Erekshe balany úıde ustamaı, sportqa ákelý kerek - parajattyqtyrýshy
AQTÓBE. KAZINFORM – Jeńil atlet ári parajattyqtyrýshy Qarjaýbaı Tıneevtiń shákirtteri búginde el ishinde absolıýtti chempıon. Al ózi taıaýda ǵana Týnıste ótken týrnırde 400 metrge júgirip, qola júlde ıelendi. Kazinform tilshisi sportshymen kezdesip, erekshe balalardyń jattyǵý sátin kórip keldi.
- Sportty, sonyń ishinde jeńil atletıkany qalaı tańdadyńyz?
- Men paraatletpin. 2016 jyldyń kúzinen bastap kásibı túrde sportpen shuǵyldanamyn. Sol kezde Almaty qalasyna oqýǵa túsken edim. Jeńil atletıka fakýlteti boldy. Bir ǵana jeńil atletıka emes, fýtbol, júzý, ústel tennısi sekildi sport túrlerin de meńgerdim. Oqýǵa túsken soń Almatyda qalyp, 2024 jyly ǵana Aqtóbege oraldym. Ózim qazir atletpin ári jattyqtyrýshymyn. Az ýaqyt ishinde jastar, jasóspirimder arasynda chempıondar tárbıeledim. 2025 jyly jastar arasynda ótken Azııa para oıyndaryna Aslan Asan baryp, besinshi oryndy ıelendi. Buryn para atletter arasynda týa bitti sal aýrýy, arbada otyratyndar men kózi kórmeıtin, nashar kóretin adamdar ǵana jarysqa qatysa alatyn. Al 2025 jyldan bastap ıntellektti qosty. Onda oılaý qabileti tómen balalar, aýtıster de qatysa alady.
- Parasportshylar sanaty qalaı bólinedi?
- On eki múshesi saý adamǵa talap bir. Al para sportta múgedektigi bar adamnyń dıagnozyna qaraı túrli sanatqa bóledi. Kóz aýrýlaryna qaraı 11, 12 jáne 13 klass qarastyrylady.11 klass sanatyna jatatyn sportshylardyń kózi múlde kórmeıdi. Onyń janynda gıd, ıaǵnı senimdi jolbasshy bolady. 12 klasqa jatatyn adamdar ózi de, kómekshimen birge de júgire alady. Al 13 klass sportshysy jarysqa ózi qatysady. Tirek-qozǵalysy apparatynyń buzylýy dertine shaldyqqan adamdarda da dál osylaı bólinedi. Árqaısysy medıtsınalyq tekserýden ótip, dıagnozyna qaraı sanat tańdalady. Men 13 klass sanatynda jarysqa túsemin. Al jattyqtyrýshy retinde ıntellekt, kóz jáne tirek-qozǵalysy apparatynyń buzylýy sanattarynyń para sportshylaryn daıyndaımyn.
- Qansha balany jattyqtyryp júrsiz?
- Kásibı onǵa jýyq sportshy bar. Olar Qazaqstan chempıonattaryna qatysyp júr. Qalada «Qýat» arnaıy sport kesheni ashylǵan soń jeńil atletıka úıirmesi qosyldy. 13-15 jastan bastap jarysqa qatysatyn balalardy aldymen festıval, túrli týrnırge aparamyz. Jasóspirim shaqta jarystarǵa barady. Kishi topta 36, al eresekter tobynda 20-dan astam bala jattyǵady. 8-18 jas aralyǵynda. Atlettiń aıaq alysy jaqsy bolsa, jarysqa baratyn topqa qosamyz.
- Erekshe balany sportqa qalaı beıimdeýge bolady?
- Munda túrli erekshe bala keledi. Olar top ishinde jumys isteı almaıdy, aıtqan sózdi uqpaıdy. Keıbiri bir orynda turmaıdy. Alǵashqy kúnderi jan-jaǵyn qarap, tanysyp, keıin ǵana ortaǵa beıimdeledi, densaýlyǵyn shyńdaıdy. Ár bala chempıon bolmasa da kópshilik ortasynda ómir súrýdi úırenedi. Tuıyq bala ashylady. Ata-analardyń bir toby qoly bosamaı, balasyn úıde baǵady. Al endi biri kópshilik arasyna shyǵýǵa uıalady. Eger olar ózi qatarly, ózimen teń balamen aralassa ashyla túsedi. On balanyń biri kásibı sportqa bet bursa, onyń ózi úlken jetistik. Kásibı para sportshylar aptasyna bes kún jattyǵady. Al zııatkerlik damý ereksheligi bar balalar aptasyna bir-eki ret keledi. Júktemeni balanyń densaýlyǵyna qaraı jattyqtyrýshy taǵaıyndaıdy. Bir aıta keterligi, bul ońaltý ortalyǵy emes, sport kesheni. Munda bala sportshy bolady.
- Bir balanyń kelip, ortaǵa beıimdelýine qansha ýaqyt qajet?
- Bári de erekshe balanyń medıtsınalyq dıagnozyna baılanysty. Orta eseppen bir aı, bir jarym aıda beıimdeledi. Keıbirine kóp ýaqyt kerek.
- Erekshe balalardyń, múgedektigi bar adamdardyń sportpen alańsyz shuǵyldanýyna múmkindik bar ma? Kedergi kezdese me?
- Eń birinshi kedergi – balalar úıde otyrýy. Ata-analardyń shyǵarýǵa qınalady, shyǵarmaıdy. Buryn osy úrdis jıi kezdesetin. Al qazir olardy qoǵamǵa beıimdeý úshin ózgemen teń dárejede jalpy bilim ordasynda oqytady. Olar ortaǵa úırenisip ketse, jaqsy. Kelip, jattyǵyp, jarysqa barsa, ashylady.
- Erekshe balalar jattyqtyrýshyny qalaı qabyldaıdy?
- Meni jattyqtyrýshy retinde qabyldaıdy. Keıbiri aıtqandy túsinbeı jatady. Jattyǵýdy alǵashynda ata-analar qarap, baqylap otyrady. Al úırenisken soń dálizde kútedi.
- Josparyńyz...
- Men ózim de sportshymyn, júgiremin. Densaýlyǵym bar shaqta el ishinde de, shetelde de jarysqa baramyn. Aldaǵy ýaqytta ózim tárbıelep jatqan balalardy álemdik deńgeıge shyǵaryp, Azııa, Álem chempıonattaryna, Olımpıadaǵa ázirlegim keledi.
- Jeńil atletke qoıylatyn talap...
- Jelaıaqtar shymyr bolýy tıis. Ózim kún saıyn jattyǵý jasaımyn. Kúnine 1,5-2 saǵatty jattyǵýǵa arnaımyn. Júgiremin, jattyǵý zalynda daıyndalamyn. Kóbi kelip, júgire beredi dep qate oılaıdy. Tipti qansha shaqyrym júgirgenin suraıdy. Bul qate túsinik. Birneshe túrli jattyǵý bar. «Jeńil atletıka – sport patshaıymy» dep beker aıtpaǵan. Sporttyń qaı túri de júgirýden bastalady. Ózime unaıdy. Ári jeńil atletıkaǵa ıkemdi boldym, jarysqa jıi qatystym. Aqtóbeden ózge iri megapolısterdiń sportshylary myqty. Olarda jattyqtyrýshy bilikti, sport keshenderi bar. Munyń bári jas sportshyǵa áser etedi.
Qarjaýbaı Tıneev 2017 jyly Qazaqstan spartakıadasynda 3-oryn ıelendi. Sodan bastap ár jyl saıyn QR chempıonatynda, spartakıadada júldegi oryndardan kórindi. 2023 jyly Azııa para oıyndarynda 400 metrge júgizýden 5-oryn ıelendi. Qazaqstannyń absolıýtti chempıony. Byltyr, bıyl Dýbaıda ótken Gran prı oryndarynda 3-orynnan kórindi. Onyń shákirtteri Nurly Qyrymov, Aslan Asan jeńil atletıkadan QR absolıýtti chempıondary.
Buǵan deıin Qazaqstannyń birneshe dúrkin chempıony, Azııa-Tynyq muhıty chempıonatynyń altyn medal ıegeri Danııl Şelokov týraly jazyldy. Kásibı maman osy baǵytty tańdaǵan izbasarlaryna birneshe keńes te berdi. Sportshy júgirmes buryn aldymen tehnıkany meńgerýi tıis. Jattyǵýǵa asa úlken jaýapkershilikpen qarap, ózine saı básekeles tabýy kerek.
