynda tur. Mektep oqýshylarynyń narazylyǵy da osy pikirtalastyń bir bóligine aınaldy.

Máselen, solshyl «Baǵynbaıtyn Frantsııa» qozǵalysynyń jetekshisi Jan-Lıýk Melanshon polıtsııanyń demonstranttarǵa qarsy áreketin synǵa aldy. Al bılik ókilderi radıkaldy solshyldardy oqýshylardyń narazylyǵyn saıası maqsatta paıdalanýǵa tyrysty dep aıyptady. Ońshyl saıası kúshter, kerisinshe, qoǵamdyq tártip pen qaýipsizdik máselesine kóbirek nazar aýdaryp otyr. Osylaısha, bir narazylyqtyń ózine saıası kúshter ártúrli baǵa berýde. Bir tarap úshin basty másele — jastardyń sapaly bilim alý quqyǵy bolsa, ekinshi tarap úshin qoǵamdyq tártip pen zańnyń saqtalýy mańyzdy.

Biraq sarapshylar jastardyń narazylyǵyn tek saıası partııalardyń kúresimen túsindirý de durys emes ekenin aıtady. Máselen, Le Monde basylymyna pikir bildirgen áleýmettik qozǵalystar tarıhshysy Stefan Sıronyń aıtýynsha, qazirgi jastardy mekteptegi jaǵdaıdan bólek, bolashaqqa qatysty kóptegen másele alańdatady. Olardyń qatarynda ekonomıkalyq ósimniń baıaýlaýy, klımattyń ózgerýi, jasandy ıntellektiniń eńbek naryǵyna yqpaly, halyqaralyq qaqtyǵystar jáne eldiń saıası bolashaǵyna qatysty belgisizdik bar.

Bul máseleler bir-birimen baılanysty. Mektep bitiretin jasóspirim úshin sapaly bilim alý — bolashaqta jaqsy jumys tabýdyń mańyzdy sharttarynyń biri. Al bilim berý júıesine senim azaısa, onyń erteńgi kúnge degen senimi de álsireýi múmkin. Sondyqtan mekteptegi máseleler jastardyń memleketke jáne saıası ınstıtýttarǵa degen kózqarasyna da áser etedi.

Narazylyq nemen aıaqtalýy múmkin

Qazan aıynyń alǵashqy aptasynda Frantsııa úkimeti jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa baǵyttalǵan birneshe qadam jasady. Premer-mınıstr oqýshylardyń talaptary boıynsha usynystar daıyndaýdy tapsyrdy. Sonymen qatar 7 qazanda bılik demonstratsııalar kezinde polıtsııa qoldanatyn keıbir granatalardy paıdalanýdy ýaqytsha toqtatty.

Reuters málimetinshe, polıtsııa áreketine qatysty 18 oqıǵa boıynsha tergeý bastalǵan.

Bilim mınıstri Edýar Jeffreniń aıtýynsha, narazylyq pen tártipsizdikter kezinde 24 oqý orny aıtarlyqtaı zaqymdanǵan, ıaǵnı órtke oranǵan. Endi shamamen 30 myń oqýshy qashyqtan bilim alady. Onyń málimetinshe, ǵımarattardy qalpyna keltirýge 22–34 mıllıon dollar qajet bolýy múmkin.

Qoǵamnyń narazylyqqa kózqarasy da birkelki emes. Reuters keltirgen Elable saýalnama nátıjesine sáıkes, respondentterdiń 72 paıyzy oqýshylardyń talaptaryn qoldaǵan. Biraq olardyń 55 paıyzy narazylyq aktsııalaryn toqtatý kerek dep esepteıdi. Bul derekter frantsýz qoǵamyndaǵy qaıshylyqty kórsetedi. Azamattardyń bir bóligi mekteptegi máselelerdi sheshý qajettigin moıyndaǵanymen, sherýlerdiń tártipsizdikke ulasqanyn qalamaıdy. Endi bári úkimet qabyldaıtyn sharalardyń oqýshylar talabyna qanshalyqty jaýap beretinine baılanysty.

Frantsııadaǵy jaǵdaı Eýropanyń basqa elderindegi bilim berý máselelerine de áser etip jatyr. Máselen, 7 qazanda Belgııanyń Lej qalasynda júzdegen stýdent oqý shyǵyndarynyń ósýine jáne aýdıtorııalardyń tolyp ketýine qarsy narazylyq bildirdi. Bul bilim sapasy men qoljetimdiligin qamtamasyz etý máselesi tek Frantsııaǵa ǵana tán emes ekenin kórsetip otyr. Degenmen Frantsııadaǵy jaǵdaıdyń óz ereksheligi bar. Munda mektep oqýshylarynyń talaptary prezıdent saılaýy aldyndaǵy saıası pikirtalaspen qatar júrip jatyr. Narazylyqtyń qalaı aıaqtalatyny ázirge belgisiz. Úkimet oqýshylardyń talaptaryn ishinara oryndaýy, qosymsha qarjy bólýi nemese kelissózderdi jalǵastyrýy múmkin deıdi sarapshylar.

Biraq qazirgi oqıǵalar bir máseleni anyq kórsetti: mekteptegi jaǵdaı tek bilim mınıstrliginiń jumysyna qatysty másele emes. Ol jastardyń bolashaǵyna, áleýmettik teńdikke jáne memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimge tikeleı baılanysty. Sondyqtan Frantsııa bıligi úshin basty mindet tek narazylyqty toqtatý emes, onyń týyndaýyna sebep bolǵan máselelerdi sheshý bolyp otyr. Al 2027 jylǵy prezıdent saılaýy jaqyndaǵan saıyn jastardyń memleketten ne kútetini týraly suraqtyń saıası mańyzy arta túsýi múmkin.