Florıdadaǵy qazaqstandyqtar Irma daýylyna qalaı qamdanym jatyr?
ASTANA. QazAqparat - Amerıka Qurama Shtattaryn eki muhıt qorshap jatyr, onyń keremet jaqtary kóp, árıne. Alaıda, muhıt jaǵasyna jaqyn ornalasqan shtattardyń jazy jaımashýaq óte qoımaıdy. Jyl saıyn daýyldar muhıt jaǵalaýyna jaqyn shtattardy qıratyp, jergilikti bılik pen halyqqa birneshe aıǵa jeterlik jumys taýyp beredi. Tabıǵattyń qudiretti kúshine AQSh sııaqty myqty ekonomıka da tótep bere alar emes.
Tynyq muhıty daýyldarynyń maýsymy mamyrdyń 15-nen bastalyp qarashanyń 30-na deıin jalǵasady. Atlant muhıty daýyldarynyń maýsymy maýsymnyń 1-nen, kúzdiń sońyna deıin sozylady. Bıyl Atlant muhıty jaǵynan 21, Tynyq muhıtynan 24 daýyl bolady degen boljam bar. Jaqynda ǵana ótken Harvı (Harvey) daýylynan keıin bolǵan tasqynnyń sýy keýip úlgermesten, Irma (Irma) daýyly ońtústik-shyǵys jaǵalaýǵa jaryq jyldamdyǵymen ekpindep keledi.
Irma daýyly búgingi kúngi aqparatqa saı, óte qaýipti dep eseptelip otyr. AccuWeather agenttiginiń basshysy D.N.Maıers Irmanyń Florıdany qıratyp, shyǵynǵa ushyratatynyn, onyń 1992 jyly bolǵan Endrıý daýylynan da qaterli bolatynyn habarlady. AQSh-tyń daýyldar jónindegi ulttyq ortalyǵy (NHC) Irmanyń Kýbadaǵy Kamagýeı toparalynda sekýndyna 5 metr, 257,5 km.saǵat jyldamdyǵymen Florıdaǵa jaqyndap kele jatqanyn habarlady. Kýbanyń shyǵysyn sý tasqynyna ushyratqanyna oraı, mamandar onyń qýatyn 5 baldyq ólshem boıynsha eseptep, 5 degen eń joǵarǵy deńgeıdi berip otyr. Dál osyndaı dúleı daýyl Kýbada júz jyl buryn bolǵan. AQSh-tyń daýyldar jónindegi ulttyq ortalyǵy mamandarynyń (NHC) aıtýynsha, Karıb basseıinine Irmanyń artynan Hose (Jose) jáne batys jaǵynan Katıa (Katia) daýyldary kele jatyr. Oǵan oraı Meksıkanyń basshylary tıisti is-sharalar uıymdastyryp jatyr.
Qyzyl Krest uıymynyń aqparatyna sákes, Irma týrıstterdiń arasynda óte áıgili Barbýda, Brıtan jáne Vırgın, Sen-Marten, Sent-Kıts jáne Nevıs araldarynyń biraz jaǵajaılaryn astan kesten etip, Pýerto-Rıkony jaryqsyz qaldyrdy. 
AQSh-tyń basshylyǵy bul bolyp jatqan máselege jaı qarap otyrǵan joq, BAQ belsendi túrde aqparattyq qoldaý sharalaryn júrgizip jatyr. Florıdanyń ákimshiligi kesheden beri 5.6 mln. adamǵa shtattan ketýlerine keńes berip, al shtatta qalam deýshilerdi qaýipsiz jerlerge kóshirýge kómek kórsetiletinin habarlaýda. AQSh-tyń ýaqyty boıynsha daýyl Florıdaǵa 9 ı 10 qyrkúıek aralyǵynda jetedi dep boljanyp otyr.
Biz jerlesterimizben habarlasyp, ýaqıǵa bolyp jatqan jerdegi aqparatpen bólisýdi ótindik.
A.Mısanova «Bizdiń nomerge adamdar telefon soǵyp, qaýipsiz jerlerge kóshirilý bastalatyny jóninde habarlap, sol is-sharanyń tez arada uıymdastyrylǵany durys bolatynyn basa aıtty. Eger biz shtattan ózimiz kete alsaq, solaı jasaǵanymyz ózimizdiń qaýipsizdigimiz úshin mańyzdy ekenin habarlady. Biz búgin saǵat keshki 8-00-de Nıý Iorkke ushýymyz kerek bolǵan, biraq, reıs bolmady. Bıletterdiń baǵasy $2000 ósip ketti. Ol óte qymbat. Árıne, kesheden bastap ózimiz de alańdaı bastadyq, aeroportta qadam basatyn jer bolmady, kólikti jalǵa alý úshin saǵattaǵan kezekterde turý kerek boldy. Florıdadan shyqqan joldyń barlyǵynda keptelis, adamdar ákete alatyn nárselerdiń barlyǵyn áketip jatyr, arasynda qaıyqtar, kólikter, dóńgelektegi úıleri de bar. Florıdada eń alǵashqy habar túskennen bastap jolǵa jınaldyq. Negizinde biz Nıý Iorkta turamyz»-deıdi.
Basshylar, ákimshilik qandaı kómek kórsetip jatyr? «BAQ, shtat ákimshiligi óte jaqsy jumys istep jatyr, aldyn ala shtattan shyǵyp, basqa kórshi qalalar men shtattarǵa jetip alýdy surady, al eger qalatyn bolsa úsh kúndeı jaryqsyz qalý qaýipi jóninde eskerttiledi»
Basqa qandastarymyzben sóılesip, habar alǵansha Asem (A.Mısanova) túni boıy jol júrip, Nıý -Iorkke jetip aldy.
M.Ivanov «Qudaıǵa shúkir, balalarym Florıdada emes. Bul jaqtyń basshylyǵy qoldan kelgenniń barlyǵyn jasap jatyr, ony moıyndaý kerek. Adamdaryń ómirin saqtaý úshin jaǵdaı jasap, barlyq jerdi qataıtyp, nyqtap jatyr. Bylaısha aıtqanda, daýylǵa daıyn deýge de bolady. Eń qaýipti aımaqtardan adamdardy shyǵaryp jatyr»,-dedi.
Florıdada Qazaqstandyqtar kóp qaldy ma degen suraqqa jaýap alý árıne qıyn. M.Ivanov «Bul jerde meniń apam eki balasymen qaldy, ketkisi kelmedi. Men de solarmen qaldym. Árıne, olardy tastap kete almas edim. Bizdiń turyp jatqan úı muhıttan 2 km qashyqtyqta ornalasqan. Qorqynyshty, biraq sasqannan ne paıda, úreı jaqsy keńes beredi dep oılamaımyn»-degen oıymen bólisedi.
N.Shýshıkova «Florıdanyń soltústiginde turamyz. Dúısenbide bizge de jetedi dep jatyr, kútemiz, múmkin kúshi azaıyp ta qalar. Mektepter jabyq, olardyń ornyna qaýipsizdik oryndaryn uıymdastyryp jatyr»-dedi.
Bizdiń biraz otandastarymyz úılerinen shyqpaı, shynydan jasalǵan zattardy úıden shygaryp tastaǵandaryn aıtty.
Al keıbir otandastarymyz Facebook áleýmettik jelisine máselelerimen bóliskenin baıqadyq. «Biz Florıdadan kele jatyrmyz, qaıda bararymyzdi bilmeı turmyz. Qonaqúılerdiń barlyǵy bos emes, kórshi shtattardan kimde kim bizdi qabyldaı alar ma eken? Panama qalashyǵynyń janyndamyz, 3 eresek jáne 1 jasar balamyz bar, raqmet»,-dep jazǵan.
Oǵan kóptegen jerlesterimiz jaýap berip, úılerine shaqyryp, qonaqjaılylyq tanytyp jatty. Qaıda bolsa da, qazaqtyń qonaqjaılylyǵy sezilip otyrady, ásirese osyndaı jaǵdaılarda erekshe baıqalyp jatyr. Jalpy kórshi shtattarda kómekke qajettiligi bar adamdardyń barlyǵyna qoldaý kórsetilýde.
QR AQSh-taǵy Elshiligi qazaq dıasporalarynyń ókilderimen habarlasyp otyr.
Elshiliktiń aqparatyna sáıkes, Maıamıde turyp jatqan qazaqstandyqtardyń kóbi qaladan shyǵyp, kórshi shtattarǵa ketip qaldy. Shtatta qalǵan azamattar arnaıy uıymdastyrylǵan jerlerde qalatyn boldy. Búgingi kúnge elshiliktiń jedel jelisine onshaqty azamattar habarlasyp, ózderi týraly aqparatty qaldyryp, qajet jaǵadaıda tipti kómek kórsetýge daıar ekenderin aıtqan.
Qazaqparat bolyp jatqan jaǵdaı boıynsha jańa aqparatpen bólisip otyrady. Eki apta buryn Tehasta bolǵan «Harvı» daýylyna Safır-Sımpsonnyń ólshemi boıynsha jalpy bes shamasynan tórtinshi kategorııasy berilgen bolatynyn esterińizge sala ketemiz.
Arnaıy Qazaqparat úshin Elnýra Abakanova, AQSh.
