Esirtkige qarsy kúres: Úkimet jańa sharalardy qolǵa alady

Jıynda Premer-mınıstrdiń orynbasary – mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva, ishki ister mınıstri Erjan Sádenov, sondaı-aq Bas prokýratýra, Ádilet, Oqý-aǵartý, Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlandyrý mınıstrlikteriniń basshylyǵy, birqatar óńir ákimderi baıandama jasady.

Otyrys barysynda esirtki qylmysymen kúres, tsıfrlyq sheshimderdi paıdalana otyryp, zańsyz esirtki aınalymyna qarsy tetikterdi jetildirý, sondaı-aq kámeletke tolmaǵandar arasynda nashaqorlyqtyń jáne jastardyń esirtki qylmysyna tartylýynyń aldyn alý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar qaraldy. Bul rette jaz mezgilindegi profılaktıkalyq sharalarǵa erekshe nazar aýdaryldy.

Oljas Bektenov esirtki qylmystaryna qarsy is-qımyl máselesi Memleket basshysynyń erekshe nazarynda ekenin atap ótip, esirtki taratýǵa qarsy zamanaýı tásilderdi eskere otyryp, bul baǵyttaǵy jumysty odan ári kúsheıtý qajet ekenin basa aıtty.

— Ulttyń ómiri men densaýlyǵy, sondaı-aq bolashaq urpaq aldyndaǵy jaýapkershilik máselesi jańa Konstıtýtsııada joǵary qundylyqtar retinde bekitilgen. Osy oraıda esirtkini taratý men qoldaný – barlyq azamatqa qater tóndiredi, ásirese jastardyń bolashaǵyna balta shabady, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Іshki ister mınıstri Erjan Sádenov nashaqorlyqqa qarsy kúres jónindegi keshendi jospar aıasynda 71 is-shara júzege asyrylǵanyn baıandady.

Nátıjesinde:

• 1,2 myńnan astam esirtki qylmysynyń joly kesildi;

• 6 uıymdasqan qylmystyq top, onyń ishinde bir transulttyq top joıyldy;

• «Kıberqadaǵalaý» júıesi arqyly 5 myń ınternet-resýrs buǵattaldy;

• antıfrod ortalyǵynyń kómegimen 100 mln teńgeden astam somaǵa tranzaktsııalar toqtatyldy;

• bir jarym tonnaǵa jýyq sıntetıkalyq esirtki tárkilendi, bul ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp, sondaı-aq 11 myńnan astam prekýrsor (áleýetti 1,5 myń sıntetıkalyq esirtki) tárkilendi;

• kúshti áser etetin zattardyń zańsyz aınalymyna qatysty 100-ge jýyq derek anyqtaldy;

• quramynda azot totyǵy bar, «kóńildi kóteretin gaz» ataýymen belgili 1,5 myńnan astam ballon jáne 2 avtotsısterna tárkilendi.

Premer-mınıstrdiń orynbasary – mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaeva keshendi jumystar birneshe baǵyt boıynsha júrgizilip jatqanyn jáne «Zań men tártip» qaǵıdatyna negizdelgenin baıandady. Jergilikti atqarýshy organdardyń nashaqorlyqqa qarsy kúresti qamtıtyn qoǵamdyq qaýipsizdiktiń negizgi baǵyttary boıynsha aqparattyq belsendiligine monıtorıng júrgizilýde. Osy jyldyń basynan beri áleýmettik jelilerde jáne messendjerlerde 4,5 myńnan astam zańsyz materıaldar joıylǵan. Jasandy ıntellekt tehnologııalaryn qoldana otyryp esirtki zattaryna qatysty vırýstyq kontentterdi anyqtaıtyn «MERGEN» jobasy aıasynda 22 myńnan astam tsıfrlyq kontent óńdelip, 6,1 myńnan astam esirtki dúkenderi buǵattalǵan. Bul jastardyń jelidegi esirtkini nasıhattaýmen baılanysty aqparattarǵa tap bolýyn aıtarlyqtaı qysqartýǵa múmkindik berdi.

Esirtkini onlaın satýǵa qarsy is-qımyl, kóleńkeli qarjy aǵyndaryn anyqtaý jáne memleketaralyq tsıfrlyq platforma qurý jónindegi sharalarǵa da nazar aýdaryldy.

Bas prokýrordyń orynbasary Erlan Ótegenov monıtorıng júrgizýdi, derekterdi taldamalyq óńdeýdi jáne vedomstvoaralyq aqparat almasýdy júzege asyratyn Ulttyq vedomstvoaralyq Targetıng-ortalyqtyń jumysy týraly baıandady. Ortalyq qurylǵannan beri (2025 jyldyń qazan aıynda ashylǵan) ІІM-ge prekýrsorlardy zańsyz ákelýmen jáne olardyń aınalymy táýekelderimen baılanysty 78 fakt boıynsha materıaldar, 33 esirtki qaýpi týraly habarlama jiberilgen, 23 lıtsenzııalyq-ruqsat berý qujaty qaıtaryp alynǵan. Nátıjesinde aınalymnan 23,3 tonna prekýrsorlar shyǵaryldy. Jalpy alǵanda, bul jumystar qarjylyq tsıfrlyq arnalardy buǵattaýdyń tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq ýákiletti organdardyń kelisilgen den qoıý qımylyn qamtamasyz etýge múmkindik beredi.

Zańnamalyq baza jetildirilip jatyr. Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev 2025 jyldan bastap esirtki quraldarynyń zańsyz aınalymyna qatysty birqatar qylmystyq quqyq buzýshylyq úshin jaza qatańdatylatynyn, sondaı-aq esirtki quraldaryn medıtsınalyq maqsattan tys tutynǵany úshin ákimshilik jaza qoldanylatynyn baıandady. Qoldanystaǵy tizbege 94 ataý kiredi. Qazirgi ýaqytta birqatar kúshti áser etetin zattarǵa jáne saraptama júrgizýge arnalǵan jańa ádister ázirlenip jatyr.

Oqý-aǵartý mınıstri Juldyz Súleımenova «Adal azamat» biryńǵaı tárbıe baǵdarlamasy arqyly quqyqtyq tárbıe berý, qarjylyq jaýapkershilikti qalyptastyrý jáne azamattyq belsendilikti damytý jónindegi sharalar júzege asyrylyp jatqanyn baıandady. Mektepterde «qaýipsizdik sabaqtary» engizildi, onda oqýshylarmen alkogoldi, temekini, psıhoaktıvti zattar men esirtkini qoldaný men taratýdyń aldyn alý máseleleri talqylanady. Bilim berý uıymdarynda profılaktıkalyq jumysqa synyp jetekshilerin, tárbıeshilerdi, pedagog-psıhologtar men áleýmettik pedagogtardy qosa alǵanda 360 myńnan astam pedagog tartylǵan. Táýekel tobyndaǵy otbasylarmen ózara árekettesýge erekshe nazar aýdarylady. Barlyq mektepterde ata-analardy pedagogıkalyq qoldaý ortalyqtary jumys isteıdi, olar úshin 3,5 mln adam qamtylǵan 315 myń is-shara ótkizildi.

Shtab otyrysynyń qorytyndysy boıynsha Premer-mınıstr álemdik naryqta esirtkige qarsy kúreste qosymsha problemalar týǵyzatyn jańa psıhotroptyq zattar paıda bolyp jatqanyn atap ótti. Osyǵan baılanysty Oljas Bektenov birqatar tapsyrma berdi.

Birinshi. Qarjy mınıstrligi QR Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Shekara qyzmetimen birlesip, hımııalyq zattar men qosarly maqsattaǵy ónimderdiń ákelinýine baqylaýdy kúsheıtý, sondaı-aq mundaı taýarlardy tekserý tártibin qaıta qaraý qajet.

— Onyń ústine prekýrsorlardyń basym bóligi birneshe maqsatta qoldanylady ári olardyń keıbiri elge zańsyz ákelinedi. Tsıfrlandyrý men jasandy ıntellekt elementterin belsendi túrde engizińizder, — dep atap ótti Premer-mınıstr jáne kontrabandalyq taýarlar men júkterdiń zańsyz tasymalynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan táýekelderdi anyqtaý júıesindegi taýarlar tizbesine ózgerister engizýdi tapsyrdy.

Ekinshi. Qylmystyq uıymdar krıptovalıýtany jáne ózge de tsıfrlyq quraldardy paıdalana otyryp júrgizetin jasyryn qarjylyq operatsııalarǵa nazar aýdaryldy.

— Ýákiletti organdarǵa krıptovalıýtalarǵa baılanysty kúmándi qarjylyq operatsııalardy anyqtaý men buǵattaýǵa arnalǵan arnaıy baǵdarlama ázirleýdi tapsyramyn. Bul jumys Ulttyq Banktiń antıfrod-ortalyǵy júıesine uqsas júzege asyrylýy tıis. Baǵdarlamada esirtki tranzaktsııalarynda baıqalǵan kúdikti derekterdiń, shottardyń jáne krıptovalıýta ámııandarynyń tizilimi de qamtylýy kerek, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Sondaı-aq esirtki trafıginiń jolyn kesý úshin Telegram-chattardy buǵattaýǵa múmkindik beretin tehnologııalyq quraldy ázirleý qajettigi atap ótildi.

Úshinshi. Bas prokýratýra Qarjy monıtorıngi agenttigimen, Ulttyq bankpen, Іshki ister, Syrtqy ister jáne Tsıfrlyq damý mınıstrlikterimen birge bir apta merzimde memleketaralyq tsıfrlyq platforma qurý boıynsha kelisilgen ustanymdy engizedi.

Tórtinshi. Zamanaýı tehnologııalardy eskere otyryp, esirtki qylmystaryn tergeýdiń qoldanystaǵy ádisterin qaıta qaraý tapsyryldy.

— Jańa tásilder qajet. Bizdiń quqyq qorǵaý organdary jedel aldyn alý sharalaryn qabyldaýǵa tıis. Osyǵan baılanysty Іshki ister mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birge tsıfrlyq quraldar men jasandy ıntellekt múmkindikterin paıdalana otyryp, esirtki qylmystaryn tergeýdiń jańa ádisterin ázirleýdi tapsyramyn. Ádister “Zań men tártip”, sondaı-aq jazanyń bultartpas qaǵıdattary turǵysynan qaralýy kerek, — dep atap ótti Premer-mınıstr.

Osy baǵytta Іshki ister mınıstrligi men Densaýlyq saqtaý mınıstrligi esirtki quraldarynyń, psıhotroptyq zattar men prekýrsorlardyń tizimin jedel jańartyp, kúshti áser etetin zattardyń tizbesin ózektendirip, sondaı-aq olardyń aınalymy tártibin ázirleıdi.

Besinshi. Óńir ákimderine shtabtardyń jumysyn jeke baqylaýǵa alý tapsyryldy.

Altynshy. Jastardyń jumyspen qamtylýy men bos ýaqytyna, ásirese demalys kezeńine erekshe nazar aýdaryldy.

— Jumys berýshiler men memlekettik organdardy tarta otyryp, bos jumys oryndarynyń «jármeńkelerin» ótkizýdi uıymdastyrý qajet. Jastardy «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aktsııalaryna, ártúrli volonterlik qozǵalystarǵa keńinen tartyńyzdar. Buqaralyq sporttyń múmkindikterin tıimdi paıdalaný qajet, –– dep atap ótti Oljas Bektenov.

Jetinshi. 28 mamyrdan 26 maýsymǵa deıin Qazaqstanda Halyqaralyq nashaqorlyqqa qarsy kúres kúnine (26 maýsym) oraılastyrylǵan esirtkige qarsy aktsııalar ótkiziledi. Maýsymnan qazan aıyna deıin quramynda esirtki zattary bar ósimdikterdiń ósetin oshaqtaryn anyqtaý jáne joıý maqsatynda «Qarasora – 2026» jedel-profılaktıkalyq is-sharasy ótkiziledi.

— Іshki ister mınıstrligi múddeli memlekettik organdarmen birlesip, jastardy, úkimettik emes uıymdardyń ókilderin, blogerlerdi jáne tanymal tulǵalardy belsendi tarta otyryp, esirtkige qarsy kúres aılyǵyn ótkizýdi qamtamasyz etsin. Atalǵan jumystarǵa ákimdikter de belsendi túrde atsalysýy kerek, –– dep tapsyrdy Premer-mınıstr.

Sonymen qatar jazǵy kanıkýl qarsańynda jastardy esirtkiniń zańsyz aınalymyna tartýdyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan aýqymdy aqparattyq-profılaktıkalyq naýqan uıymdastyrý tapsyryldy.

Aıta keteıik, Qazaqstan Premer-mınıstri Oljas Bektenov sıngapýrlyq XINFA GROUP kompanııasynyń basqarma tóraǵasynyń orynbasary Chjao Tınıýnmen Pavlodar oblysynda ónerkásip parkin salý boıynsha daıyndyq jumystarynyń barysyn talqylady.