Esikten tabylǵan «Altyn adamnyń» esimi anyqtaldy
ASTANA. QazAqparat - Ázirbaıjan ǵalymy Esik qorǵanynan tabylǵan "Altyn adamnyń" esimi Syńly dep esepteıdi, bul týraly "Eho" basylymyna siltememen alashainasy.kz jazady.
Eske sala keteıik, altynmen aptalǵan saq jaýyngeri nemese kóseminiń súıegi Esik ózeniniń jaǵasynan 1969 jyly tabylǵan bolatyn.
Ázerbaıjan Ulttyq ǵylym akademııasy Arheologııa jáne etnografııa ınstıtýtynyń qyzmetkeri Zaýr Gasanov qorǵannan tabylǵan kúmis ydystaǵy jazýdy zerttegennen keıin "Altyn adamnyń" esimi týraly qorytyndyǵa keldi. "Esik qorǵanynan alynǵan zattaǵy rýna jazýyna Orhon-Enıseı taıaýshyǵystyq tańbalary fonetıkasy negizinde taldaý jasaý - onyń túrki tilinen shyqqanyn kórsetti. Túpnusqada "Dört bul küz Sınglıyı ır - "Dünyanın dörd (küncü) tərəfindəki tayfalar Sınqlıya nəğmə qoşur", Uş yüz yığ anta ıçır - "Üç yüz ağlar gözlü and içir" dep jazylǵan. Aýdarmasy: "Dúnıeniń tórt buryshynan Syńly taıpasy jyrlaıdy. Úsh júz joqtaýshy ant-sý ishedi". Biz bul jazýdyń maǵynasy osyny bildiretinine aıǵaq bolatyn Gerodot eńbekteri men "Qytaıdyń Han dınastııasy tarıhyn" qosqanda birqatar grammatıkalyq, tarıhı, ádebı kýálikter taptyq", - deıdi ol.
Gasanovtyń aıtýynsha, "Altyn adamnyń" Syńly degen mártebesi hýnný ımperatoryna tıesili áıgili qudiretti qylysh - "Chıng-lý" ataýyna sáıkes keledi. Ǵalym qytaı men grek derekterine súıene otyryp, hýnnýlardyń "Chıng-lýdyń" nemese Syńlynyń qurmetine bıik jerdegi tórtburyshty alańdarǵa temir qylysh pishininde hramdar turǵyzǵanyn aıtady. "Altyn adam" tabylǵan qorǵandaǵy jazýda kósemniń tóńiregindegi taıpalar 4 tsıfrymen kórsetilgen.
Sonymen qatar, taıpalyq odaq ókilderi úsh júzge bólingen. Al "ant-sý ishý" degen saqtardyń qan men sharapty aralastyryp, oǵan qarýdy salyp turyp kelisim bekitý saltyn bildiredi", - deıdi ǵalym.
Tarıhshynyń aıtýynsha, "Altyn adam" ózderin quz dep ataǵan rýǵa tıesili. "Parsylar saqtardy ózderine anaǵurlym jaqyn skıf taıpalarynyń ataýy boıynsha ataǵan. Orys ǵylymynda da saqtar skıfter delinedi. Biraq men kóne grek mátinderinde skıf degen sózdiń kezdespeıtinin anyqtadym. Bul - orystardyń burmalaǵan nusqasy. Grek derekkózderinde skıfter quzdar delinedi. Assırııa jáne Vavılon jazbalarynda da skıfter ish-quz jáne ash-ǵuz dep atalady. Kórip turǵanymyzdaı, bul taıpa ataýyndaǵy túbir sóz - ǵuz. Esik jazbasyn ashý Esik taıpalarynyń óz-ózderin "quz" dep ataǵanyn kórsetti. Bul ataýlardyń bári "oǵyz" ataýyna sáıkes keledi", - deıdi ǵalym.
