Eýro baǵamy keıingi 17 aıdaǵy eń tómen deńgeıge tústi

Eýropalyq valıýtanyń qunsyzdanýyna ınvestorlardyń eýroaımaqtaǵy, ásirese Frantsııadaǵy qaryz jaǵdaıyna qatysty alańdaýy sebep boldy. Buǵan qosa álemniń kóptegen elinde memlekettik oblıgatsııalardyń kiristiligi ósip, munaı baǵasynyń qymbattaýy qarjy naryǵyndaǵy turaqsyzdyqty kúsheıte tústi.

2026 jyldyń basym bóliginde eýro AQSh dollaryna shaqqanda tómendedi. Jyl basynan beri biryńǵaı eýropalyq valıýtanyń quny shamamen 5 paıyz túsip, 5 qazanda bir eýro 1,12 dollarǵa baǵalandy. Oxford Economics taldaý kompanııasynyń eýroaımaq boıynsha bas ekonomısi Rıkardý Amarýdyń aıtýynsha, buǵan áser etken negizgi sebepterdiń biri — ınvestorlardyń AQSh Federaldyq rezerv júıesiniń (FRJ) aqsha-nesıe saıasatyna qatysty boljamdarynyń ózgerýi. FRJ — AQSh-taǵy ortalyq banktiń qyzmetin atqaratyn mekeme. Memlekettik oblıgatsııalardyń kiristiligi ósken saıyn, ınvestorlar endi paıyzdyq mólsherleme joǵary bolady dep esepteıdi. Amarýdyń pikirinshe, eýronyń sońǵy kezdegi álsireýine negizinen Frantsııadaǵy jaǵdaı áser etken. Qarjy naryǵyna qatysýshylar el bıýdjetine tónetin qaterdiń arta túskenin eskerip, bul qaýiptiń yqpalyn eýronyń baǵamyna qosa bastady.

Frantsııadaǵy qaryz máselesi eýroǵa qysym túsirdi

Qyrkúıek aıynyń sońynda Frantsııanyń memlekettik oblıgatsııalaryn jappaı satý kúsheıip, eldiń memlekettik qarjysynyń uzaq merzimdi turaqtylyǵyna qatysty kúmán artty. Parıjdiń qaryz alý qunyn kórsetetin on jyldyq frantsýz oblıgatsııalarynyń kiristiligi ýaqytsha 5 paıyzǵa jetip, keıin sál tómendedi. Frantsııa kóp jyldan beri bıýdjet tapshylyǵy máselesin sheshe almaı keledi. Emmanıýel Makron 2017 jyly bılikke kelgennen beri elde memlekettik shyǵyndar ulǵaıyp, aýqymdy salyqtyq jeńildikter engizildi. Mundaı saıasat memlekettik qaryzdyń ósýine ákelip, Frantsııanyń bereshegi bir trıllıon eýrrodan astam somaǵa artty.

Qazir Frantsııanyń memlekettik qaryzy jalpy ishki ónimniń 118 paıyzyna jýyqtady. El bıýdjetiniń shyǵyny kirisinen asyp, jyl saıynǵy bıýdjet tapshylyǵy JІÓ-niń 5 paıyzynan asyp túsken. Al Emmanıýel Makron prezıdenttik qyzmetine kirisken kezde bul kórsetkish shamamen 3,4 paıyz bolǵan.

Eýroaımaqta ekonomıkalyq ósimniń qarqyny tómendep, energııa tasymaldaýshylar baǵasynyń kúrt ósýi ınvestorlardyń Frantsııanyń qarjylyq jaǵdaıyna qaıtadan jiti nazar aýdarýyna sebep boldy. Kóptegen ınvestor qarajatyn senimdirek dep sanaıtyn aktıvterge, ásirese Germanııanyń memlekettik oblıgatsııalaryna salýdy jón kórdi. Frantsııa men Germanııanyń on jyldyq oblıgatsııalarynyń kiristiligi arasyndaǵy aıyrma Eýropa odaǵyndaǵy qarjylyq turaqtylyqtyń basty kórsetkishi sanalady. Ótken aptada ol 2009-2010 jyldardaǵy eýroaımaqtyń qaryz daǵdarysynan bergi eń joǵary deńgeıge jetti.

EOB aralasa ala ma

Eýroǵa tóngen qysym men Italııa sııaqty ózge elderdiń memlekettik oblıgatsııalar naryǵyndaǵy shıryqqan jaǵdaı Eýropa ortalyq bankin (EOB) aralasýǵa shaqyrdy. Mundaǵy maqsat — Frantsııaǵa qatysty kúmánniń dúrbeleńge aınalyp ketpeýin qamtamasyz etý.

Deutsche Bank strategi Djım Rıdtiń aıtýynsha, nemis jáne frantsýz oblıgatsııalary kiristiliginiń arasyndaǵy alshaqtyq keı sátterde sonshalyqty kúrt ulǵaıyp, naryqta «shaǵyn dúrbeleńniń» belgileri baıqalǵan. 

— Qazirgi ahýal eýroaımaqta jańa qaryz daǵdarysynyń bastalýyn bildire me, álde naryq oqıǵaǵa shekten tys áserlenip jatyr ma? Bul — búgingi tańda jaýapty qajet etetin eń basty suraq, — dedi ol.

Amarýdyń pikirinshe, EOB qıyn jaǵdaıda qaldy. Retteýshiniń tym qatań málimdemesi frantsýz oblıgatsııalaryna túsetin qysymdy odan saıyn kúsheıtýi múmkin, al dál osy oblıgatsııalar eýronyń álsireýiniń basty sebebine aınaldy. Sarapshynyń boljamynsha, ázirge Eýropa ortalyq banky jaǵdaıdy baqylaýmen shekteledi.

Eýropanyń ekonomıkalyq baǵyty naryqty alańdatty 

Eki sarapshy da Eýropadaǵy saıası jáne ekonomıkalyq belgisizdiktiń artyp kele jatqanyn atap ótti. Keıingi kezde Frantsııa birneshe ret saıası daǵdarysqa ushyrady, al jyl saıynǵy bıýdjetti qabyldaý úkimettiń turaqtylyǵy úshin aýyr synaqqa aınaldy. Tapshylyqty azaıtý sharalaryn kózdeıtin 2027 jylǵa arnalǵan bıýdjet qabyldanǵanymen, ásire ońshyl «Ulttyq birlestik» partııasy 2027 jylǵy prezıdent saılaýy qarsańynda myqty ornyn saqtap otyr. Partııa atynan Marın Le Penniń kandıdatýrasy usynylmaq. Onyń bılikke jetý múmkindigi Frantsııanyń ekonomıkalyq baǵyty burylyp ketedi dep seskengen ınvestorlardy oılandyryp otyr.

Germanııada «Germanııa úshin balama» (AdG) partııasynyń yqpaly arta túskeni qarjy naryǵyndaǵy kúdikti ýshyqtyra tústi. Bul sarapshylardy Eýropa odaǵyndaǵy eń iri ekonomıkanyń bolashaq saıası baǵyty qandaı bolatyny týraly oıǵa qaldyrdy. 

Eýropa elderinde kúndelikti turmys shyǵyndarynyń qymbattaýy da halyq narazylyǵyn kúsheıtip otyr. Máselen, Ispanııa parlamenti úkimettiń turǵyn úı daǵdarysyn sheshýge arnalǵan usynystaryn qabyldamaǵan soń, premer-mınıstr Pedro Sanches merziminen buryn saılaý ótkizý týraly sheshim qabyldady. 

Buǵan deıin Frantsııanyń memlekettik qaryzy elge qaýip tóndirýi múmkin ekenin jazǵan edik.