Ertis ózenin baldyr basyp bara jatyr: sebebi nede
PAVLODAR. KAZINFORM - Ertis ózeniniń saǵalary men taıaz tustaryn baldyr men qoǵa basyp bara jatqany baıqalyp otyr. Turǵyndar ózen tartylyp qala ma dep qaýiptenedi.
Bıyl Ertis ózeniniń jaıylmalary tirshilik nárine qanyqqanymen, jazǵy aptap ystyqtan elimizdegi eń uzyn ózen – Ertistiń jaǵalaý tustary taıazdanyp, baldyr basyp bara jatqanyn baıqaýǵa bolady. Aǵysy aryndy ózenge ádette mundaı kórinis tán emes. Alaıda keme júrmeıtin ózen qaltarystary batpaqtanyp, baldyrdan kórinbeı tur.
Turǵyndar munyń sońy ekologııalyq apatqa ákele me dep úreılenedi. Gıdrolog maman Anton Chashın bul tabıǵı protsess ekenin, odan eshbir qaýip joqtyǵyn aıtyp otyr.
- Bul bıologııalyq protsesti Ertis ózeniniń tirshiliginen bólip qaraý múmkin emes. Sebebi ózendegi sý janýarlary álemi men ósimdikter faýnasy bir-birimen tyǵyz baılanysty. Ras, bıyl ózen jaǵalaýlarynyń taıazdana túskenin baıqadyq. Sý ósimdikteri negizinen sýdyń taıaz jerlerinde ósip shyǵatyny belgili. Baldyrly ósimdikter negizinen Ertistiń taıaz tustarynda, kishkentaı saǵalarynda, qaltarystarda paıda bolǵan. Buǵan negizgi sebep – Ertis arnasynyń túbin tereńdetý jumystarynyń júrgizilmeıtindigi. Sý joldary kásipornyna ózen túbiniń tereńdigin qamtamasyz etý mindeti kirmeıdi. Álgindeı jumystar ýaqtyly júrgizilmegen soń ózen túbi qaırańdanyp, aǵyspen keletin qaldyqtar, topyraq jynystary taıaz tustardaǵy shógindilerdi odan saıyn bıiktete túsedi, - dep túsindirdi gıdrolog.
Baldyrdyń kóbeıýi ózen tirshiligine eshbir qaýip tóndirmeıdi. Tek odan jaǵymsyz ıis shyǵyp, aınalaǵa taraýy múmkin. Ekinshi turǵydan, shaǵyn qaıyqtardyń júzýine kedergi keltiredi. Baldyrlar olardyń júzý quraldaryna oralyp, qıyndyq týdyrady.
- Eger Ertistiń túbin tereńdetý jumystary turaqty júrgizilse, bul jaǵymsyz kórinis joıylatyny anyq. Al ózen sýynyń tartylyp bara jatqany týraly áńgime shyndyqqa janaspaıdy. Ertiste sý jetkilikti, - deıdi maman.
Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrliginiń dereginshe, Pavlodar oblysy aýmaǵynan aǵyp ótetin Ertis ózeniniń uzyndyǵy 720 shaqyrym. Arnanyń ortasha eni 600 metr bolsa, keı jerlerde ol 3,5 shaqyrymnan asady. Ózenniń sý jınaý alańy – 260 myń tekshe shaqyrym, ortasha tereńdigi – 3-4 metr. Shyǵys Qazaqstandaǵy bóligi kaskadtarmen bógelgen. Ózen boıynda tehnologııasy soǵan táýeldi ondaǵan úlken kásiporyn, elektr stansalary ornalasqan.
Eske sala keteıik, bıyl mamyr aıynda Ertis ózeniniń Pavlodar oblysyndaǵy deńgeıi tómendep, keıbir tustaǵy arnasy tarylyp qalǵany baıqalǵan edi. Keıin mamandar ózen deńgeıi ne sebepti tómendegenin túsindirdi.
