Fıshıng pen vıshıng: Qarjy alaıaqtarynan qalaı saqtanamyz

Qazaqstanda qarjylyq alaıaqtyqtyń keń taralǵan túrleriniń biri - fıshıng pen vıshıng. Ártúrli tásilderge qaramastan, qaskóılerdiń maqsaty bireý ǵana – ol sizdiń aqshańyzdy alý.

Fıshıng - bul jeke derekterdi, azamattardyń shottary týraly aqparatty alý nemese olarǵa ártúrli quraldar arqyly qol jetkizý.

Ol úshin alaıaqtar fıshıngtik saıttardy, e-mail arqyly jiberiletin habarlamalardy, qalqyma terezelerdi, targettik jarnamalardy, messendjerlerdegi habarlamalardy paıdalanady.

Kóbine bizdiń azamattarymyz ózderine tanys emes siltemelerge ótý nemese olar boıynsha baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi ornatý kezinde qaýipke ushyraıdy.

Mundaı baǵdarlamalar 100%-ǵa sizdiń kompıýterińizge jáne ámııanyńyzǵa zııan tıgizýi múmkin.

Qarjy alaıaqtyqtarynyń bir túri, qaskóıler fıshıngtik saıt dep atalatyn Sizdiń tólem kartańyzdyń derektemelerin alý maqsatynda tanymal ınternet-dúkenniń, bank saıtynyń nemese áleýmettik jeliniń klonyn jasaǵanda kezdesedi.

Oǵan siltemelerdi, qoldanystaǵy poshta mekenjaılary bazasy arqyly taratady, onyń ishinde sizdiń mekenjaıyńyz da bolýy múmkin.

Fıshıngtik saıttarmen qalaı kúresý kerek ekendigin bilý úshin ınternet týraly, ony paıdalaný qaǵıdalaryn jáne aqparatty qorǵaý ádisterin bilý qajet.

Qarapaıym qorǵanysh tetikteriniń bireýi - qorǵaý hattamasy. Ózge sózben aıtqanda sizdi qyzyqtyrǵan saıttyń mekenjaıy https:// dep emes, https:// dep bastalýǵa tıis.

Biraq siz fıshıngti birden tanymasańyz, qarjylyq tuzaqqa túspeýge múmkindik beretin jaı negizgi qaǵıdalar bar.

Birinshi, eger saıtqa kirgen bolsańyz, – ózińizdiń derbes derekterdi, onyń ishinde CVV-kod (kartanyń kelesi betindegi úsh mándi nómir) qosa alǵanda, tólem kartalarynyń derektemelerin engizý týraly usynys bolsa saq bolyńyz.

Osy kezde toqtap, dereý saıttan shyǵyp ketińiz, odan keıin parol aýystyryńyz.

Kúmándi hatty mindetti túrde fıltrden ótkizińiz. Olardy ashýǵa, siltemeler boıynsha ótýge nemese oryndalatyn faıldardy iske qosýǵa múldem bolmaıdy.

Budan basqa, banktik nemese ózge qarjy operatsııalaryn júzege asyrý kezinde wi-fi-dyń ashyq qoljetimdi núktelerin qoldanbańyz.

Árıne ózińizdiń konfıdentsıaldy derekterińizdi: tólqujat derekterin, aýdarym derekterin (ásirese aýdarýdyń qupııa kodyn) eshkimge aıtpańyz.

Alaıaqtar kóbinese bankterdiń klıentterine mobıldik telefonǵa qońyraý soǵyp, bank qyzmetkerleri bolyp tanysady.

Bul rette olar bank termınologııasyn paıdalana otyryp, saýatty jáne senimdi túrde sóılesedi.

Mysaly, alaıaqtar tólem kartochkasy boıynsha kúmándi operatsııalardyń baıqalǵandyǵyn jáne olardy «buǵattan shyǵarý» úshin karta ıesiniń mynadaı derekterin: JSN, karta qosylǵan telefon nómirin, bank kartasynyń nómirin, aǵymdaǵy nemese jınaq shotynyń nómirin júıege engizý qajet dep málimdeıdi.

Klıent derektemelerdi kórsetken kezde, olar klıenttiń nómirine jiberilgen SMS-habarlamadaǵy kodty aıtýdy nemese aqsha aýdarymyn buǵattaý úshin ony telefondaǵy ton rejıminde terýdi suraıdy.

Kodty alǵannan keıin alaıaqtar, ádette, klıenttiń ınternet-bankıngindegi telefon nómirin ózgertedi jáne shottardan aqsha shyǵaryp alady.

Alaıaqtyqtyń taǵy bir túri – vıshıng. Bul bank klıentteriniń konfıdentsıaldy aqparatyn urlaý maqsatyndaǵy telefon alaıaqtyǵy. Sondaı-aq qarjylyq alaıaqtar shottarǵa qol jetkizý nemese kredıt resimdeý úshin daýystyq bıometrııa júıesin qoldana alady.

Mundaı jaǵdaıda ne isteý kerek? Eń durysy – áńgimeni aıaqtap, aqparatty naqtylaý úshin qyzmet kórsetetin bankke qońyraý shalý kerek.

Sondaı-aq banktiń eń jaqyn bólimshesine baryp, shottaryńyzǵa alaıaqtyq shabýyl jasaý áreketi bolǵandyǵy týraly ótinish jazǵanyńyz jón.

Esińizde bolsyn, bank qyzmetkerleriniń is-qımyl reglamenti bar, oǵan sáıkes olar eshqashan birinshi klıentke karta jónindegi derekterdi nemese SMS arqyly alynǵan kodtardy usyný talabymen qońyraý shalmaıdy.

Osy máseleler boıynsha kez kelgen baılanysqa tek klıent bastamashylyq jasaıdy.

Eger alaıaq siz týraly jetkilikti aqparatqa ıe bolsa, ol sizdiń atyńyzdan taýarlar men qyzmetterdi satyp ala alady, jańa shottar ashady, aqsha aýdarady nemese kredıt alýǵa ótinish bere alady.

Sondyqtan ózińizdi qorǵaý úshin mynadaı birqatar qarapaıym, biraq sonymen birge tıimdi qaǵıdalardy saqtaýyńyz kerek:

• kompıýterdiń jáne mobıldik qurylǵylardyń qaýipsizdik fýnktsııalaryn paıdalanyńyz (vırýsqa qarsy qorǵanys, kúrdeli qurama parolder jáne t.b.);

• jeke jáne banktik derekterdi Internette (forýmdarda, áleýmettik jelilerde jáne t.b.) jarııa etpeńiz;

• ózderin qarjy ınstıtýttarynyń qyzmetkerimin dep tanystyratyn beıtanys adamdardyń qońyraýlaryna senbeńiz, olarǵa jeke derekterińizdi, ásirese PIN-kodty, CVV-kodty jarııa etpeńiz;

• belgisiz nemese kúdikti mekenjaılardan kelip túsken hattardy ashpańyz, kúmándi siltemeler boıynsha júrmeńiz;

• onlaın-satyp alý úshin jeke karta ashyńyz; onlaın-satyp alý jasamas buryn kirgen saıttyń shynynda ınternet-dúkenge tıesili ekenine, onyń mekenjaıy https:// emes, https:// dep bastalatynyna kóz jetkizińiz;

• óz tólem kartalaryńyzǵa SMS-habarlama qyzmetin qosyńyz;

• tólem kartańyzdaǵy 3D-Secure fýnktsııasyn eshqashan ajyratpańyz;

• PIN-kodtardy kartochkamen birge saqtamańyz jáne árıne, ony eshkimge jarııa etpeńiz;

• bank kartalaryn úshinshi tulǵalarǵa (tipti týystarǵa), onyń ishinde kafe men meıramhanalarda tólem jasaý úshin bermeńiz;

• Sizge qońyraý shalǵan adam alaıaq bolýy múmkin dep seziktenseńiz, áńgimeni aıaqtap, telefondy qoıyńyz.

Eshqashan alaıaqtardyń tuzaǵyna túsip qalmasyn deseńiz, osy aqparatty dostaryńyzǵa jáne otbasyńyzǵa jetkizińiz.