Frantsııa men Japonııa ǵalymdary hımııa salasyndaǵy Nobel syılyǵyn ıelendi
ASTANA. KAZINFORM — 2026 jylǵy Nobel syılyǵy hımııa boıynsha asımmetrııalyq organıkalyq sıntez salasyndaǵy jańalyqtary úshin frantsýz ǵalymy Anrı Kagan men japon ǵalymy Kenso Soaıge berildi, dep habarlaıdy DW.
Nobel komıteti bul sheshimdi 7 qazanda, sársenbi kúni Stokgolmde jarııalady. Parıj-Sıýd ýnıversıtetiniń ǵalymy Anrı Kagan men Tokıo ǵylym ýnıversıtetiniń zertteýshisi Kenso Soaı «asımmetrııalyq organıkalyq sıntezdegi beısyzyq áserler men avtokatalızdi ashqany úshin» marapattaldy.
BREAKING NEWS The Royal Swedish Academy of Sciences has decided to award the 2026 #NobelPrize in Chemistry to Henri B. Kagan and Kenso Soai “for the discovery of non-linear effects and autocatalysis in asymmetric organic synthesis.” https://t.co/nH090ql1Xc
— The Nobel Prize (@NobelPrize) October 7, 2026
Nobel komıtetiniń sarapshylarynyń aıtýynsha, ǵalymdar ǵasyrdan astam ýaqyt boıy sheshimin tappaı kelgen hımııadaǵy jumbaqtyń syryn ashqan. Máselen, keıbir molekýlalar, sonyń ishinde amınqyshqyldary, bir-biriniń aınadaǵy beınesindeı eki formada bolady. Biraq tiri aǵzalarda olardyń bir ǵana túri qoldanylady.
1986 jyly Kagan hımııalyq reaktsııalardy basqarýdyń jańa tásilin ashyp, molekýlalardyń aınadaǵy beınesindeı eki formasynyń birin kóp mólsherde alýǵa jol ashty. Buǵan deıin mundaı nátıjege qol jetkizý múmkin emes dep eseptelgen.
1995 jyly Soaı tarıhta alǵash ret molekýlalardyń aınalyq pishinderin ózdiginen týdyra alatyn hımııalyq reaktsııa ádisin jarııalady. 2003 jyly ǵalym osyndaı reaktsııany júzege asyryp, tabıǵatta ǵana túziletin molekýlanyń osy erekshe pishinin zerthanada alýǵa qol jetkizdi.
2025 jyly hımııa salasyndaǵy Nobel syılyǵyn japon ǵalymy Sýsýmý Kıtagava, avstralııalyq Rıchard Robson jáne ıordanııalyq amerıkalyq ǵalym Omar ıAgı ıelendi. Olar metallorganıkalyq tirek qurylymdardy ázirlegeni úshin marapattaldy.
Nobel syılyǵynyń aqshalaı mólsheri 12 mıllıon shved kronyna nemese shamamen 1,06 mıllıon eýroǵa (544 mıllıon teńgege jýyq) teń.
Ádebıet boıynsha Nobel syılyǵynyń ıegeri 8 qazanda anyqtalady. Al 9 qazanda Osloda Nobel beıbitshilik syılyǵynyń laýreaty belgili bolady. Sonymen qatar 12 qazanda Alfred Nobel atyndaǵy ekonomıka salasyndaǵy syılyq ıegeri jarııalanady.
Eske sala keteıik, fızıka boıynsha Nobel syılyǵy ǵaryshtan jetken asa qýatty neıtrınony ashýǵa qosqan úlesi úshin belgııalyq ǵalym Frensıs Haltsenge berildi. Al Amerıkalyq Karl Deısserot jáne nemis ǵalymdary Peter Hegeman men Georg Nagel «jaryq arqyly basqarylatyn ıondyq arnalar men optogenetıkaǵa qatysty jańalyqtary úshin» medıtsına salasyndaǵy Nobel syılyǵynyń laýreattary atandy.
