Erler densaýlyǵy: qýyqasty bezi obyrynyń aldyn alýǵa bola ma

Qýyqasty bezi obyry búginde er adamdar arasynda jıi kezdesetin onkologııalyq aýrýlardyń biri bolyp otyr. Soltústik Qazaqstan oblysynda ǵana 2025 jyly bul dıagnozben 76 adam esepke alynsa, 2026 jyldyń alǵashqy bes aıynda 39 jańa jaǵdaı tirkeldi. Mamandardyń aıtýynsha, aýrýdyń basty ereksheligi — bastapqy kezeńde eshqandaı belgi bermeýinde. Sondyqtan erte dıagnostıka men skrınıngtiń mańyzy erekshe.

SQO onkologııalyq ortalyqtyń onkohırýrgi Erbol Talqambaevtyń aıtýynsha, qýyqasty bezi obyry — qýyqasty bezi tinderinde paıda bolatyn qaterli isik. Aýyrǵan adamda qaterli jasýshalar kóbeıip, ýaqyt óte kele aǵzanyń basqa múshelerine taralyp, metastaz berýi múmkin.

Qýyqasty bezi er adamnyń urpaq órbitý júıesiniń mańyzdy bóligi. Ol uryq suıyqtyǵynyń quramyna kiretin arnaıy sekret bóledi. Bezde paıda bolǵan qaterli ózgerister uzaq ýaqyt boıy bilinbeýi múmkin, sondyqtan kóptegen naýqas dárigerge aýrý asqynǵan kezde ǵana júginedi.

— Qýyqasty bezi obyrynyń paıda bolýyna áser etetin birneshe negizgi faktor bar. 45 jasqa deıingi er adamdar óte sırek aýyrady. Alaıda jas ulǵaıǵan saıyn aýrýdyń damý qaýpi de arta túsedi. Sondaı-aq eger ákesi, aǵasy nemese basqa jaqyn týysy qýyqasty bezi obyrymen aýyrǵan bolsa, onda bul aýrýdyń paıda bolýy shamamen eki ese joǵarylaıdy. Durys tamaqtanbaý da dertke ákelýi múmkin. Janýarlardyń maılaryn shamadan tys tutyný, maıly taǵamdar men joǵary kalorııaly ónimderdi jıi paıdalaný qaterli isiktiń damý qaýpin arttyrady, — deıdi Erbol Talqambaev.

Mamannyń aıtýynsha, aýrýdy erte kezeńde anyqtaýdyń eń tıimdi joly- skrınıngtik tekserý. Skrınıng barysynda prostata-spetsıfıkalyq antıgendi (PSA) anyqtaý úshin qan alynady. 

— Prostata-spetsıfıkalyq antıgen (PSA) — qýyqasty bezi jasýshalary óndiretin erekshe aqýyz. Onyń qandaǵy deńgeıiniń joǵarylaýy qýyqasty bezindegi ártúrli ózgeristerdi kórsetýi múmkin. PSA deńgeıiniń joǵary bolýy mindetti túrde qaterli isik bar degendi bildirmeıdi. Ol prostatıt kezinde, qýyqasty beziniń qatersiz gıperplazııasynda da kóterilýi múmkin, — deıdi onkohırýrg.

Eger taldaý nátıjeleri kúmán týǵyzsa, naýqas ýrolog dárigerdiń keńesine jiberiledi. Qajet bolǵan jaǵdaıda qýyqasty beziniń bıopsııasy taǵaıyndalýy múmkin.

— Zertteý nátıjesi dál bolýy úshin qan ash qarynǵa tapsyrylady. Sońǵy tamaq qabyldaǵannan keıin keminde 8 saǵat ótýi tıis. Transrektaldy ýltradybystyq zertteý, qýyqasty bezine massaj jasaý, tsıstoskopııa nemese qýyqty kateterleýden keıin qan taldaýyn jasamas buryn keminde 7 kún kútý qajet. Qýyqasty beziniń bıopsııasynan keıin keminde 1 aı ótýi tıis. Sondaı-aq, qan tapsyrmas buryn 1-2 táýlik ishinde jynystyq qatynastan bas tartqan jón, — deıdi dáriger.

Elimizde 2013 jyldan bastap qýyqasty bezi obyryn erte anyqtaýǵa arnalǵan skrınıngtik baǵdarlama kezeń-kezeńimen engizilip jatyr. Skrınıngten 50, 54, 58, 62, 66 jastaǵy er adamdar ótedi. Tekserýden turǵylyqty jeri boıynsha tirkelgen emhanada ótýge bolady. Skrınıngke azamattyń naqty týǵan kúni emes, týǵan jyly negizge alynady.

— Qaterli isiktiń aldyn alýǵa kómektesetin qarapaıym, biraq tıimdi sharalar bar. Eń aldymen durys tamaqtaný. Janýar maılarynyń mólsherin azaıtyp, kókónister men jemisterdiń úlesin kóbeıtý qajet. Maıly taǵamdar men tiskebasarlardy, qoıý qaımaq pen kilegeıdi, maıly kondıterlik ónimderdi barynsha azaıtqan jón. Kerisinshe, dárýmenderge basymdyq berip, A, S, D jáne E dárýmenderin, kaltsıı, selen, karotınoıdtardy, fıtoestrogenderdi, tabıǵı antıoksıdanttardy ratsıonǵa qosý kerek. Kúndelikti eń keminde 400 gramm kókónis pen jemis jeý qajet, — deıdi Erbol Talqambaev.

Mamannyń aıtýynsha, sportpen aınalysý artyq salmaqtyń aldyn alyp, jalpy densaýlyqty nyǵaıtady jáne kóptegen onkologııalyq aýrýdyń damý qaýpin tómendetedi.

Buǵan deıin jatyr moıny obyrynan qalaı saqtanýǵa bolatynyn jazǵan edik.