Eýropanyń jetekshi ýnıversıtetteri Qazaqstanmen seriktes bolýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyr
ASTANA.KAZINFORM — Qazaqstannyń ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek Belgııada ǵylym, joǵary bilim jáne ınnovatsııa salasynda EO-men ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan birqatar kezdesýler ótkizdi, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Brıýsseldegi tilshisi.
Saıasat Nurbek Belgııanyń jetekshi ýnıversıtetterine — Gent ýnıversıtetine jáne Leven katolıktik ýnıversıtetine baryp, onda belgııalyq ǵalymdardyń sırek kezdesetin jer metaldary men jartylaı ótkizgishter salasyndaǵy ozyq jumystarymen tanysty.
Ol sondaı-aq eýropalyq ınstıtýt ókilderimen — Eýropalyq komıssııa, Eýropalyq parlament jáne Eýropalyq syrtqy is-qımyl qyzmetimen jeke kezdesýler ótkizdi. Bul Qazaqstan ǵylym jáne joǵary bilim mınıstriniń startaptar, zertteýler jáne ınnovatsııalar jónindegi Eýropalyq komıssar Ekaterına Zaharıevamen alǵashqy kezdesýi boldy.
Mundaı joǵary deńgeıdegi kezdesý Eýropalyq Odaqtyń Qazaqstanmen ǵylym jáne joǵary bilim salasynda yntymaqtastyqqa degen qyzyǵýshylyǵyn kórsetedi.
— Sapar barysynda biz IMEC, KU Leuven jáne Gent ýnıversıtetiniń komandalary — mıkroelektronıka, jartylaı ótkizgishter, jasandy ıntellekt, mańyzdy materıaldar, ınjenerlik tehnologııalar jáne qoldanbaly matematıka salasyndaǵy jahandyq kún tártibin qalyptastyratyn ýnıversıtetter men zertteý ortalyqtarymen kezdestik.
IMEC (Leývendegi Halyqaralyq mıkro- jáne nanoelektronıka zertteý ortalyǵy) jyl saıyn 95 elden 5500-den astam zertteýshi men ınjenerdiń basyn biriktiredi, al KU Leuven (Leýven katolıktik ýnıversıteti) ǵylymı basylymdar, ınnovatsııalar jáne tehnologııalar transferti boıynsha jetekshi eýropalyq ýnıversıtetter qatarynda turaqty oryn alady. KU Leuven-men ýran, mańyzdy shıkizat jáne sırek kezdesetin jer metaldaryn alý tehnologııalary boıynsha yntymaqtastyq múmkindikterine erekshe nazar aýdaryldy.
Jasandy ıntellekttiń, modeldeýdiń, ınjenerlik esepteýlerdiń jáne tereń tehnologııalyq sheshimderdiń negizi retinde matematıkaǵa erekshe nazar aýdaryldy. Osyǵan baılanysty Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ǵylym komıtetiniń Matematıka ınstıtýtymen, sondaı-aq Qazaqstanda mirror lab zerthanasyn iske qosý úshin Gent ýnıversıtetimen yntymaqtastyq perspektıvalary talqylandy.
— Biz uzaq merzimdi ǵylymı jáne tehnologııalyq seriktestikter, birlesken zertteýler, kelesi býyn ınjenerleri men ǵalymdaryn daıarlaý, qoldanbaly ǵylymdy damytý jáne ýnıversıtetterimiz ben tehnologııalyq toptarymyzdy halyqaralyq konsortsıýmdarǵa biriktirý týraly aıttyq. Búgingi tańda Qazaqstanda 620 000-nan astam stýdent bilim alýda, al halyqaralyq ǵylymı yntymaqtastyqty keńeıtý strategııalyq mańyzdy salaǵa aınalyp keledi, — dedi Saıasat Nurbek.
Ol jartylaı ótkizgishter, jasandy ıntellekt, mańyzdy materıaldar jáne tereń tehnologııalar qazirgi ýaqytta jahandyq básekege qabilettiliktiń negizine aınalyp kele jatqanyn atap ótti. Halyqaralyq sarapshylardyń baǵalaýynsha, jahandyq jasandy ıntellekt naryǵy aldaǵy jyldary 1 trıllıon dollardan asady, al jartylaı ótkizgishter salasy 2030 jylǵa qaraı 1 trıllıon dollarǵa jetýi múmkin.
— Sondyqtan, qazaqstandyq zertteýshilerdiń, ýnıversıtetterdiń jáne startaptardyń ozyq zerthanalarǵa, halyqaralyq baǵdarlamalarǵa jáne birlesken ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumys jobalaryna qol jetkizýi erekshe mańyzdy. Biz sondaı-aq qazaqstandyq uıymdardyń 2021-2027 jyldarǵa arnalǵan 95 mıllıard eýrodan astam bıýdjeti bar Eýropalyq Odaqtyń eń iri zertteý baǵdarlamasy Horizon Europe-ke qatysý múmkindigin talqyladyq. Bul bizdiń ǵalymdarymyz, doktoranttarymyz, ınjenerlerimiz jáne tehnologııalyq kásipkerlerimiz úshin jańa múmkindik, — dep atap ótti mınıstr.
Qazaqstan sondaı-aq eýropalyq áriptesterine bilim berý men ǵylymnan bastap startaptarǵa, ónerkásiptik sheshimderge jáne halyqaralyq tehnologııalyq yntymaqtastyqqa deıingi Qazaqstannyń jasandy ıntellekt ekojúıesin damytý platformasy retinde Alem jasandy ıntellektiniń áleýetin usyndy.
— Búgingi jasandy ıntellekt salalary 20-dan astam qazaqstandyq ýnıversıtetterdegi oqý baǵdarlamalarynyń bóligi sanalady jáne mundaı halyqaralyq seriktestikter qoldanbaly jasandy ıntellekt jobalaryn, zertteý toptaryn jáne tehnologııalyq startaptardy nyǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan arnaıy yntymaqtastyqtan turaqty seriktestikke, birlesken zerthanalarǵa, zertteý baǵdarlamalaryna, akademııalyq mobıldilikke jáne joǵary qosylǵan qundy tehnologııalyq jobalarǵa kóshýge múddeli. Men ǵylym, ınjenerlik bilim, matematıka, jasandy ıntellekt jáne halyqaralyq yntymaqtastyq arqyly jańa bilim ekonomıkasy qalyptasyp jatqanyna senimdimin, — dedi S. Nurbek.
KU Leuven professory Peter Tom Djons Qazaqstannyń baı resýrstyq bazasy men ýnıversıtetteri bar áleýetti el ekenin atap ótti.
Onyń aıtýynsha, Eýropa Qazaqstanmen yntymaqtastyqty belsendirek damytýy kerek.
— Bizdiń kózqarasymyz boıynsha, bul gıdrometallýrgııa salasynda erekshe mańyzdy, bul metallýrgııalyq óndiristen mańyzdy metaldardy bólý jáne qosymsha qun alý úshin qajet. Dál osy salada biz Qazaqstanmen shynymen yntymaqtasa alamyz, — dedi professor.
Sonymen qatar, Saıasat Nurbek Brıýsselde Eýropada jumys isteıtin qazaqstandyq ǵalymdar men zertteýshilermen kezdesý ótkizdi. Іs-sharany Qazaq halyqaralyq ǵylym jáne tehnologııa qaýymdastyǵy (QIST), Belgııadaǵy qazaq stýdentteriniń qaýymdastyǵy (Qazsociety) jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Belgııa men Lıýksembýrgtegi Qazaqstan elshiliginde uıymdastyrdy. Talqylaý ǵylymı dıasporamen baılanysty nyǵaıtýǵa, tájirıbe almasýǵa jáne birlesken jobalardy júzege asyrýǵa baǵyttalǵan.
Buǵan deıin Saıasat Nurbek UBT-da joǵary baldy repetıtorsyz alýǵa bolatynyn aıtqan bolatyn.
