Eýropa tájirıbesine súıensek, Quryltaıda 500-600 depýtat bolar edi – komıssııa

ASTANA. KAZINFORM – Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev Konstıtýtsııalyq komıssııanyń V otyrysynda jańa Parlamentte depýtattar sany qalaı rettelgenin aıtyp berdi.

Depýtat Konstıtýtsııany abstraktili uǵymdarmen kómkerip, tym kúrdelindirip jibermeý mańyzdy ekenin atap ótti. Konstıtýtsııa – teorııa emes. Ol – naqty erejeler jıyntyǵy. Memleket kúndelikti soǵan súıenip jumys isteıdi, sheshimder qabyldaıdy, halyqtyń ál-aýqaty qamtamasyz etiledi.

− Sondyqtan men sózimdi bıliktiń jańa modeliniń negizgi elementin qurap otyrǵan tyń qubylys – Quryltaıdan bastaýdy jón kórip otyrmyn. Qazaq halqynyń tarıhynda Quryltaıdyń orny da, jóni de bólek. Eldiń sózin ustaǵan tuǵyrly tulǵalar bas qosyp, memleket úshin mańyzdy, taǵdyrsheshti sheshimderdi osynaý alqaly jıynda qabyldaǵan, − dedi E. Beısenbaev elordada Konstıtýtsııalyq sot ǵımaratynda.

Komıssııa múshesi jańa Parlamentti qurýdyń úsh aspektisine toqtaldy jáne Quryltaıdyń yqsham ári utymdy bolatynyn aıtýda. Konstıtýtsııalyq komıssııa qosymsha bıýdjettik shyǵyndarǵa jol bermeýdi barynsha eskergen. Bul – óte mańyzdy qadam, qoǵamǵa berilgen naqty ıshara.

− ıAǵnı biz «tek bılik úshin kóbirek bılik qalyptastyrýdan» boıdy aýlaq saldyq. Eger parlamentarııler sanyn standartty eýropalyq formýlaǵa súıenip, halyqtyń sany nemese aýmaqtyq qaǵıdat boıynsha eseptesek, Quryltaıda 500-600 depýtat bolar edi. Máselen Eýropada depýtattar sany shamamen árbir 25 myń adamǵa bir Parlamentarıı bolýy kerek dep esepteıdi. Al bizdiń jaǵdaıymyzda «140 myń adamǵa – bir depýtat» formýlasy paıdalanylyp otyr. ıAǵnı Qazaqstannyń bolashaq Quryltaıy eýropalyq standarttarmen salystyrǵanda 5 ese az yqshamdalǵan Parlament bolady. Komıssııa sanaly túrde «mobıldi ári yqsham Parlament» formýlasyn tańdap otyr», - dedi E. Beısenbaev.

Ekinshi aspekt – protsedýralyq tyǵyryqtan jáne bıliktiń shamadan tys qat-qabat bolýynan bas tartý. Álemdik tájirıbe úlken parlament − árdaıym qýatty parlament bola bermeıtinin kórsetken. Kóbine ol zań shyǵarý isin tejeıdi.

Máselen uzaq ýaqyt boıy Italııa parlamenti Eýropadaǵy eń aýqymdy parlamentterdiń biri boldy (tómengi palatada 630 depýtat). Bul apatty bıýrokratııaǵa ákelip, zańdardyń qabyldanýyn birneshe jylǵa sozǵan. Nátıjesinde 2020 jyly bul el batyl qadam jasap, depýtattardyń úshten bir bóligin (400-ge deıin) qysqartty.

− Ulybrıtanııada Qaýymdar palatasynda 650 adam, al Lordtar palatasynda 800-den astam múshe bar. Sonyń saldarynan áleýmettik mańyzy bar zańdar palatalar arasynda 20 retten astam keri qaıtarylǵan. Bul alyp mehanızmdi qalaıda jumys istetý úshin úkimet pikirtalasqa shekteý qoıýǵa májbúr. Dál osy sebepti Memleket basshysy depýtattar sanynyń shamadan tys kóbeıýin orynsyz dep atady. Naqty reglamenti bar jáne zańdar úsh oqylymda qaralatyn birpalataly Quryltaı – sheksiz maquldaýlardan, kýlýardaǵy kompromısterden jáne jaýapkershiliktiń bulyńǵyrlanýynan sanaly túrde bas tartý, − dedi Májilis depýtaty.

Sonymen birge, depýtat bir palataly Parlament sheshimniń ózi «Yqpaldy Parlament» formýlasynyń nyǵaıýyn bildiretinin aıtýda.

− El tarıhynda alǵash ret, qabyldanǵan árbir ekinshi ulttyq zańnyń bastamashysy − Parlament Májilisiniń depýtattary bolyp otyr. Olar zańsyz shyǵarylǵan aktıvterdi qaıtarý, «Ulttyq qor – balalarǵa», lýdomanııaǵa qarsy is-qımyl, nashaqorlyqpen kúres, áıelder men balalardyń quqyqtaryn qorǵaý, Tsıfrlyq kodeks jáne jasandy ıntellekt sııaqty ómirlik mańyzdy zańdardy ázirlegen. Áleýmettaný ólshemderi de azamattardyń Parlament ınstıtýttaryna, ásirese Májilis depýtattaryna seniminiń joǵary ekenin aıqyn kórsetip otyr. Bul memlekettik basqarý júıesinde ókildi bıliktiń róli aıqyndaýshy sıpatqa ıe bolǵanyn aıǵaqtaıdy, − dedi Elnur Beısenbaev.

Buǵan deıin Májilis depýtaty Sergeı Ponomarev Halyq keńesiniń quramy men ókilettigi týraly baıandaǵan edi.