Erli-zaıyptynyń kelisiminsiz jasalǵan mámileler: satýshy men satyp alýshyǵa qandaı qaýip tónedi

ASTANA. KAZINFORM – Jyljymaıtyn múlikpen mámile jasaý, ıpoteka rásimdeý nemese múlikti kepilge qoıý kezinde qazaqstandyqtardan jıi túrde erli-zaıyptynyń notarıaldyq kelisimi talap etiledi. Alaıda mundaı kelisim barlyq jaǵdaıda birdeı qajet emes. Qaı kezde kelisim mindetti, al qaı jaǵdaıda onsyz da mámile jasaýǵa bolatynyn Kazinform tilshisi saralap kórdi.

Bul taqyryp tóńireginde qate túsinikter az emes. Biri páter bir adamnyń atyna rásimdelse, ol ony óz qalaýynsha paıdalana alady dep oılaıdy. Ekinshileri kez kelgen iri satyp alý nemese nesıe úshin jubaıynyń kelisimi kerek dep sanaıdy. Alaıda sheshýshi faktor – qujattaǵy menshik ıesiniń aty emes, múliktiń qashan jáne qandaı negizde alynǵany, ıaǵnı onyń ortaq nemese jeke menshikke jatatyny. Mámile kezinde ekinshi jubaıdyń kelisimi qajet pe, joq pa, osyǵan baılanysty.

Qazaqstan Respýblıkasynyń «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodeksiniń 33-babyna sáıkes, nekede turǵan kezde erli-zaıyptylar satyp alǵan múlik, eger neke shartynda ózgeshe kózdelmese, olardyń ortaq menshigi bolyp esepteledi. ıAǵnı neke tirkelgennen keıin satyp alynǵan páter, úı, jer ýchaskesi nemese avtokólik qujat júzinde bir adamnyń atyna rásimdelse de, zań turǵysynan erli-zaıyptylarǵa birdeı tıesili. Kópshilik úshin bul kútpegen jaǵdaı, sebebi kúndelikti ómirde menshik ıesi retinde kórsetilgen tulǵaǵa ǵana mán beriledi, al zań úshin satyp alý ýaqyty mańyzdy.

Erli-zaıyptynyń kelisimi qaı kezde mindetti?

Eger múlik ortaq menshikke jatsa, ony erli-zaıyptylardyń ózara kelisiminsiz ıelikten shyǵarý múmkin emes. Bul talap «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekstiń 35-babynda bekitilgen.

Notarıaldyq kelisim jyljymaıtyn múlikti satý, syıǵa tartý nemese aıyrbastaý kezinde, sondaı-aq páterdi, úıdi nemese jer ýchaskesin kepilge qoıý barysynda qajet. Máselen, er adam nekede turǵan kezde páter satyp alyp, ony óz atyna rásimdese, jubaıynyń jazbasha kelisiminsiz ony sata almaıdy.

Sondaı-aq iri kepilsiz nesıelerdi rásimdeý kezinde de jubaıynyń kelisimi talap etiledi. 2024 jylǵy 1 qyrkúıekten bastap, eger adam resmı nekede turyp, 1000 AEK-ten asatyn mólsherde (2026 jyly shamamen 4,3 mln teńge) qaryz alsa, bank nemese mıkroqarjy uıymy ekinshi jubaıynyń kelisimin alýǵa mindetti. Mundaı kelisimsiz berilgen nesıe sot tártibimen daýǵa ushyraýy múmkin. Bul talapqa jubaıy qosa qaryz alýshy bolǵan nemese nesıe ishki qaıta qarjylandyrý maqsatynda rásimdelgen jaǵdaılar kirmeıdi.

Osyǵan uqsas talap ıpoteka kezinde de qoldanylady, sebebi turǵyn úı kepil nysanyna aınalyp, otbasynyń ortaq múlkine aýyrtpalyq túsiredi. Dál osyndaı tártip nekede alynǵan avtokólikke nemese kommertsııalyq jyljymaıtyn múlikke de qatysty.

Kelisim qashan qajet emes?

«Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekstiń 36-babyna sáıkes, nekege deıin tıesili bolǵan múlik, sondaı-aq neke kezinde muragerlik jolmen nemese syıǵa tartý arqyly alynǵan dúnıe jeke menshik bolyp sanalady. Mundaı jaǵdaıda erli-zaıyptynyń kelisimi talap etilmeıdi.

Kelisimsiz alynǵan nesıelerdiń táýekel bar

Kádimgi tutynýshylyq nesıe, bólip tóleý nemese kredıttik karta rásimdeý kezinde, ádette, jubaıynyń notarıaldyq kelisimi qajet emes. Alaıda daý týyndaǵan jaǵdaıda sot qaryz qarajatynyń qandaı maqsatqa jumsalǵanyn anyqtaıdy.

Eger nesıe otbasy múddesine paıdalanylsa, turǵyn úıdi jóndeý, jıhaz nemese turmystyq tehnıka satyp alý, balalardy emdeý nemese oqytý úshin qaryz ortaq mindetteme dep tanylýy múmkin. Bul rette shart tek bir jubaıynyń atyna rásimdelgenine qaramastan, jaýapkershilik ekeýine birdeı júkteledi.

Máselen, jýyrda Jambyl oblysynda sot nekede turǵan kezeńde áıeldiń atyna rásimdelgen, biraq otbasylyq qajettilikterge jumsalǵan 6,5 mln teńgeden astam nesıeni ortaq qaryz dep tanydy. Medıatsııalyq kelisimge sáıkes, burynǵy kúıeýi qaryzdyń jartysyn óteýge mindetteldi.

Kelisim alynbasa ne bolady?

Eger zań boıynsha jubaıynyń kelisimi qajet mámile onsyz jasalsa, ekinshi jubaı sotqa júginip, ony jaramsyz dep tanýdy talap ete alady. Mundaı quqyq «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekstiń 35-babynda, sondaı-aq Azamattyq kodekste kózdelgen.

Bul jaǵdaıda kelisimniń bolmaýy ǵana emes, mámileniń ekinshi tarapy múliktiń ortaq ekenin jáne jubaıynyń kelisimi alynbaǵanyn bilgeni nemese bilýge tıis bolǵany da eskeriledi. Osy jaıttardy sot talqylaý barysynda baǵalaıdy.

Talap qanaǵattandyrylǵan jaǵdaıda ekijaqty restıtýtsııa qoldanylady, taraptar mámile boıynsha alǵannyń bárin bir-birine qaıtarýǵa mindetti. ıAǵnı satyp alýshy múlikti qaıtarady, al satýshy alǵan aqshany óteıdi. Eger múlikti zattaı qaıtarý múmkin bolmasa, aqshalaı ótemaqy belgilenýi múmkin.

Bul saldarlar tek erli-zaıyptylarǵa ǵana emes, úshinshi tulǵalarǵa da áser etýi yqtımal. Adal satyp alýshy baspanasynan aıyrylyp, al satýshy ári múliksiz, ári qomaqty qaryzben qalý qaýpine tap bolady. Eger alynǵan qarajat jumsalyp ketken bolsa, mámileni bastapqy kúıine qaıtarý protsesi jyldarǵa sozylýy múmkin. Sol sebepti zańgerler jyljymaıtyn múlik satyp alǵanda satýshynyń otbasylyq jaǵdaıyn jáne notarıaldyq kelisimniń bar-joǵyn mindetti túrde tekserýge keńes beredi.

Erli-zaıyptynyń kelisimi qalaı rásimdeledi?

Jubaıynyń kelisimi notarıaldyq tártippen rásimdeledi jáne ony notarıýsqa tikeleı baryp ta, eGov Mobile mobıldi qosymshasy arqyly qashyqtan da alýǵa bolady.

Notarıýsqa jeke júgingen kezde jubaıy jeke kýáligin usynyp, mámile nysany týraly málimet beredi. Notarıýs derekterdi tekserip, quqyqtyq saldaryn túsindiredi jáne kelisimdi naqty bir áreketke – satý, kepil, ıpoteka jáne basqa operatsııaǵa kýálandyrady. Barlyq jaǵdaıǵa jaraıtyn ámbebap kelisim túri zańnamada qarastyrylmaǵan.

Sonymen qatar eGov Mobile qosymshasynda eNotary tsıfrlyq servısi jumys isteıdi. Onyń kómegimen kelisimdi onlaın rásimdeýge bolady. Paıdalanýshy bıometrııalyq tekserýden ótip, notarıýspen beıneqońyraý arqyly baılanysady jáne óz erkin rastaıdy. Protsedýra aıaqtalǵannan keıin notarıaldyq qujat «Tsıfrlyq qujattar» bóliminde paıda bolyp, qaǵaz nusqamen birdeı zańdy kúshke ıe bolady.

Buǵan deıin 2026 jyly halyqtyń shamadan tys nesıe alýyn shekteıtin qural iske qosylatyny habarlandy.