Eski qaladan Naftalanǵa deıin: Ázerbaıjan qazaqstandyqtardy nesimen qyzyqtyrady
PETROPAVL. KAZINFORM — Bir jylda Qazaqstannan Ázerbaıjanǵa baratyn týrıster sany shamamen 20% artty. Osy eldiń gıd sertıfıkatyn resmı alǵan alǵashqy qazaqstandyq Janar Amenova Kazinform agenttigine bergen eksklıýzıvti suhbatynda otandyq saıahatshylardy Ázerbaıjan nesimen qyzyqtyratyndyǵy týraly aıtyp berdi.
— Siz Ázerbaıjanda alǵashqy sertıfıkattalǵan qazaqstandyq gıd retinde bir jyldan beri jumys istep kelesiz. Bul mamandyqqa qalaı keldińiz jáne osy ýaqyt ishinde kásipte sizdi ne qatty tańǵaldyrdy?
— Bir jyl buryn men Ázerbaıjanǵa jaı ǵana saıahattap keldim de, shyny kerek, bul elge alǵashqy kúnnen-aq ǵashyq boldym. Munda erekshe bir energııa bar: halqy, atmosfera, Baký kósheleri, kóne qalalar — munyń bári meni birden baýrap aldy.
Jarty jyl buryn men Ázerbaıjanda gıd sertıfıkatyn resmı alǵan alǵashqy qazaqstandyq atandym. Bul men úshin kútpegen jaǵdaı boldy. Sebebi buǵan deıin áskerı salada qyzmet ettim, bir kúni ekskýrsııa júrgizip, týrısterge eldiń mádenıeti men tarıhyn tanystyramyn dep múlde oılamaǵan edim. Biraq dál osy qarama-qaıshylyq meniń tańdaýymdy odan saıyn qyzyqty ete tústi.
Meni týrısterdiń san alýandyǵy qatty tańǵaldyrady. Bir topta mektep oqýshylary da, eresekter de, otbasylar da, tipti shetelge alǵash ret shyqqandar da bolýy múmkin. Olar kózderi janyp, qyzyǵýshylyq tanytqanda, suraq jaýdyryp, kúlip, sýretke túskende — eńbektiń beker emes ekenin túsinesiń. Sol sátter meni árdaıym shabyttandyrady, óz ornymdy tapqanymdy sezinemin.
— Sońǵy bir jylda qazaqstandyq saıahatshylardyń Ázerbaıjanǵa kózqarasy ózgerdi me? Týrıster sany artqanyn baıqaısyz ba, naqty derekter nemese tájirıbeńizden mysal keltire alasyz ba?
— Iıa, sońǵy bir jylda qazaqstandyqtardyń Ázerbaıjanǵa degen qyzyǵýshylyǵy aıtarlyqtaı artqanyn baıqaımyn. Týrıster bul baǵytty jıi tańdaıtyn bolǵan, ári elde uzaǵyraq ýaqyt bolýǵa tyrysady. Ásirese Eski qala men Bakýdiń sáýleti kópshilikti qatty tańǵaldyrady. Kóne ǵımarattardy alǵash kórgende: «Bul elde mundaı ásem arhıtektýra bar dep oılamappyz, Eýropada júrgendeı áser aldyq» dep tańdanysyn jasyra almaı jatady.
Týrısterdiń basym bóligi jaz mezgilinde keledi. Olar teńizge shomylyp, tabıǵatty jáne tarıhı kórnekti oryndardy tamashalaıdy. Sonymen qatar 4–5 kúndik qysqa týrlar da suranysqa ıe, ásirese mereke kúnderi. Ushý ýaqytynyń qysqalyǵy mundaı saparlardy yńǵaıly etedi.
Merekelik kezeńderdi erekshe atap ótkim keledi. Mysaly, Ázerbaıjanda Naýryz meıramy óte áserli ótedi: ulttyq mýzyka, bıler, dástúrli taǵamdar, kóktemniń erekshe lebi seziledi. Qazaqstandyq týrıster úshin bul aıryqsha qyzyq. Sebebi dástúrli mereke múlde basqa qyrynan ashylady. Sondyqtan kópshilik dál osy kezeńge saparyn josparlaıdy.
2025 jyly Ázerbaıjanǵa Qazaqstannan 87 800-den astam týrıst keldi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda shamamen 20% artyq. Qazaqstandyqtar sheteldik týrısterdiń jalpy sanynyń shamamen 4% alady. Bul ósimdi men árbir ekskýrsııalyq toptan anyq kóremin — elge degen qyzyǵýshylyq kún sanap artyp keledi.
Qazir týrısterdiń kóbi elge aldyn ala daıyndalyp keledi. Áleýmettik jelilerden vıdeo, storıs, fotosýretter kórip, birden naqty oryndar, eskertkishter týraly suraıdy. Osy shynaıy qyzyǵýshylyq ár týrıster tobynan seziledi. Olardyń saıahattan alǵan áseri meni de shabyttandyrady.
— Búgingi kúni Qazaqstannan kelgen týrıster kóbinese qandaı týrlardy tańdaıdy? Olarǵa ne qyzyqty — tarıh, gastronomııa, tabıǵat, álde zamanaýı Baký ma?
— Týrıster Azerbaıjandy barlyq qyrynan kórý úshin ártúrli baǵyttardy tańdaıdy.
Kópshilikti tarıhı ekskýrsııalar — Eski qala, qamaldar, eskertkishter, tar kósheler qyzyqtyrady. Degenmen, qazirgi Bakýdy kórsetetin marshrýttar da óte tanymal, onyń ishinde: Taýly saıabaq, jaǵalaý, munaralar da bar, munyń bári qalanyń tarıhı bólimimen qyzyqty kontrast jasaıdy.
Klassıkalyq baǵyttardan bólek, belgili bir oqıǵaǵa negizdelgen týrızmge qyzyǵýshylyq ósip keledi. Álemdik juldyzdardyń kontsertteri, Bakýdaǵy Formýla-1 Gran-prıi — qazaqstandyq týrıster tek demalýǵa ǵana emes, este qalarlyq áser alý úshin de keledi.
Týrıster tabıǵatty da jaqsy kóredi, olardyń ishinde: taýlar, ormandar, sarqyramalar, shaı ósirý plantatsııalary, mandarın men apelsın ósetin baqtar bar. Gastronomııalyq marshrýttar da erekshe qyzyqtyrady: jergilikti taǵamdar — kýtıab, pahlava, káýap, maýsymdyq jemister, anardyń dámin tatý. Ásirese kúzde ótetin anar festıvali óte tanymal.
Tarıhı jáne tabıǵı baǵyttar da suranysqa ıe. Mysaly, Ateshgıah — ot ǵıbadathanasy jáne ıAnardag — birneshe ǵasyr boıy jalyndap turatyn máńgilik ot. Sondaı-aq, álemdegi alǵashqy munaı osynda ashylǵan, bul jerler ejelgi adamdardyń tabıǵı resýrstardy qalaı paıdalanǵanyn kórsetedi. Ázerbaıjan Uly Jibek jolynyń boıynda jatyp, túrli elderdiń mádenıetterin jáne saýda joldaryn qosyp turǵan.
Árıne, medıtsınalyq týrızmge de qyzyǵýshylyq artyp keledi. Mysaly, Naftalan — munaımen emdeıtin álemdegi biregeı jer, munda teri men býyn aýrýlaryna kómektesedi. Nahıchevanda demikpeden emdelýge bolady, al Shahdag taýynyń Trýskavets sanatorııinde ozonoterapııa jáne basqa da protsedýralar usynylady. Týrıster munda sapardy densaýlyq paıdaly etýge bolatynyn biledi, sondyqtan bul eldi odan saıyn tartymdy etedi.
— Sizge ekskýrsııalardy Qazaqstannan kelgen týrısterge beıimdeý qajet pe? Týrıster kóbinese qandaı suraqtar qoıady jáne olardy Ázerbaıjanda ne tańǵaldyrýy múmkin?
— Iá, aqparatty túsinikti ári qyzyqty etý úshin Qazaqstannan kelgen qonaqtarǵa ekskýrsııany jıi beıimdeýge týra kelip jatady. Sebebi men ózimizdiń mentalıtetti jaqsy bilemin, olarǵa ne qyzyq bolatynyn aldyn ala boljamdaı alamyn.
Ázerbaıjandaǵy Qazaqstan Elshiliginiń qoldaýy óte kómektesedi. Elshilik úlken toptardyń, ásirese balalar týrlaryn qaýipsiz ári jaıly etý úshin jaǵdaı jasap keledi. Sondaı-aq, olar mádenı is-sharalar uıymdastyrady, ol arqyly ázerbaıjandar Qazaqstanmen tanysady. Mysaly, jazda «Qazaq kınosy kúnderi» ótti — bul is-shara jergilikti aýdıtorııanyń nazaryn aýdaryp, kópshiliktiń Qazaqstanǵa qyzyǵýshylyǵyn arttyrdy. Mundaı bastamalar sheteldikterdi elimizge saıahattap barýǵa, kórikti jerlerin aralap, onyń mádenıeti jáne salt-dástúrimen tereńirek tanysýǵa shabyt beredi.
Kóbine týrısterdi Bakýdyń jáne eldiń tarıhy, ulttyq dástúrleri, ashanasy, tabıǵaty, medıtsınalyq týrızm men maýsymdyq is-sharalar qyzyqtyrady. Olar Eski qala, Taýly saıabaq, shaı plantatsııalary, Ateshgıah, ıAnardag sekildi erekshe jerleri týraly bilgisi kaeledi.
Keıde meniń ekskýrsııama basqa elderden kelgen týrıster de qosylady. Olar Qazaqstan jaıynda da surap-bilip, qyzyǵýshylyq tanytyp, kelesi saparlaryn bizdiń elge josparlap jatady. Men olarǵa Qazaqstannyń kórikti jerlerin, tabıǵatyn, mádenıetin jáne dástúrlerin qýana aıtyp beremin. Mundaı kezdesýler týrızmniń qanshalyqty qyzyqty jáne ártúrli elderden kelgen adamdarmen tájirıbe bólisýdiń qanshalyqty jaǵymdy ekenin kórsetedi. Gıd mamandyǵy shynymen keremet — ol adamdarmen tanysyp, álemdi tanyp-bilýge múmkindik beredi.
— Bıyl týrısterdiń kóńil-kúıi men sizdiń jumysyńyzdyń ereksheligin jaqsy kórsetetin este qalarlyq qyzyqty jaıttar boldy ma?
— Iá, ánshi Roza Zergerlımen baılanysty óte qyzyqty sát boldy. Týrıstermen dámhanada otyrǵanmyn, bir kezde onyń ánin qoıdy, men bıleı bastadym, ánshi jaqyn mańda turǵan eken. Roza kelip, amandasty, bul sát Malahov baǵdarlamasynda efırden kórsetildi.
Kóktemde biz Rozamen erekshe týr uıymdastyrmaqpyz. Ánshi bizdiń qazaqstandyqtarǵa óte tanymal. Ol ózi ekskýrsııa júrgizip, Ázerbaıjandy, mádenıeti men kórikti jerlerin, qalany tanystyrady. Bul mýzyka, mádenıet jaıynda bilip, jańa áser alǵysy keletin týrısterge erekshe este qalarlyq oqıǵa bolady.
Naftalanǵa medıtsınalyq týrızmmen keletin qonaqtar protsedýralardan keıin jaǵdaıynyń qalaı jaqsarǵanyn aıtyp, bólisip jatady. Jumysymdy osyndaı sátter úshin jaqsy kóremin.
Ekskýrsııa shynaıy emotsııalar men jaqsy áser qaldyrady, al týrıster qaıta kelgisi keletin nıetpen tarasady.