Erlik izi óshpeıdi: Áskerı-patrıottyq ortalyqtan fotoreportaj
ASTANA. KAZINFORM – Elorda tórindegi QR Qarýly Kúshteriniń Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵy – surapyl soǵys jyldarynan syr shertetin biregeı oryn. Mundaǵy ár sýret pen ár hat keshegi qan maıdan qalǵan jádiger. 9 mamyr – Jeńis kúnine oraı batyrlarymyzdyń erlik jolyn ulyqtap, tarıhtyń aqtańdaq betterin tsıfrlyq júıege túsirip jatqan biregeı mádenı oshaqtyń tynys-tirshiligimen tanysyp qaıtqan edik.
Áskerı-tarıhı mýzeı 2015 jylǵy 1 jeltoqsanda Qazaqstan Respýblıkasy Qorǵanys mınıstrliginiń bastamasymen Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Ulttyq áskerı-patrıottyq ortalyǵy quramynda quryldy. Búgingi tańda mýzeı qorynda 24 myńnan astam jádiger saqtaýly. Mýzeı basshysy Dáýlet Qadyrovtyń aıtýynsha, 1938-1945 jyldar aralyǵynda soǵysqa qatysqan jaýyngerlerdiń derekterin tsıfrlandyrý jumystary aıaqtalýǵa jaqyn.
– Jaqynda iske qosylatyn arnaıy saıt arqyly kez kelgen azamat óz atasynyń maıdandaǵy jolyn izdep taba alady. Kún jylynǵaly mýzeıge kelýshiler sany artyp, kúnine 2,5 myńǵa jýyq adam osy mádenı oshaqqa at basyn burady, – deıdi Dáýlet Qadyrov.
Mýzeı zalyna aıaq basqanda, eń aldymen, kelýshilerdi surapyl soǵystyń alǵashqy soqqysyn qabyldaǵan Brest qamalynyń rýhy qarsy alady. Mundaǵy eń basty jádigerlerdiń biri – aty ańyzǵa aınalǵan «Maksım» pýlemeti. Mýzeı qyzmetkeri Áıgerim Ómirzaqtyń aıtýynsha, 1941 jyldyń maýsymynda qamal qorǵaýshylarynda budan qýatty qarý bolmaǵan.
Pýlemettiń úzdiksiz jumys isteýi úshin ony únemi sýmen sýytyp otyrý qajet edi, alaıda jaý qorshaýyndaǵy sarbazdar úshin bir tamshy sýdyń ózi altynǵa bergisiz boldy. Sý arnalary isten shyǵyp, aryqtar garnızon syrtynda qalǵandyqtan, jaýyngerler sýdy janqııarlyqpen jetkizip, qarýdyń otty demin toqtatpaýǵa tyrysqan.
Brest qamalynyń qasiretin myna bir kirpishterden artyq eshteńe sıpattaı almas. Bul – qamal jertólelerinen jetkizilgen jádiger. Nemis basqynshylary jertólede bekingen sarbazdardy shyǵarý úshin otbúrikkishterdi (otshashar) qoldanǵan kezde, temperatýranyń joǵary bolǵany sonshalyq, qatty qyzyl kirpishter erip, joǵarydan tómen qaraı balqyp aqqan. Búginde tas bolyp qatyp qalǵan bul kesek sol kezdegi jaýyzdyq pen oǵan qarsy turǵan myzǵymas erliktiń únsiz kýágeri.
Brest qamalynyń qorǵaýshylary arasynda 16 jastaǵy qazaq balasy Nuralı Nurmahanovtyń erligi erekshe. Onyń óz qanymen «Ólsem de sheginbeımin» («ýmrý, no nı shagý nazad») dep jazyp ketken partııalyq bıleti mýzeıge kelýshilerdi tebirentpeı qoımaıdy.
Ekspozıtsııanyń kelesi bóligi Lenıngrad qorshaýyna arnalǵan. Munda 872 táýlik boıy ashtyq pen sýyqqa tótep bergen qala turǵyndaryna rýh bergen Jambyl Jabaev óleńderi men fotolarynyń janynda dombyra tur. Sol bir aýyr kezeńde aqynnyń jyrlary men dombyranyń qońyr úni qorshaýda qalǵan halyqtyń eńsesin tiktep, úmitin úzdirmeı, rýhyn kóterýge qyzmet etken sımvol retinde usynylǵan.
Onyń qasynda jumysshylarǵa beriletin bir kúndik azyq – nebary eki tilim qara nannyń úlgisi qoıylǵan. 1 mıllıon adamdy ashtyq jalmaǵan sol surapyl kezeńde qalany azat etýge qazaqstandyq 310-shy jáne 314-shi atqyshtar dıvızııasy qatysqan.
Máskeýdi qorǵaýda erlik kórsetken almatylyq 316-shy dıvızııa men onyń komandıri Ivan Panfılovtyń jeke zattary – mýzeıdiń maqtanyshy. Batyrdyń nemeresi Alýa Baıqadamova tapsyrǵan túpnusqa saǵat pen partııalyq bılet sol bir jaýapty sáttiń saǵatyn áli soǵyp turǵandaı áser beredi.
Mýzeıdiń eń qundy eksponattarynyń biri – aty ańyzǵa aınalǵan Baýyrjan Momyshulynyń jeke kúndeligi. Maıdan dalasyndaǵy syn sátter, sarbaz psıhologııasy men qolbasshy tolǵanysy jaıly jazbalar osy kúndelikte saqtalǵan. Batyrdyń óz qolymen jazǵan tańǵy josparlary, soǵys taktıkalary qaz-qalpynda tur.
Kúndeliktiń janynda Baýyrjan Momyshulynyń syzǵan taktıkalyq kartasy qoıylǵan. 1941 jyldyń qarashasynda 1073-shi atqyshtar polkiniń batalon komandıri bolǵan ol 316-shy dıvızııadan oqshaýlanyp qalsa da, jaýdy Máskeýge jibermeı, Volokolamsk tasjolynda úsh táýlik boıy ustap turdy.
1945 jyldyń 30 sáýirinde Reıhstagqa alǵashqy bolyp tý tikken leıtenant Raqymjan Qoshqarbaev pen Grıgorıı Býlatovtyń erligi de umyt qalmaǵan. Kúndizgi saǵat 14:30-da jelbiregen jeńis týy – mıllıondaǵan jaýyngerdiń ańsaǵan armany edi.
Sondaı-aq mýzeıde Stokgolm qalasynan ákelingen qutylar, dári-dármekter, tis şetkalary men kitaptar – basqa da maıdan dalasyndaǵy turmystyq zattar jınaqtalǵan.
Mýzeı ekspozıtsııasyndaǵy eń qyzyqty ári sırek kezdesetin jádigerdiń biri – 1945 jylǵy nemis velosıpedi. Velosıpedti sol kezeńde nemis jaýyngerleri qoldanǵan, búgingi kúnge deıin qaz-qalpynda jetken. Mýzeı qoryna bul jádigerdi semeılik kollektsıoner arnaıy syıǵa tartqan eken. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde mundaı kólik quraldary baılanys ornatý nemese jedel habar jetkizý maqsatynda keńinen qoldanylǵan eken.
Búginde bul mýzeı jas urpaqqa erliktiń mánin uǵyndyratyn, tarıhpen tildestiretin mańyzdy orynǵa aınalǵan. Mundaǵy árbir jádiger tutas bir dáýirdiń shyndyǵyn jetkizetin qundy mura.
Aıta keteıik, Jeńis kúnine arnalǵan Máskeýdegi parad áskerı tehnıkasyz ótetinin habarlaǵan edik.
