Fınlıandııada álemdegi alǵashqy ıadrolyq qaldyqtar qoımasy iske qosylmaq
ASTANA. KAZINFORM — Onkalo — paıdalanylǵan ıadrolyq otyndy túpkilikti kómýge arnalǵan álemdegi alǵashqy nysan. Ony shamamen 2120 jyldarǵa deıin paıdalaný josparlanyp otyr, dep habarlaıdy Euronews.
Kópjyldyq qurylys jumystarynan keıin Fınlıandııada paıdalanylǵan ıadrolyq otyndy túpkilikti kómýge arnalǵan alǵashqy nysan iske qosylýǵa jaqyn. Bılik aldaǵy aılarda lıtsenzııa beredi dep kútiledi.
Bul keshen qaýipti radıoaktıvti qaldyqtardyń sońǵy saqtaý ornyna aınalady.
«Onkalo» (fın tilinen aýdarǵanda «úńgir») qurylysy 2004 jyly eldiń batys jaǵalaýynda bastalǵan. Jobanyń quny 1 mlrd eýrony quraıdy jáne ony 2120 jyldarǵa deıin paıdalaný kózdelgen.
Órkenıetten qashyqta
Nysan ormandy aımaqta ornalasqan Olkılýoto aralynda salynǵan. Eń jaqyn qala — shamamen 15 shaqyrym qashyqtaǵy Eýraıokı, onda 9 myńǵa jýyq adam turady. Olardyń kópshiligi atom elektr stantsııasynda nemese qoımada jumys isteıdi.
Alań Fınlıandııadaǵy bes ıadrolyq reaktordyń úsheýine jaqyn ornalasqan. Bul jer berik jartasty topyraǵy men jer silkinisi qaýpiniń tómen bolýyna baılanysty tańdalǵan.
— Eń mańyzdysy — nysan adamdardan jáne órkenıetten oqshaý ornalasýy kerek. Sebebi qaldyqtar radıatsııa bóledi, — deıdi ıadrolyq qaldyqtardy basqarýmen aınalysatyn Posiva Oy kompanııasynyń geologi Týomas Pere.
Onyń aıtýynsha, mundaı túpkilikti kómý tásili jer ústinde saqtaǵanǵa qaraǵanda áldeqaıda qaýipsiz.
Jaqyn mańdaǵy arnaıy zaýytta qashyqtan basqarylatyn tehnıka arqyly paıdalanylǵan otyn ózekteri mys konteınerlerge salynyp, 400 metrden astam tereńdiktegi tonnelderge kómiledi. Olar sýdy sińiretin bentonıt balshyǵymen jabylady.
Posiva kompanııasynyń málimetinshe, Onkalo qoımasy 6 500 tonna paıdalanylǵan ıadrolyq otyndy saqtaýǵa arnalǵan.
Halyqaralyq atom energııasy agenttiginiń 2022 jylǵy esebine sáıkes, 1950 jyldardan beri shamamen 400 myń tonna paıdalanylǵan ıadrolyq otyn óndirilgen. Onyń úshten ekisi ýaqytsha qoımalarda saqtalsa, qalǵan bóligi kúrdeli tehnologııa arqyly qaıta óńdeledi.
Qazirgi tańda paıdalanylǵan ıadrolyq otyn reaktorlar janyndaǵy arnaıy sý basseınderinde jáne jer ústindegi qurǵaq konteınerlik qoımalarda ýaqytsha saqtalyp otyr.
Qaýip-qater
Alaıda, geologııalyq qoımada ıadrolyq qaldyqtardy saqtaý áli de «belgisizdikpen» baılanysty, dep eskertedi amerıkandyq kommertsııalyq emes uıym – «ǵalymdar odaǵy» ıadrolyq qaýipsizdik baǵdarlamasynyń dırektory Edvın Laıman.
— Meniń oıymsha, ıadrolyq qaldyqtardy basqarýdyń jaqsy nusqalary joq, biraq eń qaýipsizin tańdaý mańyzdy, — deıdi ol.
Laımannyń aıtýynsha, qaldyqtardy jer astyna turaqty ornalastyrý jer ústinde saqtaǵannan áldeqaıda qaýipsiz, óıtkeni jer ústinde materıaldar dıversııaǵa kóp ushyraýy múmkin.
— Degenmen, mundaı qoımalarmen baılanysty negizgi táýekelder «bolashaq urpaqqa» tıedi, — dep qosty ol.
Sondyqtan ıadrolyq semıotıka adamǵa túsinikti, tipti 10 000 jyldan keıin de saqtalatyn eskertý belgilerin jasaýǵa tyrysady. Sebebi ıadrolyq qaldyqtardyń qaýiptiliginen arylýy úshin júzdegen myń jyl qajet.
— Bizde Chernobyl men Fýkýsıma oqıǵalary boldy, sondaı-aq ıadrolyq qaldyqtar bar. Múmkin, biz qazir osy máseleni sheshýge bir qadam jaqyndaı tústik. Álemde osy máseleni sheshýge eshkim de naqty túrde qadam basqan joq, — deıdi Greenpeace Finland baǵdarlamasy basshysynyń orynbasary ıÝha Aromaa.
1994 jyly Fınlıandııada óndirilgen ıadrolyq qaldyqtardy óńdeý, saqtaý jáne sońǵy qımada el ishinde kómýge mindetteıtin zań qabyldandy.
— Sol kezde qaldyqtardyń bir bóligi áli shetelge shyǵaryldy, biraq biz ózimiz jaýapkershilik alýdy qalaıtynbyz, — deıdi Fınlıandııanyń qorshaǵan ortany qorǵaý mınıstri Sarı Mýltala.
Sonymen qatar, Mýltala bolashaqta el basqa memleketterden shekteýli kólemde ıadrolyq qaldyqtardy qabyldaýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmady.
Budan buryn Fınlıandııa kıimdi qaıta óńdeıtin jasandy ıntellekt avtomatyn ázirlep jatqanyn jazǵan edik.
