Erbolat Dálenov: Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdyń ıdeologııasy jaqsy

-Erbolat Derbisáliuly, Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesi júzege asqanda densaýlyq saqtaý salasynda ne ózgeredi?

-Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrý júıesi iske qosylsa, eń aldymen qoǵamda densaýlyq mádenıeti qalyptasady. Adamdar óz densaýlyǵyna muqııat qaraı bastaıdy, saýatty bolady. Bastysy, turǵyndar kez kelgen emhanany tańdap, tirkelýine quqyly. Jurt shynynda da aýrýdan aldyn ala saqtanýdy úırenedi. Qazir biz densaýlyq mádenıeti jaǵynan damyǵan elderden 25-30 jylǵa artta kelemiz. Jalpy, Mindetti áleýmettik medıtsınalyq saqtandyrýdyń ıdeologııasy óte jaqsy.

- Sonda adamdardyń birden óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligi arta ma?

- Salaýatty ómir salty, der kezinde dárigerge barý, aldyn ala tekserilý jaıly keńinen aqparat taratylyp, túsindirý jumystary úzdiksiz júrgizilse ǵana nátıje bolady. Biz mamyr aıynda adamdarǵa densaýlyq mádenıetin úıretetin qoǵamdyq ortalyq ashýdy josparlap otyrmyz. Tájirıbeli mamandar aýyrmaýdyń jolyn, derttiń aldyn alý ádisin kórsetedi. Ortalyqta naýqaspen tek dáriger sóılesedi, janynda medbıke bolmaıdy. Óıtkeni em-domnyń 50 paıyzy dárigerdiń naýqasqa durys kóńil bólýine, asyqpaı sóılesýine, qarym-qatynasyna baılanysty.

-Jalpy, densaýlyqqa kim jaýapty, adamnyń ózi me, álde dárigerler me?

- Árıne, adamnyń ózi jaýapty. Árkim óz aǵzasynyń syryn biledi. Jylyna eki ret medıtsınalyq tekserýden ótken durys. Biz buǵan daǵdylanbaǵanbyz. Deni saý kezde óz betinshe emhanaǵa baratyndar óte az. Azamattardyń densaýlyǵynyń 53 paıyzy ózine, 20 paıyzy onyń tegine, 18 paıyzy syrtqy ortanyń áserine baılanysty. Sonda 5-9 paıyzy ǵana dárigerge táýeldi eken.

-«Densaýlyq týraly» Kodekstiń jobasyna ýaqytyly skrınıgten ótpegen, shylym shegip, spırttik ishimdik ishkenderge aıyppul salý týraly usynys engizilmek. Bul ádis qanshalyqty tıimdi?

- Bul ádis bastapqyda tıimdi bolýy múmkin. ıAǵnı, adamdardy zańmen tártipke salýǵa bolady. Alaıda, óz densaýlyǵyna salǵyrt qaraıtyn, tereń bilimi joq jurt buǵan uzaq baǵynbaıdy. Qazir Qazaqstan halyqynyń 20 paıyzynyń salystyrmaly túrde deni saý, 20 paıyzynda túrli indettiń belgileri baıqalady, 40 paıyzynyń boıynda eki-úsh sozylmaly derti bar, 20 paıyzy sozylmaly aýrýǵa shyldyqqan. Mine, bizdiń halqymyzdyń jaǵdaıy búginde osyndaı.

- Ózińiz de emhana, aýrýhanaǵa baryp turatyn shyǵarsyz. Elimizdegi medıtsınalyq mekemeler MÁMS júıesine daıyn dep oılaısyz ba?

- Jańa júıege emhanalar daıyn, bizdiń dárigerlerdiń múmkindigi men dárejesi de joǵary. Biraq maman tapshy. Al naýqas saǵattap kezek kútpeý úshin jańa týǵan sábılerge arnalǵan, mektep oqýshylaryn emdeıtin, 17-35 aralyǵynda azamattardyń, jasy ulǵaıǵan kisilerge bólek emhana bolý kerek. Sonda ǵana tártip ornaıdy, medıtsınalyq mekemelerdegi bylyq azaıady. Bul meniń jeke oıym. Qazir Densaýlyq saqtaý mınıstri Eljan Birtanov aımaqtarǵa baryp, emhana, aýrýhanalardy ózi arlaýda. Saqtandyrý júıesine qyzý daıyndyq júrip jatyr degen sóz. Biraq, AQSh MÁMS júıesine 15 jyl daıyndaldy. Al Qazaqstan bul júıeni 2-3 jylda engizbek. Medıtsınalyq saqtandyrý qorynda aqsha jetkilikti me? Másele osynda...

Ýaqyt bólip, suraqtarymyzǵa jaýap bergenińiz úshin kóp raqmet!

www.amu.kz