Mal ónimi qundy, malshy eńbegi nege arzan
ASTANA. KAZINFORM – Sońǵy eki jylda elde et baǵasy aıtarlyqtaı ósti. Qymbatshylyq qatty sezilgen kezde keıbir sarapshylar ettiń qymbattaýy malmen kúnin kórip otyrǵan aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyryp, malshy qaýymnyń jalaqysyn ósiretin boldy dep súıinshilegen. Sol boljamdardyń qanshalyqty oryndalǵanyn bilý úshin resmı derekterdi qazyp kórdik.
2026 jylǵy qańtar-tamyzda mal men qustyń sharýashylyqta soıylǵany nemese soıýǵa ótkizilgeni tiri salmaqta 1,23 mln tonnaǵa jetip, bir jylda 5,1% artty. Soǵan qaramastan mal sany da ósken.
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregine súıensek, 2026 jylǵy shildede ettiń negizgi túrleri bir jyl burynǵydan 15,8% qymbat bolǵan. Qoı eti 27,9%, sıyr eti 15,1%, jylqy eti 14,4% ósti. Bir kılogramm súıekti sıyr etiniń ortasha baǵasy 3,8 myń teńge, qoı eti 4,5 myń, jylqy eti 4,3 myń teńge boldy.
USB-nyń 2026 jylǵy qańtar-tamyz dereginde tirideı salmaqta soıýǵa ótkizilgen mal men qus kólemi 1,226 mln tonna boldy. 2025 jyldyń sáıkes kezeńinde bul kórsetkish 1,167 mln tonna edi. Soıys salmaǵyndaǵy kólem de 696,2 myń tonnadan 729,7 myń tonnaǵa deıin ósti.
Mal sany da azaımaǵan. 2026 jylǵy 1 qyrkúıekte barlyq sanattaǵy sharýashylyqtarda iri qara sany 9 mln basqa jýyqtap, bir jylda 4,4% ósti. Qoı sany 21,4 mln basqa jetip, 3,1%, jylqy 4,87 mln basqa jetip, 7,1%, túıe 310,9 myń basqa jetip, 3,7% kóbeıdi.
Úkimettiń mamyrdaǵy deregi de osy baǵytty kórsetken: 2026 jyldyń alǵashqy tórt aıynda barlyq et óndirisi tirideı salmaqta 559,8 myń tonnaǵa, soıys salmaǵynda 338,2 myń tonnaǵa jetip, sońǵysy bir jylda 3,4% ósken. Onyń ishinde sıyr eti 112,9 myń tonna, jylqy eti 41,2 myń tonna, qoı eti 34,7 myń tonna boldy.
Buǵan qosa, tońazytylǵan jas et óndirisi de ósip otyr. 2026 jylǵy qańtar-shildede onyń kólemi 48,2 myń tonna bolyp, bir jylda 9,3% artty. Bul osy kezeń úshin 1999 jyldan bergi eń joǵary kórsetkish.
Demek, ishki naryqtaǵy qymbatshylyqty «mal azaıyp, et jetpeı qaldy» dep túsindirý qıyn.
Eksport ta ósip keledi
Qazaqstan et óndirisin ulǵaıtyp qana qoımaı, eksportty da arttyrdy. 2025 jyldyń qorytyndysynda sıyr etiniń eksporty 32,3 myń tonnaǵa jetip, bir jylda 1,5 ese ósti. Qoı etiniń eksporty 34,5 myń tonna bolyp, 1,9 ese artty.
2026 jyldyń alǵashqy bes aıynda sıyr etiniń eksporty shamamen 8 myń tonna boldy. Qoı etiniń eksporty 13,1 myń tonnaǵa jetti. ıAǵnı syrtqy suranys saqtalyp otyr.
Biraq eksporttyń kólemin ishki naryqtaǵy qymbatshylyqtyń tikeleı sebebi dep kórsetýge de negiz joq. Birinshiden, eksport óndiristiń salystyrmaly túrde az bóligin alyp tur. Ekinshiden, syrtqy naryqqa kóbine joǵary sapaly, tońazytylǵan jas et shyǵarylady.
Importtyń úlesi
2026 jylǵy qańtar-mamyrda Qazaqstanǵa 6,6 myń tonna sıyr eti ımporttaldy. Bir jyl buryn osy kezeńde ımport 7,3 myń tonna bolǵan. ıAǵnı 700 tonnaǵa nemese shamamen 9,6% qysqarǵan.
Qoı etiniń ımporty 18,5 tonna boldy. Bul ishki naryqtaǵy qoı etiniń baǵasyna ımporttyń aıtarlyqtaı yqpal etpeıtinin kórsetedi.
Saýda jáne ıntegratsııa mınıstrliginiń málimetine sensek, ishki tutynýǵa qajet sıyr etiniń shamamen 90%-yn, qoı etiniń 95%-yn otandyq óndiris qamtamasyz etedi. Sondyqtan ımporttyń ósýi ishki baǵany túsiretin faktor bolyp turǵan joq. Kerisinshe, sıyr etiniń ımporty bir jylda azaıǵan.
Malshynyń aılyǵy she?
Ulttyq statıstıka bıýrosynyń 2026 jylǵy II toqsan deregi boıynsha, ósimdik jáne mal sharýashylyǵy, ańshylyq salalarynda ortasha aılyq jalaqy 20,3% ósip, 299,5 myń teńgege jetken. Ósim qarqyny joǵary bolǵanymen, bul kórsetkish jalaqysy eń tómen sektorlarǵa tán. Onyń ústine resmı statıstıkada naqty mal sharýashylyǵyndaǵy jalaqy mólsheriniń esebi bólek júrgizilmeıtindikten, úsh birdeı salaǵa ortaq mándi negizge alyp, et baǵasy óskende malshy qaýymnyń aılyǵy ósti dep aıtýǵa jáne bolmaıdy.
HeadHunter portalyndaǵy vakansııalarda mal sharýashylyǵy qyzmetkerleriniń jalaqysy qyzmet deńgeıine qaraı aıtarlyqtaı ózgeredi. Qarapaıym malshyǵa 200-250 myń teńge usynylsa, zootehnık pen veterınarlardyń jalaqysy 300-550 myń teńge, bas zootehnıkke 700 myń teńgege deıin, al ferma basqarýshysyna 500-800 myń teńgege deıin jetedi. ıAǵnı saladaǵy biliktiligi tómen jumys oryndary men basqarýshy pozıtsııalar arasyndaǵy aıyrmashylyq birneshe esege deıin barady.
Biraq bul resýrstan ótken kezeńniń usynystar arhıvin qaraý múmkin bolmaǵandyqtan jumys berýshiler usynatyn aılyqtyń keıingi eki jylda qalaı qubylǵanyn kórý múmkin bolmady.
Esesine Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi qurǵan elektrondy eńbek bırjasyndaǵy «Mansap kompasynda» mal sharýashylyǵyndaǵy úsh negizgi mamandyq ıelerine usynylǵan aılyqtyń qalaı ózgergeni naqty berilgen.
Malshy
Mansap.enbek.kz dereginde 2024 jyly jumys berýshiler malshyǵa usynǵan eń joǵary aılyq 206 217 teńge, 2025 jyly 232 664 teńge boldy. Bir jylda ósim 26 447 teńge, nemese 12,8%. Al 2026 jylǵy qyrkúıektegi Enbek.kz vakansııalarynda malshyǵa usynylatyn eń joǵary jalaqy 265 myń teńgege jetti. Basqa usynystarda jalaqy 170-198 myń, 100-200 myń, 85-200 myń teńge aralyǵynda, al Zaısan aýdanyndaǵy taǵy bir vakansııada 85 myń teńgeden bastalady.
Zootehnık
2024 jyly Mansap deregindegi eń joǵary kórsetkish 299 999 teńge bolsa, 2025 jyly 272 955 teńge boldy. ıAǵnı bir jylda 27 044 teńgege, nemese 9% tómendegen. 2026 jylǵy Enbek.kz-tegi usynystardyń birinde Qaraǵandy oblysynda zootehnıkke 300 myń teńgeden jalaqy kórsetilgen. Bul 2025 jylǵy Mansap kórsetkishinen 27 045 teńgege joǵary.
Veterınar
2024 jyly eń joǵary kórsetkish 309 756 teńge, 2025 jyly 290 734 teńge boldy. Demek, bir jylda 19 022 teńgege, nemese 6,1% tómendegen. Al 2026 jylǵy qyrkúıektegi Enbek.kz vakansııalarynda veterınar dárigerine usynylatyn eń joǵary jalaqy 379 myń teńgege jetken. Qostanaıda 230 myń, Qaraǵandyda 204 448 teńge usynylǵan. Veterınar feldsherine 160 myń teńgeden, veterınarııalyq sanıtarǵa 85–150 myń teńge aralyǵynda jalaqy kórsetilgen.
Qymbat et mal sharýashylyǵyn yntalandyryp otyr ma?
Resmı statıtıstıka boıynsha, et baǵasymen birge mal sany da ósip jatyr. Soıýǵa ótkizilgen mal kólemi de, et óndirisi de kóbeıgen. Eksport ta joǵary deńgeıde qalyp, saladaǵy jalaqy da ósken.
Biraq osynyń bári et baǵasynyń ósýi fermerdiń taza paıdasyn dál sondaı mólsherde arttyrdy degen sóz emes. Óndiris shyǵynynyń negizgi bóligi jemshópke tıesili, al ettiń sońǵy baǵasyna óndiristen keıingi tasymal, óńdeý, kóterme jáne bólshek saýda shyǵyndary da qosylady. Ókinishke qaraı, Ulttyq statıstıka bıýrosy 2013 jyldan beri et óndirisine jumsalǵan materıaldyq shyǵyn kórsetkishin jarııalamaıdy.
Túıindesek, ettiń qymbattaýy malshy qaýymnyń tabysyn ósirdi deýge keletin belgiler álsiz de bolsa bar. Alaıda tutynýshy tólegen qymbat baǵanyń qansha bóligi naqty mal ósirýshige jetip jatqanyn resmı statıstıka ashpaıdy.
