Erkin Ábil: «Uly dala» uǵymy jańa Konstıtýtsııada tarıhı sabaqtastyqty bekitedi

ASTANA. KAZINFORM – «Uly dala» uǵymynyń Konstıtýtsııada kórinis tabýy – tarıhı sabaqtastyqty quqyqtyq deńgeıde bekitýdiń naqty dáleli. Bul týraly búgin Májilistiń jalpy otyrysynda jańa Konstıtýtsııa jobasyn talqylaý barysynda depýtat Erkin Ábil aıtty.

– Tarıh – memlekettiń eń senimdi tiregi. Qazaqstannyń jańa Konstıtýtsııa jobasynda tarıhı sabaqtastyq ustanymy aldyńǵy qatarda qarastyrylǵan. Bul – memlekettiń myńjyldyq damý tarıhyn, ulttyq mádenı kodyn jáne basqarý tájirıbesin quqyqtyq negizde aıqyndaıtyn naqty norma. Osy turǵydan «Uly dala» uǵymynyń Konstıtýtsııada kórinis tabýy – tarıhı sabaqtastyqty quqyqtyq deńgeıde bekitýdiń naqty dáleli. «Uly dala» uǵymy – emotsııalyq nemese poetıkalyq tirkes emes. Bul – Qazaqstan memlekettiliginiń tarıhı keńistigi, mádenı kody jáne jaýapkershilik fılosofııasyn beıneleıtin naqty uǵym. Tarıhı sabaqtastyq eldiń ótkenin, búginin jáne bolashaǵyn jalǵaıtyn quqyqtyq kópir ispetti. Ol ózimizge de, basqa elderge de memlekettiń tereń tamyryn, ulttyq dástúrin jáne órkenıettik sabaqtastyǵyn túsindiredi, - dedi depýtat.

Onyń atap ótýinshe, bul ustanym halyqaralyq tájirıbege de saı keledi. Qytaı, Vengrııa, Polsha, Lıtva sekildi memleketter óz Konstıtýtsııalarynda tarıhı sabaqtastyqty ulttyq egemendiktiń negizi retinde naqtylaǵan.

– Bul elder ony qandaı da bir qaýip tóndiredi dep qabyldady deımisizder? Joq. Ol eshqandaı artyqshylyq ta, bólinýshilik te týdyrmaıdy. Kerisinshe, memlekettiń tutastyǵy men turaqtylyǵyn nyǵaıta túsedi. Qazaqstan úshin de bul – qısyndy ári ádiletti qadam. Mańyzdysy – bul norma eshkimdi bólip-jarmaıdy, kerisinshe, ortaq tarıh pen qundylyqtar tóńireginde qoǵamdy biriktiredi. Ábish Kekilbaevtyń sózimen aıtsaq, «Eldikti, birlikti saqtaıtyn – adamdardyń ortaq oıy men ortaq múddesi», - dedi Erkin Ábil.

Depýtat osy qaǵıda jas urpaq úshin de mańyzdy ekenin aıtady. Sebebi eldiń birligi men turaqtylyǵy ulttyq sananyń beriktigine tikeleı baılanysty.

– Egemendik pen Táýelsizdik jańa Konstıtýtsııanyń basty qaǵıdattary. Memleket basshysy atap ótkendeı, «Táýelsizdik bárinen qymbat». Memlekettiń ýnıtarly sıpaty – turaqtylyq pen birtutastyq kepili. Qoldanystaǵy Konstıtýtsııada: «Qazaqstan Respýblıkasy – prezıdenttik basqarý nysanyndaǵy birtutas memleket» dep kórsetilgen. Jańa Konstıtýtsııada bul tujyrym naqtylanyp, bylaısha aıqyndaldy, «Qazaqstan Respýblıkasy – ýnıtarly memleket. Basqarý úlgisi – prezıdenttik respýblıka». Osy jerde bir nárseni túsinýimiz kerek. Bul – memlekettiń aýmaqtyq tutastyǵyn, quqyqtyq keńistiktiń birtutastyǵyn jáne basqarý júıesiniń aıqyndyǵyn qamtamasyz etetin norma, - dedi ol.

Erkin Ábil 3-baptaǵy norma da «Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy jáne egemendik ıesi – Qazaqstan halqy» dep naqtylanǵanyna nazar aýdartty.

– Bul – halyqtyń bıliktiń naqty sýbekt retinde tanylýy. Qarsy ýájder bolýy múmkin, keıbireýler bul normany bılik bólinisin álsiretedi dep oılaýy múmkin. Alaıda tájirıbe kórsetkendeı, egemendiktiń naqty sýbektisin kórsetý bıliktiń zańdylyǵyn kúsheıtip, memlekettiń tutastyǵyn qamtamasyz etedi. Osylaısha, tarıhı sabaqtastyq, «Uly dala» uǵymy, ýnıtarly memleket sıpaty jáne halyqtyń egemendik ıesi retindegi mártebesi – jańa Konstıtýtsııanyń ózara baılanysty negizgi tirekterin quraıdy. Barlyǵy birge memlekettiń quqyqtyq, tarıhı jáne mádenı negizin bekitip, turaqtylyq pen birliktiń kepili bolady, - dedi ol.

Depýtat bul qujat tek quqyqtyq negiz ǵana emes, qoǵamdaǵy kelisim men senimniń berik tiregi ekenin atap ótti.

– Qorytyndylaı kele, jańa Konstıtýtsııa – jańa dáýirdiń quqyqtyq qańqasy. Al «Uly dala» jáne tarıhı sabaqtastyq – osy qańqany mazmunmen, rýhanı mánmen tolyqtyratyn ózek. Tarıhyna súıengen, egemendigin qorǵaı biletin, birtutas memlekettilikti bekitken el ǵana bolashaǵyn nyq qura alady, - dedi Májilis depýtaty.

Buǵan deıin Májilistiń jalpy otyrysynda depýtattar Jańa Konstıtýtsııa jobasyn talqylaıtynyn jazǵan edik.